Spór pokoleniowy

Spór klasyków z romantykami był sporem

pokoleniowym. Pokolenie starsze opowiadało

się za klasycyzmem. Młodsze, w kwestiach

światopoglądowych poza cechami racjonalnymi

i empirycznymi popierało także uczucia i

emocje. Wiązało się to z dążeniami

wolnościowymi i demokratycznymi. Był to

spór nie tylko o sprawy estetyczne ale i

światopoglądowe oraz polityczne. Polemika

ta miała charakter czysto teoretyczny. T

wórcy byli podzieleni do czasu wydania

"Ballad i romansów" Adama Mickiewicza.

Poezja powinna być oryginalna, rozwijać

ducha chrystianizmu i rycerstwa, być

śmiała w swych dokonaniach, nie krępowana

prawidłami. Ballada "Romantyczność" Adama

Mickiewicza jako manifest:Za datę początkową

polskiego romantyzmu historycy literatury

uznają rok 1822, kiedy to ukazuje się w

Wilnie pierwszy tom "Poezji" Adama

Mickiewicza, zawierający głośne "Ballady

i romanse". Oczywiście pierwsze polemiki

dotyczące nowego oblicza literatury,

podobnie jak i dzieła romantyzmu

europejskiego, który na zachodzie osiąga

już w tym czasie postać dojrzałą, pojawiają

się w Polsce wcześniej, ale dopiero ten

tomik staje się sztandarowym manifestem

nowego pokolenia krajowych twórców. Decydują

o tym przede wszystkim przedmowa "O poezji

romantycznej" oraz słynna ballada

"Romantyczność", która jest przeniesieniem

założeń teoretycznych na pole praktyki poetyckiej.

Znamienny jest już sam wybór gatunku.

Trzeba pamiętać, że do tej pory ballada, choć ma

bogatą historię, zaliczana była do twórczości

ludowej, której przypisywano zdecydowanie niższą

rangę artystyczną. Dopiero romantyzm wynosi ten

gatunek "na wyżyny" poezji, zapoczątkowując

bujny jego rozwój i niesamowitą popularność.

Romantyczne gatunki literackie: Ballada - gatunek

charakterystyczny dla wczesnej fazy romantyzmu.

Jego początki sięgają epickich pieśni ludowych,

ale artystyczną formę ballady stworzyli niemieccy

romantycy. W Polsce zadomowił

a się dzięki przekładom J. U. Niemcewicza.

Natomiast jest polski wzorzec to dzieło Adama

ickiewicza.Ballada cechowała się: epicką narracją

połączoną lirycznym komentarzem i dramatycznymi

dialogami. Fabuła często zaczerpnięta jest z

podań i historii ludowych, wysterują postacie

fantastyczne, na tle tajemniczej i posępnej

scenerii. Bohaterem tych wierszy często jest

prosty człowiek, plebejusz, skonfrontowany z

zagadkowymi, irracjonalnymi wydarzeniami.

Ballada była gatunkiem, który bardzo dobrze wyrażał

głos epoki. Po Mickiewiczu ballady zaczęli pisać

pisarze: Ignacy Chodźko, Stefan Witwicki, Antoni

Edward Odyniec. Romantyczna ballada wzbogacona

elementami realistycznymi i społecznymi

przekształciła się potem w gawędę poetycką, np.

"Pocztylion" Władysława Syrokomli.

Powieść poetycka (poemat epicki)- jest połączeniem

liryzmu i opowieści epickiej. Postrzegana jest jako

forma przejściowa pomiędzy klasyczną poezją a

realistyczną powieścią. Za twórcę tego gatunku uważa

się George'a Byrona. Jej główne cechy gatunkowe to:

regularny wiersz, fragmentaryczna kompozycja

potęgująca efekt tajemniczości, zakłócenia

chronologii wydarzeń, liryczne dygresje, narrator

opowieści ujawnia własne uczucia, główny bohater

jest samotny, a jego postępowanie do końca

moralnie jednoznaczne, sceneria jest egzotyczna

lub historyczna.W Polsce popularność powieści poetyckiej

zaobserwować możemy w przedpowstańczej fazie romantyzmu,

wtedy powstają utwory jak: "Konrad Wallenrod" czy "Grażyna".

Poemat dygresyjny - jest to typowy gatunek późniejszej fazy

polskiego romantyzmu. Łączył on epicki poemat z

romantycznym liryzmem. Literatura europejska wydała takie

dzieła tego gatunku: "Don Juan", "Wędrówki Childe Harolda"

Byrona. Jego charakterystyczne cechy to: niezbyt

rozbudowana fabuła omawiająca podróż bohatera, liczne

dygresje narratora o charakterze ideologicznym,

artystycznym, filozoficznym, odsłaniające niekiedy

tajemnice warsztatu pisarskiego, ironiczny dystans do

przedstawionej rzeczywistości.Dramat romantyczny - jest

to najważniejszy gatunek literatury romantycznej.

Charakteryzuje go tak zwany synkretyzm sztuk, tzn. łączy

w sobie muzykę, plastykę, ruch, słowa. Stara się czerpać

ze wszystkich rodzajów sztuki. Nie jest to forma

przeznaczona do przestrzeni teatralnej. Głównym adresatem

jest czytelnik obdarzony wyobraźnią. Jego najważniejszymi

cechami są: połączenie planu realnego i metafizycznego,

współistnienie scen realistycznych z fantastycznymi,

wybijający się bohater, którego monologi stają się

samodzielnymi partiami lirycznymi, odrzucenie wymogów

dramaturgii klasycznej - odrzucenie zasady trzech jedności

, nieprzestrzeganie zasady decorum, co objawiało się

mieszaniem form poważnych i komicznych, kompozycja otwarta.

Twórcy dramatu romantycznego odwołali się do dramatu Williama

Szekspira. Najważniejsze dramaty to: "Dziady", "Kordian", "Balladyna".

Tak w pokrótce opisać można gatunki literackie, które były

najczęściej wykorzystywane w poezji romantycznej. Nie znaczy to

oczywiście, że część z nich nie pojawiała się wcześniej, czy

później. Niewątpliwie jednak to romantyzm nadał im tak wysoką rangę.

Oda do młodości”:cechy klasyczne:

- Mickiewicz posłużył się klasycznym gatunkiem ody

- opiewał w niej ważne ideały: wolności, miłości i braterstwa

- eksponował jednostkę, która powinna poświecić się dla dobra innych

- promował ideały dobra społecznego i równości

odwołał się do mitologii, przywołując postać Herkulesa, Syzyfa,

Ariadny- rozbudowana jest retoryka utworu, która spełnia wymogi

retoryki klasycznej: forma wiersza, kompozycja.echy romantyczne:

- przedstawienie nowej filozofii - serce i dusza ponad zmysły i racjonalizm

- Mickiewicz stosuje tu romantyczny sposób obrazowania językowego, zachwiana

jest zasad stylu wysokiego, gdyż pojawiają się tu takie sformułowania, jak:

"płaz w skorupie" i "wody trupie"- odwołanie się do obecnego w poezji

romantycznej motywu lotu i nawiązanie do postaci orła

- wyeksponowanie na pierwszym miejscu miłości - uczucia, które góruje nad

klasycznym rozumem- głoszenie walki w imieniu ojczyzny i ideałów wolnościowych

- skupienie uwagi na jednostce, która jest samotna i niezrozumiana

- wątki profetyzmu romantycznego

- wywyższanie młodości ponad klasyczną "starość"

- słownik, którym posługuje się Mickiewicz nacechowany jest emocjami

poezja ma być "czynem", a nie "piękną formą"