Określenie Wielka Emigracja dotyczy zbiorowości liczącej prawie 10 tys. ludzi, którzy po 1831 r. opuścili kraj ze względów politycznych. Największa grupa Polaków udała się na emigrację bezpośrednio po klęsce powstania listopadowego. U genezy jej legł nie tylko wzmożony terror i ucisk narodowy we wszystkich trzech zaborach. Była ona wyrazem protestu przeciwko podporządkowaniu obcej przemocy losów Polski. Emigranci mieli też nadzieję na łatwiejsze pozyskanie, dzięki swej obecności w krajach zachodnich, pomocy ich ludów czy rządów dla odzyskania niepodległości. Nadzieje te nie były całkiem bezpodstawne – wrzenie rewolucyjne w Europie nadal utrzymywało się, a powitanie zgotowanie uchodźcom zdawało się potwierdzać słuszność ich postawy. Wielka Emigracja składała się w głównej mierze z ludzi pochodzenia szlacheckiego, największy procent stanowili oficerowie i politycy. Ogólnie można powiedzieć, że na wychodźstwie znalazła się warstwa rodzącej się polskiej inteligencji, ówczesnej elity intelektualnej i politycznej społeczeństwa polskiego. W większości państw Polaków spotkało entuzjastyczne przyjęcia. Niemal we wszystkich miejscowościach Związku Niemieckiego organizowano specjalne komitety zajmujące się dostarczaniem im żywności, kwater, organizowaniem na ich cześć manifestacji. Polaków uważano za awangardę europejskiego ruchu wyzwoleńczego, co spowodowało u wielu emigrantów złudzenie, że Europa przyjmie ich z otwartymi rękami, potwierdzało wiarę w sens emigracji. W podobny sposób witano emigrantów w Szwajcarii, Belgii, wreszcie we Francji, dokąd skierowała się większość (ok. 5 tys.). Rząd francuski był niechętny Polakom, ale sprawa polska wśród szerokich rzesz ludności francuskiej była niezwykle popularna. We Francji powstał komitet francusko – polski z gen. La Fayettem na czele, który starał się zapewnić Polakom jak najlepsze przyjęcie. Rząd Ludwika Filipa postarał się jednak, by Polaków, jako żywioł rewolucyjny, nie dopuścić do Paryża. Wypłacano im niskie zasiłki i osadzano na prowincji, gdzie budowano dla nich zakłady (depots), w których mogli zamieszkać. Mniejsze skupiska polskiej emigracji powstały na terenie Wielkiej Brytanii, Belgii (gdzie także emigranci dostawali zasiłki) oraz w Algierii, Hiszpanii i Turcji. Niewielka liczba uchodźców udała się do Stanów Zjednoczonych. Niemal natychmiast po przybyciu pierwszych grup emigrantów zaczęła się wśród elit przywódczych walka o kierownictwo, a zarazem spory o program działania. Odtwarzały się podziały polityczne istniejące podczas powstania listopadowego. Próbę powołania reprezentacji politycznej emigracji...