Rodzaje wstrząsu i płyny stosowane w leczeniu wstrząsu 30.01.2013 Liliana Czukowska-Milanova, Jarosław Gucwa, Tomasz Madej, Grzegorz Cebula, Elżbieta Byrska-Maciejasz, Krzysztof Łabuz, Przemysław Guła Wstrząs Wstrząs jest stanem klinicznym, w którym przepływ krwi i dostarczanie do tkanek substancji odżywczych nie zaspokaja potrzeb metabolicznych. Jest to stan zaburzonej perfuzji tkankowej z równoczesną hipoksją tkanek i zaburzeniami metabolicznymi. W jego wyniku dochodzi do przejścia na metabolizm beztlenowy, gromadzenia metabolitów komórkowych i kwasu mlekowego i, w rezultacie, do uszkodzenia komórki. Odpowiedni przepływ tkankowy wymaga: • ciągłości naczyń • prawidłowej wymiany gazowej • prawidłowej pracy serca • odpowiedniej objętości krwi i osocza. Patogeneza wstrząsu Spadek ciśnienia tętniczego powoduje wyrzut katecholamin oraz zwiększenie częstości pracy serca, zwężenie tętniczek i pojemnościowych naczyń żylnych. Na początku ciśnienie tętnicze może mieścić się w normie i wtedy mówi się o wstrząsie skompensowanym. Dochodzi wówczas do centralizacji krążenia w celu zabezpieczenia prawidłowej perfuzji serca i mózgu. Jeśli dojdzie do załamania się mechanizmów kompensacyjnych, wstrząs staje się zdekompensowany. Początkowo dochodzi do kompensacyjnego napływu płynów śródtkankowych do łożyska naczyniowego. Następuje nasilenie hipoksji, która utrudnia tlenowy rozkład węglowodanów oraz zwiększa ilość kwaśnych metabolitów, w efekcie czego rozwija się kwasica metaboliczna. Przezwłośniczkowa utrata płynów wewnątrznaczyniowych i niedobór objętościowy doprowadza do tworzenia mikrozakrzepów i koagulopatii ze zużycia (zespół wykrzepiania wewnątrznaczyniowego – DIC). Mierzenie ciśnienia tętniczego odgrywa niewielką rolę w określeniu stanu hemodynamicznego, gdyż ciśnienie krwi pozostaje prawidłowe we wstrząsie skompensowanym, a zaczyna spadać we wstrząsie zdekompensowanym. Celem leczenia wstrząsu jest niedopuszczenie do nieodwracalnego wstrząsu i śmierci (ryc. 1). Ryc. 1. Patogeneza wtrząsu Rodzaje wstrząsów • hipowolemiczny: – krwotoczny, oparzeniowy • dystrybucyjny (względnie hipowolemiczny): – septyczny – anafilaktyczny – neurogenny • wstrząs mechaniczny: – tamponada serca (upośledzenie nawrotu żylnego) – odma prężna (upośledzenie nawrotu żylnego) – stłuczenie serca (uszkodzenie pompy) • rozkojarzeniowy • kardiogenny Wstrząs hipowolemiczny występuje, kiedy dochodzi do dużej utraty płynów bez dostatecznego ich uzupełnienia (np. zmniejszenie ilości krwi krążącej we wstrząsie krwotocznym). Inne sytuacje kliniczne, w których dochodzi do takiego wstrząsu, to np....