Widzenie księdza Piotra w III części Dziadów – interpretacja

Bóg, który w Wielkiej Improwizacji nie odpowiedział Konradowi, w tej scenie przemówił do pokornego

księdza Piotra, mówiącego o sobie, że jest prochem. W scenie tej ksiądz Piotr upokorzył się przed

Stwórcą:Ja, proch będę z Panem gadał. W nagrodę za jego pokorę Bóg zesłał mu przyszłą, profetyczną

wizję Polski.

W swym widzeniu ksiądz Piotr ujrzał kibitki, wiozące na Syberię polskich patriotów. Wśród nich Piotr

zobaczył dziecko – Mesjasza Zbawiciela:Z matki obcej krew jego dawne bohatery,

A imię jego będzie czterdzieści i cztery. W scenie tej zauważyć można podobieństwo (paralelizm) pomiędzy

męczeństwem Jezusa a męczeństwem Polski i Polaków:Polska krzyżem, Polska Chrystusem narodów.

Mickiewicz nawiązuje w widzeniu również do Apokalipsy św. Jana oraz do hebrajskiej kabalistyki (kabalistyka

– doktryna, nawiązująca do gry liczb oraz wróżbiarstwa). Autor nawiązał też do sławnej teorii Jakuba Franka,

który mówił o mężu o trzech obliczach, z trzema stolicami u jego stóp, który mimo to pozostawał bez korony.

W widzeniu księdza Piotra da się odczytać mesjanistyczną koncepcję, sformułowaną przez Mickiewicza.

Widział on Polskę jako Mesjasza narodów, jako kraj, który odkupi świat. Polska porównywana była w niej do

Jezusa, tak jak on cierpiała na krzyżu, ale tak jak on miała też zmartwychwstać. Krzyżem Polski były zabory.

Podsumowując, można stwierdzić, iż podstawowymi elementami widzenia są:

- spojrzenie z góry na losy Polaków i Polski oraz porównanie cara do biblijnego Heroda mordującego

niewinne dzieci;

- mesjanizm jednostki, którą ks. Piotr nazywa czterdzieści i cztery;

- widzenie procesu nad krajem (na podobieństwo procesu Jezusa);

- krzyż, jaki dźwiga Polaka, to trzy zabory;

- wizja ukrzyżowania Polski, nad którą – tak jak obok konającego Jezusa – stała jego matka – Wolność;

- wniebowstąpienie Polski.

Tak jak w prawdziwym profetycznym widzeniu, tak i tu pełno jest symboli i niejasnych do końca aluzji. I tak

np. czterdzieści i cztery w historii starano się interpretować jako:

- osobę samego autora;

- alegorię Polski;

- powstańców z 1944 roku;

- Józefa Piłsudskiego;

- Andrzeja Towiańskiego.