Przywilej koszycki – Ludwik Węgierski (1374) – obniżenie podatku do 2 gr, - ziemie szlachcica zwolnione z podatku, zobowiązanie do płacenia szlachcie za udział w wyprawach wojennych poza granicami państwa. Przywilej piotrkowski – Władysław Jagiełło (1388) – zabronienie powierzania urzędów starosty, przypodobanie się władcy szlachcie, zobow. Króla do wykupywania rycerzy z niewoli. Przyw. Czerwieński – Władysław Jagiełło (1422) – zakaz łączenia stanowiska starosty i sędziego, przywilej został wydany w celu uzyskania nast.tronu, gwar.nietykalności dóbr ziemskich. Przyw.mielnicki – Aleks.Jagielończyk – ustępstwa na rzecz magnaterii, chłop nie mógł opuścić wsi bez zgody pana. Nihil – Novi – Aleks. Jagielończyk – przyw.wywołał burzliwą opozycję szlachty w całym królestwie. Demokracja szlachecka – przyznawała prawa polityczne wyłącznie szlacheckie. Szlachcicem był magnat i średniozamożny właściciel folwarku, ale ziemie uprawiał własnymi rękoma( szlachta zagrodowa). Statut warcki 1423 – nakazywał wojewodom ustalanie max.cen na produkty miejskie. Przyw cerekwicko – nieszawskie 1454 – zawierały przepis, gdzie sprawy o zabicie szlachcica podlegały szlach. sądom. Przyczyny wojny XIII letniej: - powstania antykrzyżackie w Prusach, - utworzenie związku Pruskiego , którego celem była walka z Krzyżakami, - akt inkorporacji czyli włączenia pomorza do Polski. Hołd Pruski – odbył się 10.04.1525 w Krakowie. Postanowienia: -prawo do dziedziczenia Prus Książecych otrzymywali męscy potomkowie Albrechta, - w wyniku tego aktu Prusy zakonne zostały przekształcone w Księstwo Pruskie jako lenno Polskie. Wojna z zakonem krzyżackim- W czerwcu 1410r. wznowiono działania wojenne. Do czerwieńska ściągnęły oddziały zaciężne i wojska litewsko ruskie dowodzone przez Księcia Witolda. Jagiełło i Witold skierowali swoje wojska na Malbork. 15 lipca 1410r. na polach pomiędzy wsiami Grunwald, Łodwigowo i Stębark rozegrała się wielka bitwa, w której udział brało 50 chorągwi polskich i 40 litewskich. Po pierwszym starciu wojska litewskie rzuciły się do ucieczki, ale wróciły na pole bitwy. Główny ciężar przejęło na siebie rycerstwo polskie. Krzyżacy ponieśli klęskę wraz ze swoim mistrzem. Warunki pokoju toruńskiego – w 1411r w Toruniu z Krzyżakami. Zakon Krzyżacki akceptował pozostanie Żmudzi przy Litwie, zwracał Polsce ziemię Dobrzyńską i wypłacenie wysokiego odszkodowania. Wzmocnienie unii polsko – litewskiej – w 1413r. zawarto w Horodle nową unię. Litwa miała pozostać odrębnym państwem i z własnym Księciem na czele. Polacy i Litwini zobowiązali się porozumiewać przy wyborze władcy i odbywać wspólne zjazdy w ważnych sprawach. Unia horodelska regulowała stosunki między królestwem Polskim a Litwą. Wojna trzynastoletnia – klęski poniesione przez Krzyżaków w latach 1410 – 22 wywołały kryzys wewn. w państwie zakonnym. Ludność składała się z Niemców, Polaków, Prusów i Litwinów. W 1410 utworzono Związek Pruski – celem było przeciwstawienie się nadużyciom urzędników Krzyżackich i dopuszczenie stanów pruskich do udziału w rządach. Przyczyny odkryć geograficznych: - poszukiwanie drogi morskiej do Indii, - chęć zdobycia bogactw, ziem i sławy, - poznanie kształtu ziemi, - szerzenie chrześcijaństwa, - czynniki natury emocjonalnej (ciekawość świata). Przyczyny reformacji: - głęboki upadek duchowieństwa, - handel relikwiami, - słabe wykształcenie duchownych, - rozprzestrzenie się w EU myśli humanistycznej renesansu, -walka o władzę polityczną. Skutki reformacji: - rozłam w kościele chrześcijańskim, - wojny religijne, - biblia w języku narodowym, - uniezależnienie się od papieża, - podział Europy na kraje katolickie i protestanckie. Skutki odkryć geograficznych: - powstanie nowych ras, - zniszczenie państwa Inków i Azteków, - rozwój urbanizacji i przemysłu, - upowszechnienie języków europejskich( hiszpański, portugalski, angielski, francuski), -rozwój chrześcijaństwa na nowych terenach. Marcin Luter (1483-1546)- niemiecki zakonnik z Wittenbergi, wychowany w kulcie nauki koscioła protestował przeciwko odpustom papieskim (handel relikfiami i odpustami,np. można bylo kupić stosowną modlitwę,która odpuszczała grzechy) 31 października 1517r Luter ogłosił 95 tez, w których oznajmił swoje poglądy dotyczące moralności duchowieństwa. Nie oznaczało to odrzucenia samych odpustów lecz formy zaproponowanej przez papiestwo.Działalność Lutra- 1512r- został doktorem teologii, a w 1517 wykładowcą na Wittenberskim Uniwersytecie i głosił, że tylko wiara w Boga może uczynić człowieka sprawidliwym. w 1520r-papież skierował doń bullę,w której wzywał do odwołania heretyckich tez. Luter spalił bullę publicznie, przez to papież nałożył na niego ekskomunikę (klątwe papieską). Swoje poglądy teologiczne wyłożył w 'Dużym Katechizmie' (1529r) głosił w nim, że autorytetem w sprawach wiary jest tylko Pismo święte. zaproponował by sakramenty byly tylko dwa: chrzest i komunia pod dwiema postaciami. Domagał się likwidacji klasztorów, odebrania majątków księzy oraz zniesienia celibatu. Wyklęty przez papieża, zrzucił habit, ożenił się i tłumaczył biblię na niemiecki . Reformacja, ruch religijny, kulturalny i społeczny, zapoczątkowany ogłoszeniem w Wittenberdze przez M. Lutra (1517) 95 tez dotyczących konieczności zreformowania bogacącego się i odchodzącego od zasad wiary Kościoła katolickiego. Postulaty te zostały poparte przez chłopów w wojnie chłopskiej w 1525. Polityka Zewnętrzna - Kazimierz Wielki postanowił wzmocnić system obronny w kraju. Miasto otaczano murami obronnymi,zreorganizowano siły zbrojne. w celu poprawy ładu zewnetrznego usprawniono sądownictwo. Król powołał do życia pięniężny skarb państwowy, jego podstawą były dochody z górnictwa solnego, ceł i podatków gruntowych. w czasachpanowania Kazimierza Wielkiego królestwo przeżywało okres dużego rozwoju gospodarczego. w 1364r Król ufundował w karkowie uniwersytet. król fundował liczne kościoły. dokonano przebudowy Wawel. Odkrycie Ameryki - Żeglarz Krzysztof Kolumb w 1492r. wypłynął ze swoją flotyllą z płd-zach Hiszpanii. Flotylla skł się z trzech okrętów: Santa Maria, Pinta i Nina. Załoga to 87 ludzi. 12 paz 1492 odkryto Amerykę czyli wyspę San Salwador, a nast. Kubę i Haiti. Wyprawe sfinansowali król i królowa Hiszpanii. Podróż do Indii - W 1497 z portu w Lizbonie wypłynęły 4 okręty pod dowództwem Vasco Da Gamy. Po 11 miesiącach przez ocean Atlantycki i Indyjski dotarły w 1498 do Indii. Odkrycie to pozwolioło Portugalczykom zmonapolizowac handel morski z Indiami. Wielcy odkrywcy: 1488- Bartłomiej Diaz – Przylądek Dobrej Nadziei; 1492 Krzysztof Kolumb – Odkrycie Ameryki; 1497 – Vasco Da Gama – Droga morska do Indii, 1519-22 Ferdynand Magellan – opłynięcie kuli ziemskiej, 1519- Ferdynand Contez – podbicie imperium Azteków. Legat papieski – pełnomocnik papieża na określonym terytorium. Folwark – duże gospodarstwo rolne lub rolno – hodowlane produkujące na zbyt. Konfederacja- związek zawiązywany na zasadzie dobrowolności dla realizacji określonych celów (walka z przestępczością). Konstytucja – zespół postanowień wydanych przez sejm i ogłoszonym drukiem. Doktor obojga spraw – tak określano uczonych, którzy ukończyli pogłębione studia uniwersyteckie w zakresie prawa rzymskiego. Andegawenowie – dynastia wywodząca się z Francji, młodsza linia Kapetyngów. Przywilej szlachecki – prawo zwalniające szlachtę od pewnych obowiązków, lub nadające jej szczególnie uprawnienia ekonomiczne. Prawo zwyczajowe – system norm prawnych panujących na danym terenie. Czarna legenda – propagowane w okresie średniowiecza i czasach późniejszych opowieści o mordowaniu chrześcijan przez Żydów.