ETAPY EWOLUCJI CZŁOWIEKA

Niezwykle skomplikowana kwestia pochodzenia człowieka do dziś budzi liczne kontrowersje. Większość badaczy zgadza się jednak, że rozwój homo-sapiens jako gatunku zaczął się w Afryce. Przodkowie człowieka wyodrębnili się z małp około 5 do 8 miliardów lat temu w Afryce.

Ardipitek

Za najstarszego „przodka” gatunku homo winniśmy traktować ardipiteka (Ardipithecus ramidaus) jego siedliska znajdowały się w Afryce na przestrzeni 5,8-4,4 mln lat przed nami .

Australopitek

chodzili już na dwóch nogach, a więc mieli wolne ręce, dzięki którym mogli używać prymitywnych narzędzi. W miarę jak ich mózgi się rozwijały, zaczęli produkować coraz lepsze narzędzia i wyruszyli do Europy i Azji.

Homo habilis

Pierwszego odkrycia takich kości dokonali w 1959 roku Louis i Mary Leakey, na stanowisku archeologicznym Oldoway George w Tanzani. Obecnie człowieka z Oldoway George nazywa się homo habilis, czyli człowiek "zręczny" albo "człowiek 1470" - od numeru, który nadano w muzeum czaszce znalezionej w Kenii w 1972 roku. Homo habilis jest najstarszym i najbardziej prymitywnym znanym nauce gatunkiem człowiekowatych.

Wśród znalezisk znajdowały się kości ręki, z których układu wynikało, że człowiek ten miał już chwytne dłonie, stąd też nazwa "człowiek zręczny". W pobliżu szczątków homo habilisa znaleziono także proste kamienne narzędzia. Ten pierwszy człowiek był wyższy od ausstralopiteka, a jego mózg był półtora razy większy - miał od 500 do 800 cm sześciennych objętości. Czaszka homo habilisa była też bardziej zaokrąglona, a twarz o wiele bardziej mniejsza. Łuk zębowy homo habilisa był już niemal identyczny z zębami homo sapiens.

Homo erectus

Około 1.5 miliona lat temu pojawił się nowy przedstawiciel człowiekowatych. ( człowiek wyprostowany). Mniej więcej z tego samego okresu pochodzą nieco bardziej skomplikowane narzędzia kamienne. Szczątki człowieka wyprostowanego odkryto po raz pierwszy w 1891 roku na Jawie, wiadoma jednak, że występował w wielu częściach świata - w Europie, Azji i Afryce. Polował na duże zwierzęta, potrafił się też posługiwać ogniem, zarówno do obróbki termicznej żywności, jak i do ogrzewania ciała. Homo erectus, znany także pitekantropem, miał większy mózg niż homo habilis, jego objętość sięgała 1000 cm sześcienne. Potrafił też wytwarzać bardziej skomplikowane narzędzia, na przykład dwustronnie gładzone pięściaki i toporki. umożliwiając tym samym polowanie, które od tego czasu stało się głównym sposobem zdobywania przez homo erectusa pożywienia. Pierwsze pitekantropy pojawiły się w okolicach jeziora Turkana w Kenii, wkrótce jednak rozprzestrzeniły się na Bliskim Wschodzie, w Europie i Azji. Archeolodzy zauważyli, że przedstawiciele tego gatunku w Afryce byli znacznie wyżsi od swoich krewniaków z terenów dzisiejszych Chin. Prawdopodobnie przyczyną takiego stanu rzeczy były różnice w dostępie do pożywienia. Tak zwany człowiek pekiński żył przed około 500 tysiącami lat. Szczątki homo erectusa odnaleziono też w Yuanmou w Zachodnich Chinach i na Jawie.

homo sapiens

Gatunek homo sapiens, do którego wszyscy należymy, pojawił się na ziemi około 400 tysięcy lat temu. Dorosły przedstawiciel gatunku homo sapiens ma mózg o pojemności około 1400 cm sześciennych. Mimo braków niepodważalnych dowodów naukowcy zgadzają się, że niemal na pewno nasz gatunek wyewoluował z homo erectus. Szczególnie trudno jest określić, czy konkretne szczątki należały do przedstawiciela gatunku homo erectus, czy już do homo sapiens. Nawet bowiem w obrębie jednego gatunku, w różnych rejonach geograficznych występowały znaczne różnice osobnicze.

Wczesny archaiczny Homo sapiens

Od ok. 400 tyś. lat temu w Afryce, Europie i Azji występują formy posiadające jeszcze cechy erectusa, z „domieszką” już cech sapiensa.

Przyjęto dla nich miano archaiczny Homo sapiens. Objętość ich mózgu wynosiła aż ok. 1400cm3. Najpóźniejszym przedstawicielem archaicznego człowieka jest, wyodrębniany na podstawie pewnej kombinacji cech morfologicznych, uważanych za specyficzne, neandertalczyk.

Ten pierwotny człowiek odznaczał się krępą budową ciała, to prawdopodobnie ona miała zapobiegać utratom ciepła, a jego mózgoczaszka stała się bardziej pojemna niż współczesnych mu Homo sapiens.

Neandertalczyk

Gdzieś pomiędzy 250 a 40 tysiącami lat temu, czyli nieco przed ostatnią epoką lodowcową, Europa i zachodnia cześć Azji zdominowane zostały przez człowieka neandertalskiego. Był on doskonale przystosowany do panujących wówczas na tych obszarach warunków klimatycznych.

Profesor habilitowany Krzysztof Kaczanowski w swojej pracy „Kim jest człowiek (Rozważania antropologia-biologia)” pisze:

„Człowiek to istota zawieszona między Naturą, a własnym wytworem – Kulturą!”

„Wreszcie człowiek stworzył pracę – moim zdaniem sedno człowieczeństwa. To niekiedy abstrakcyjne działanie, którego plony z całą świadomością zbierane są po latach.”