„Bogurodzica” i „Lament świętokrzyski” to najbardziej znane wiersze średniowiecza, które przedstawiają wizerunki Matki Bożej. Oba utwory są pieśniami religijnymi, które podejmują tematykę maryjną. Pierwszy z nich pochodzi z drugiej połowy XIII w., natomiast drugi powstał w XV stuleciu. W „Bogurodzicy” Maryja została ukazana jako postać święta, kobieta silna, mająca ogromną siłę i moc. Jest pośredniczką między Bogiem, a ludźmi, wyprasza dla nich łaski. Ludzie składają modlitewne prośby do Niej w otrzymaniu Bożej przychylności. Pierwsza strofa jest modlitewną prośbą, by pozyskała ludziom swojego Syna. Natomiast strofa druga jest bezpośrednio skierowana do Chrystusa, by ten ze względu na Jana Chrzciciela zapewnił ludziom dostatnie życie na ziemi, a potem wieczne przebywanie w raju. Maryja jest uważana za matkę wszystkich ludzi. Utwór wywyższa ją, jako tą wybraną, jedyną. Posiada więcej cech boskich niż ludzkich. W „Bogurodzicy” można dostrzec ważne dla epoki idee, takie jak przekonanie o hierarchicznym porządku świata oraz o konieczności pośrednictwa między Bogiem i człowiekiem. Utwór ma czterech adresatów: Maryję, Chrystusa, Jana Chrzciciela oraz ukrytego pod refrenem „Kyrieleison” Boga. Refren symbolizuje prośbę o spełnienie próśb. Utwór wyróżnia się starannością formy. Autor buduje wersy oparte na paralelizmach, a niepojęte prawdy wiary wyraża przez antytezy i paradoksy. Występują również wiele archaizmów. W „Bogurodzicy” ukazany jest motyw Deesis (gr. prośba, modlitwa). Jest to charakterystyczna dla sztuki średniowiecza kompozycja przedstawiająca trzy postaci: Chrystusa, jako sędziego na tronie, Marię i Jana Chrzciciela. Utwór ten uznany jest za najstarszą polską pieśń religijną, a zarazem najstarszy polski tekst poetycki. „Bogurodzica” pełniła funkcję pierwszego hymnu narodowego. Śpiewano ją również pod Grunwaldem w 1410 r. oraz w czasie koronacji Władysława Wareńczyka w roku 1434. Jan Długosz nazwał ją carmen patrium, czyli „pieśnią ojczystą”, w znaczeniu jako „pieśń ojców” oraz „pieśń narodowa”. „Lament świętokrzyski” zwany też „Posłuchajcie, bracia miła...” lub „Żalami Matki Bożej pod krzyżem” to średniowieczny utwór z gatunku wypowiedzi lamentacyjnej. Jego podmiotem jest Matka Boska o niezwykle ludzkich cechach, to osoba, która rozpacza i nie rozumie, dlaczego spotkało ją takie nieszczęście. Cierpi, więc doskonale potrafi zrozumieć innych cierpiących. Utwór ten ma formę monologu Najświętszej Maryi Panny stojącej pod krzyżem, na którym rozpięty został jej Syn. Ukazana Ona jest jako postać ludzka, która nie ma wpływu na losy Syna, nie może mu...