. wojna perska 492 r. p.n.e. – 490 r. p.n.e. Rozpoczęła się najazdem Persji na macierzystą Grecję (czyli na Półwysep Peloponeski) i spustoszeniem Cyklad oraz Eretrii. Do decydującej bitwy z siłami ateńskimi doszło pod Maratonem 12 września 490 r. p.n.e. Grecy Miltiadesa rozbili liczniejszą armię perską, którą dowodzili Datis i Artafernes, brat Dariusza I. Greccy hoplici potwierdzili opinię najlepszej piechoty ówczesnego świata. Należy wspomnieć, iż Spartanie, do których Ateńczycy zwrócili się o pomoc, spóźnili się i nie zdążyli dotrzeć pod Maraton, tłumacząc opóźnienie świętem religijnym, które uniemożliwiło im wcześniejszy wymarsz z polis. Incydent ten zaważył później na stosunkach ateńsko-spartańskich, otwarcie rywalizujących o prymat na Peloponezie. II. wojna perska 480 r. p.n.e. – 449 r. p.n.e. Dziesięć lat po klęsce pod Maratonem, król Persji Kserkses, na czele stutysięcznej armii podjął kolejną próbę podbicia Grecji. Do pierwszego starcia doszło w przesmyku Termopile, gdzie ok. 7000 tysięcy wojowników greckich, których trzon stanowiło 300 spartańskich hoplitów, powstrzymało przez trzy dni armię Kserksesa. Tym samym dali czas innym polis na przygotowania oraz, zabijając około 20 000 Persów, zaszczepili w sercach najeźdźców strach. 28 września 480 r. p.n.e. rozegrała się, nieopodal wyspy Salaminy, bitwa morska między flotą perską i ateńską, w której ta druga, wielokrotnie mniej liczna, tryumfowała. Bitwa pod Salaminą uważana jest za jedną z najważniejszych w dziejach. 27 sierpnia 479 r. p.n.e. odbiła się rozstrzygająca bitwa pod Platejami, w której ateńczycy i spartanie rozgromili pozostałości wielkiej armii perskiej. W ciągu kolejnych lat Grecy przejęli inicjatywę, zdobywając tereny późniejszego Bizancjum. Wspierali też antyperskie powstania w Egipcie, jednak te zostały stłumione. Wreszcie, w 448 r. p.n.e. zawarto pokój w Kallias, kończący II. wojnę perską. Persowie zrzekli się hegemonii w basenie Morza Egejskiego i zwierzchnictwa nad jońskimi polis w Azji Mniejszej. Starcia Greków z Persami obrosły legendą ukazującą wzorzec żołnierza, który na polu walki wykazywał się odwagą, determinacją oraz gotowością do poświęcenia życia dla ojczyzny. Legenda ta trwała przez kolejne stulecia nie tylko w świecie greckim, lecz także wśród innych narodów, które chętnie odwoływały się do wydarzeń spod Maratonu i Termopil, by podkreślić wagę dramatycznych wypadków we własnej historii. Ze względu na cechy jakimi ukazywał się żołnierz polski oraz ze względów toczenia się wojen polskich chętnie odwoływano się do wydarzeń z czasów wojen grecko-perskich w polskiej...