Opis jeziora: - wygląd jeziora w nocy: „Jeżeli nocą przybliżysz się dobą I zwrócisz ku wodom lice, Gwiazdy nad tobą i gwiazdy pod tobą, I dwa obaczysz księżyce.” - zjawiska, które można zaobserwować, stojąc na jego brzegu: „Gdy oko brzegów przeciwnych nie sięga, Dna nie odróżnia od szczytu, Zdajesz się wisieć w środku niebokręga, w jakiejś otchłani błękitu.” - atmosfera, jaką stwarza: groza, tajemniczość: „Tak w noc, pogodna jeśli służy pora, Wzrok się przyjemnie ułudzi.” „Bo jakie szatan wyprawia tam harce! Jakie się larwy szamocą! Drżę cały, kiedy bają o tym starce, I strach wspominać przed nocą.” Historia zatopionego miasta – tajemnica Świtezi Ostatnia i najobszerniejsza część ballady to opowieść wyłowionej z jeziora kobiety-ducha o tajemnicy skrywanej przez ciche wody – o zatopionym mieście. Córka władcy Świtezi, Tuhana, odkrywa przed zebranymi tajemnicę jeziora… W dawnych czasach, kiedy Tuhan pośpieszył na pomoc Mendogowi, obleganemu w Nowogradzie przez siły carskie, ruskie wojska napadły...