Szlachta przez lata była najważniejszą grupą społeczną, która była wielokrotnie krytykowana i atakowana, także przez samych jej przedstawicieli. Krytykę szlachty odnaleźć można m. in. w utworach Wacława Potockiego oraz Ignacego Krasickiego.

W wierszu Wacława Potockiego „Zbytki polskie” podmiot liryczny krytykuje szlachecki tryb życia. Według niego szlachtę interesuje tylko pomnażanie majątku. Chcą, by ich bogactwo było widoczne dla innych. Cechuje ich próżność. Pragną poklasku. Te pragnienia życia w zbytku skontrastowane są ze złą sytuacją gospodarczą w kraju - objawia się zatem brak patriotyzmu szlacheckiej społeczności. Bezmyślność i w pogoń za dobrobytem może skończyć się upadkiem państwa.

Satyra Ignacego Krasickiego pt. „Świat zepsuty” ma na celu pouczyć polskie społeczeństwo. Na zasadzie porównań narrator ukazuje różnicę pomiędzy zachowaniem „ojców i pradziadów” a ówczesną szlachtą. Wytyka im błazeństwo, brak szacunku wobec osób starszych. Szlachty nie stać na działania bezinteresowne. Zagubione i zapomniane zostały cnota, pobożność i prawda, które do niedawna były nadrzędnymi wartościami, a stały się obiektem pośmiewisk. Młodzież nie zachowuje już żadnych zasad, skłania się bardziej ku podłości, rozpuście i występkom. Autor nie odnajduje dawnych cnót także w płci niewieściej ani w najmłodszym pokoleniu – dzieciach, które nie okazują szacunku wobec żadnych zasad moralnych. Młodzi nie są już godni noszenia nazwiska swych ojców. Winę za trudną sytuacje w kraju ponoszą sami jego obywatele : „Krnąbrność, nierząd, rozpusta, zbytki gubią kraje”. Pod koniec utworu autor porównuję ojczyznę do tonącego statku, który można jeszcze ocalić, ale trzeba się mu poświęcić.

Obraz szlachty przedstawiony w obu utworach jest podobny. Podmiot liryczny wyśmiewa i gardzi polską szlachtą oraz zarzuca jej chciwość i brak patriotyzmu. W obu przypadkach szlachecka grupa społeczna ukazana zostaje w negatywny sposób.