W epoce renesansu nadal prężnie rozwija się w literaturze nurt parenetyczny. Jednak w miejsce średniowiecznych wzorców ascety, rycerza czy władcy pojawiają się obrazy idealnego humanisty, patrioty, dworzanina i ziemianina. Twórcy tego okresu często odwoływali sie do tych postaw i opisywali je w swoich utworach. Dzieła te mają najczęściej charakter dydaktyczno-moralistyczny, np. „Dworzanin polski” Łukasz Górnickiego czy „Żywot człowieka poczciwego” Mikołaja Reja. Wzorem prostszym do naśladowania był z pewnością obraz ziemianina, który rozbudzał w każdym szlachcicu marzenia o spokojnym, swobodnym życiu na wsi, z dala od pełnego schematów, konwenansów i sztywnych reguł dworu. Przykładów dostarcza nam twórczość wybitnych humanistów epoki – Mikołaja Reja i Jana Kochanowskiego. Po ponad dekadzie aktywnego życia dworskiego Jan Kochanowski przeniósł się do swej posiadłości rodowej, by tam tworzyć i dożyć wieku starczego. Czarnolas w kulturze polskiej stał się miejscem symbolizującym sielskie życie i spokój – swego rodzaju Arkadią. Taki obraz wsi czarnoleskiej zawdzięczamy poezji Kochanowskiego, rozmiłowanego w życiu ziemianina. Pieśń Panny XII zawarta w "Pieśni świętojańskiej o Sobótce" opowiada o codzienności gospodarza, która przepełniona jest pobożnością i spokojem. Dla kontrastu poeta wspomina o ludziach tułających się po świecie, szukających przygód i bogactw, nierzadko narażając przy tym swe życie. Jan Kochanowski wychwala życie na roli, które obfituje w dostatek. Ciężka, ofiarna praca ziemianina przynosi wymierny efekt. Trud pracy zostaje wynagrodzona przez dorodny plon, dzięki któremu gospodarz może wyżywić rodzinę i swój dobytek, a także służbę. Urodzajna ziemia nie jest jedynym źródłem utrzymania ziemianina. Pożywienie zdobywa także w lasach, zastawiając sidła na zwierzynę lub łowi ryby w stawach. Wieczorem, po całym dniu pracy, gospodarz znajduje czas na rozmowy i tańce przy kominku. Wsparciem jest kochająca i pracowita żona. Idealny ziemianin dzieli się swym życiowym doświadczeniem z młodym pokoleniem. Dba o to, by jego dzieci i wnuki kierowały się cnotami w życiu, stara się w nich zaszczepić skromność i pokorę. Wizja życia szlachcica-ziemianina zaproponowana przez Jana Kochanowskiego jawi nam się jako idylla. Wieś Polska, ujęta w „Pieśniach” w bardzo skondensowany sposób, obfituje w urodzaj, szczęście i spokój. Bardziej rozbudowany i szczegółowy obraz ziemianina odnajdziemy w „Żywocie człowieka poczciwego” Mikołaja Reja. Poeta, który podobnie, jak Kochanowski po zakończeniu kariery dworskiej, wybiera spokojne życie na wsi, przedstawia idealny...