Opis jeziora:

- wygląd jeziora w nocy:

„Jeżeli nocą przybliżysz się dobą

I zwrócisz ku wodom lice,

Gwiazdy nad tobą i gwiazdy pod tobą,

I dwa obaczysz księżyce.”

- zjawiska, które można zaobserwować, stojąc na jego brzegu:

„Gdy oko brzegów przeciwnych nie sięga,

Dna nie odróżnia od szczytu,

Zdajesz się wisieć w środku niebokręga,

w jakiejś otchłani błękitu.”

- atmosfera, jaką stwarza: groza, tajemniczość:

„Tak w noc, pogodna jeśli służy pora,

Wzrok się przyjemnie ułudzi.”

„Bo jakie szatan wyprawia tam harce!

Jakie się larwy szamocą!

Drżę cały, kiedy bają o tym starce,

I strach wspominać przed nocą.”

Historia zatopionego miasta – tajemnica Świtezi

Ostatnia i najobszerniejsza część ballady to opowieść wyłowionej z jeziora kobiety-ducha o tajemnicy skrywanej przez ciche wody – o zatopionym mieście.

Córka władcy Świtezi, Tuhana, odkrywa przed zebranymi tajemnicę jeziora…

W dawnych czasach, kiedy Tuhan pośpieszył na pomoc Mendogowi, obleganemu w Nowogradzie przez siły carskie, ruskie wojska napadły na Świteź. W mieście pozostały wtedy tylko kobiety wraz ze starcami i dziećmi. Zrozpaczona i zdesperowana by nie dopuścić do rzezi księżniczka zaczęła się modlić do Stwórcy o śmierć. Wtedy to Bóg zatopił miasto, a jego mieszkańców zamienił w kwiaty.

„Takeśmy uszły zhańbienia i rzezi;

Widzisz to ziele dokoła,

To są małżonki i córki Świtezi,

Które Bóg przemienił w zioła.”

Olśnieni pięknem kwiatów, najeźdźcy zrywali je, lecz spotkała ich kara – śmierć.

Historia ta odkrywa przed zebranymi zarówno zdarzenia historyczne jak i potęgę natury.