- Wstęp –

Witam szanowną komisję. Chciałabym przedstawić moją pracę maturalną pt.: „Motyw miłości u Jane Austen i sióstr Brontë – omów na zasadzie porównania utworów.”

Jane Austen i siostry Brontë, głównie Charlotte i Emily to znane angielskie powieściopisarki, których dzieła, takie jak „Duma i Uprzedzenie”, „Dziwne losy Jane Eyre” czy słynne „Wichrowe Wzgórza” przyniosły im rzeszę czytelników i nadal, mimo upływającego czasu są popularne, mimo, że nie opowiadają o jakichś niezwykłych herosach czy wydarzeniach, lecz przedstawiają na pozór zwykłe życie wyższych i niższych sfer w XIX-wiecznej Anglii. Autorki w ciekawy i przystępny dla czytelnika sposób ukazują psychikę swych bohaterów, ich rozważania na temat świata a także budzące się w nich uczucia, takie jak gniew, nienawiść czy miłość. Miłość w tych powieściach jest motywem przewodnim, postaci przeżywają wiele rozterek, jak również miłych chwil dzięki niej, decyduje ona także o ich dalszych losach, jest szczęśliwa, bądź tragiczna, jednak zawsze silna i wieczna. Pragnęłabym zaprezentować dzieła tych wybitnych pisarek, które w swojej twórczości najlepiej oddały obrazy miłości potwierdzające moją tezę, która brzmi: "Jane Austen i Charlotte Brontë przedstawiają w swych utworach miłość spełnioną, zaś Emily Brontë opisuje miłość tragiczną."

– Duma i Uprzedzenie –

Pierwszą powieścią jest dzieło pt.: „Duma i Uprzedzenie” autorstwa Jane Austen. Tytuł książki odnosi się do tezy autorki, według której „pierwsze wrażenie często bywa mylące, a bliższa znajomość potrafi diametralnie zmienić opinię o innej osobie.” Tak jest też w przypadku pary głównych bohaterów – Elizabeth Bennett oraz Fitzwiliama Darcy’ego. Początkowe uprzedzenie do siebie bohaterów oraz duma Pana Darcy’ego nie pozwalają na to, aby ta miłość mogła szybko rozkwitnąć. Mimo wzajemnej niechęci, podczas kolejnych spotkań odkrywają w sobie nowe zalety. Lizzy dowiaduje się jednak o Panu Darcym niemiłych rzeczy, które sprawiają, że uważa go za człowieka godnego pogardy. Miłość Pana Darcy’ego rozwija się, oświadcza się on Elizabeth, jednak zostaje odrzucony. Lecz kiedy dobre imię Pana Darcy’ego zostaje oczyszczone, Lizzy łapie się na tym, że to, co do niego czuje, jest naprawdę silne. Miłość między bohaterami nie jest namiętna ani pełna cielesności, jednak w miarę upływu czasu w powieści wzrasta, przezwyciężając wszelkie niedomówienia i przeciwności losu. Bohaterowie, mimo wcześniejszych uprzedzeń, garną do siebie i zakochują się w sobie coraz bardziej, jednak ich emocje są wyrażone w sposób dość oszczędny, wprawdzie pada parę słów z ust Darcy’ego:

„Daremnie walczyłem ze sobą. Nie poradzę, nie zdławię mego uczucia. Pozwól mi, pani, wyznać, jak gorąco cię wielbię i kocham.”

Ze strony Lizzy możemy jedynie dopatrzeć się jej przemyśleń i wewnętrznych przeżyć związanych z miłością do Pana Darcy’ego, choć wyraża je w sposób umiarkowany, co wynika z jej kierowania się rozsądkiem. Najistotniejsze w tej miłości jest to, by pokazać, że nie należy uprzedzać się z góry do danej osoby i zabiegać o nią, ponieważ możemy zyskać wiele cennego. Ich miłość pokazuje, że tak naprawdę najważniejsze w byciu razem jest wzajemne zrozumienie i brak nieporozumień, nie zaś cielesność czy namiętność.

– Dziwne losy Jane Eyre –

Kolejna książka to „Dziwne losy Jane Eyre”, której autorką jest Charlotte Brontë. Powieść opowiada o losach sieroty, która wiedzie skromne życie. Jane Eyre to dumna kobieta, która dzielnie walczy z przeciwnościami losu. Jej rozsądek i zdecydowanie sprawiają, że mimo zakochania się w Edwardzie Rochesterze nie daje się ponieść emocjom i jest w stanie się mu przeciwstawić, mimo że równocześnie jest jej chlebodawcą. Miłość między bohaterami odbiega od schematu, ponieważ opiera się na rozsądku, można powiedzieć, że jest mało romantyczna, nie ma w niej namiętności. Oboje bohaterów nie grzeszy urodą, dzieli ich też duża różnica wieku, zaś Jane Eyre jest o wiele niższa stanem. Pan Rochester, mimo tego, że miał się ożenić z inną, bogatszą od Jane kobietą z wyższych sfer, to jednak docenił jej rozsądek. Jego charakter był nieco wybuchowy i pełny namiętności, dlatego Jane wielokrotnie próbowała zachować dystans do niego, aby ich miłość nie stała się zbyt sentymentalna, co ukazuje cytat:

„Kręcił się, sarkał, mruczał. „Bardzo dobrze – pomyślałam – możesz się dąsać, możesz się niecierpliwić, ile ci się podoba; ale jestem pewna, że to najlepsza droga postępowania z tobą. Jesteś mi miły ponad wszelki wyraz, ale nie chcę wpaść w śmieszny sentymentalizm.”

Jane Eyre jednak wielokrotnie pokazywała, że pan Rochester jest drogi jej sercu. Nieustannie o nim myślała, cierpiała, gdy miał ożenić się z inną kobietą, tęskniła. Kiedy okazało się, że jej ukochany nie może jej poślubić, ponieważ ma już żonę (wariatkę, którą zamknął w domu), Jane uciekła z jego posiadłości. Miłość między nimi była silna, jednak Jane nie mogła poślubić mężczyzny, który miał żonę, ponieważ byłoby to sprzeczne z jej przekonaniami. Jej mocne uczucie do Rochestera sprawia, że jest ona w stanie przezwyciężyć trudności losu, jakie napotyka po ucieczce, jednak równocześnie przez miłość nie może do ukochanego powrócić. Jednak, gdy decyduje się na powrót, odnajduje swą miłość, choć mężczyzna jest niewidomy i okaleczony. Jane kocha go szczerym uczuciem i pragnie zostać z nim na zawsze, dzięki czemu oboje są szczęśliwi, ponieważ mogą w końcu kochać się bez przeszkód:

”Wiem, co to znaczy żyć całkowicie dla tego i z tym, którego kocham nad wszystko w świecie. Uważam się za nieskończenie szczęśliwą, za szczęśliwszą ponad wszelki wyraz, gdyż w całej prawie pełni jestem wszystkim dla mojego małżonka, tak jak on dla mnie. Nigdy żadna kobieta nie była bliższa ode mnie swemu mężowi, nigdy nie była bardziej kością jego kości i krwią jego krwi”

Miłość między bohaterami jest dojrzała, rozsądna i pokazuje, że w jej imię trzeba przeżyć wiele trudności, aby w końcu móc doznać szczęścia.

– Wichrowe Wzgórza –

Ostatnim dziełem, jakie pragnę zaprezentować, jest książka „Wichrowe Wzgórza” autorstwa Emily Brontë. W przeciwieństwie do powieści jej siostry a także Jane Austen dzieło to przedstawia tragiczny obraz miłości między głównymi bohaterami – Katarzyną Earnshaw oraz Heathcliffem. „Wichrowe Wzgórza” to powieść gotycka, więc jej nieodłączną częścią jest śmierć czy choroba, natomiast główne postaci reprezentują parę antynomiczną – demoniczne cechy, reprezentujące jeden biegun posiada Heathcliff, natomiast drugi biegun, na pozór niewinna i czysta Kathy, choć tak naprawdę oboje są do siebie bardzo podobni. Są zakochani w sobie od dzieciństwa, nie mogą bez siebie żyć, jednak potem Kathy poznaje Edgara Lintona, który w przeciwieństwie do ponurego i odpychającego parobka Heathcliffa ma ogładę w towarzystwie, jest przystojny i bogaty. Edgar kocha Kathy i w pewnym momencie się jej oświadcza, na co dziewczyna się zgadza mimo tego, że tak naprawdę kocha Heathcliffa, co pokazuje cytat:

„Przewodnią myślą mojego życia jest on. Gdyby wszystko przepadło, a on jeden pozostał, to i ja istniałabym nadal. Ale gdyby wszystko zostało, a on zniknął, wszechświat byłby dla mnie obcy i straszny, nie miałabym z nim po prostu nic wspólnego. Moja miłość do Lintona jest jak liście w lesie. Wiem dobrze, że czas ją zmieni, tak jak zima zmienia wygląd lasu. Moja miłość do Heathcliffa jest jak wiecznotrwała ziemia pod stopami, nie przykuwa oka swoim pięknem, ale jest niezbędna do życia.”

Katarzyna podkreśla, że nie jest w stanie żyć bez Heathcliffa, jednak mówi także, że nie mogłaby za niego wyjść, ponieważ oboje wiedliby nędzny żywot, zaś dzięki Lintonowi może zdobyć lepszą pozycję życiową. Jest egoistką, która wybiera życie w bogactwie zamiast prawdziwej miłości, co odróżnia ją od Jane Eyre czy Elizabeth. Pokazuje, że miłość nie da się spełnić w obliczu różnic społecznych i majątku. Heathcliff ucieka, aby wrócić, jako dystyngowany, zamożny mężczyzna, dalej przecież kocha Katarzynę, ale jednocześnie rozpoczyna swą zemstę.

Miłość, jaka łączy Kathy i Heathcliffa to miłość bez barier, rozsądku, miłość wiecznie nienasycona. Przynosi im zepsucie, graniczy z nienawiścią. Podobieństwo ich dusz, doskonałe dopasowanie się do siebie sprawia, że kochankowie wzajemnie się niszczą, mimo tego, że garną do siebie. Jest to miłość tragiczna, ponieważ nie ma szansy na spełnienie, skazuje oboje bohaterów na potępienie. Uczucie to nie ma szans na powodzenie, ponieważ oboje są bardzo podobni do siebie, on jest porywczy, ona gwałtowna, kapryśna, egoistyczna, wobec tego nie jest w stanie postąpić inaczej, niż wyjść za Lintona. Małżeństwo wyzwala w nich najgorsze cechy i powoduje nienawiść, mimo wzajemnej miłości. Katarzyna, która jest przyzwyczajona do spełniania swych zachcianek, nie jest w stanie poradzić sobie z kimś do niej podobnym, dostaje ataku histerii i zapada w chorobę. Nie może być blisko z Heathcliffem, wobec tego niszczy i jego, i siebie. Miłość ta nie jest ani pełna czułości, ani ciepła, ponieważ staje się przedmiotem zmagań między kochankami, pragną się niszczyć nawzajem – Kathy choruje coraz bardziej, Heathcliff poślubia siostrę Lintona, Izabelę i niszczy jej życie. Uczucie pomiędzy głównymi bohaterami jest burzliwe i pełne namiętności. Heathcliff i Katarzyna są jednym, nie mogą bez siebie żyć, jednak krzywdzą siebie nawzajem. Ich przeznaczeniem jest bycie razem, a kiedy na przekór próbują od siebie uciec, miłość staje się koszmarem. Kathy umiera, nękana chorobą, za swą śmierć winą obarcza Lintona i swojego ukochanego, niezdolna pojąć własnej winy. Linton jest w tej powieści moim zdaniem postacią najbardziej tragiczną, bo musi być świadkiem zmagać miłosnych między bohaterami i kocha szczerze Kathy, niestety, bez wzajemności. Jego miłość nie jest jednak tak silna jak miłość Heathcliffa, o czym świadczy reakcja na śmierć Kathy tego drugiego:

„Katarzyno Earnshaw, obyś nie zaznała spoczynku tak długo, jak ja żyję. Powiedziałaś, ze cię zabiłem, stań się więc nawiedzającym mnie upiorem. Pozostań przy mnie na zawsze – przybierz, jaką chcesz postać – doprowadź mnie do obłędu, tylko nie zostawiaj mnie samego w tej otchłani, gdzie nie mogę cię znaleźć! O, Boże! Tego się nie da wypowiedzieć! Nie mogę żyć bez mojego życia. Nie mogę żyć bez mojej duszy!”

Heathcliff jest pełen rozpaczy po śmierci ukochanej. Potem mści się na Lintonie, odbierając mu nie tylko siostrę, ale także drogą córkę i spokój. Wie dobrze, że Linton zapłacił już swą cenę, jednak z biegiem czasu zaczyna rozumieć. Miłość rodząca się między Haretonem, synem brata Kathy, z którego mężczyzna zrobił parobka a córką Katarzyny sprawia, że może spocząć w spokoju i razem z ukochaną doznać odkupienia. Miłość wygrywa z nienawiścią.

Uczucie między Kathy i Heathcliffem pokazuje, jak tragiczna może być miłość, gdy kochamy osobę podobną do nas, z takimi samymi wadami. Być może tylko siebie jesteśmy w stanie kochać mocno i w pełni, jednak jak widać, nie przynosi to szczęścia.

- Zakończenie –

Podsumowując, zarówno Jane Austen, jak i siostry Brontë ukazały w powieściach obraz miłości, która jest dominującym wątkiem w ich powieściach, jednak Austen i Charlotte Brontë zawarły w utworach miłość spełnioną, w której dominuje rozsądek i umiarkowanie, zaś Emily Brontë – miłość tragiczną, która jest pełna namiętności i przynosi cierpienie. Miłość w tych utworach jest jednak najsilniejszym uczuciem dotykającym człowieka i ma wpływ na jego dalsze życie, o czym świadczą dalsze losy bohaterów i uczucie to daje mu siłę w walce o szczęście, co widać w powieści „Jane Eyre” lub prowadzi do tragedii, co można zobaczyć w „Wichrowych Wzgórzach”. Dzięki miłości możemy odkryć bogactwo duszy drugiego człowieka jak w „Dumie i Uprzedzeniu” lub wydobyć z niego zło i zemstę, które obrazuje Heathcliff z dzieła E. Brontë. Jednak takie cechy jak egoizm nie pozwalają na to, aby miłość była spełniona, ponieważ w jej imię należy poświęcić wiele pracy i cierpienia. W mojej opinii wszystkie trzy autorki przedstawiły miłość w sposób wiarygodny, bo jest to uczucie, które każdy przeżywa inaczej, lecz rzutuje na całe nasze dalsze życie.