ARTETERAPIA

Etymologia słowa arteterapia - łacińskie słowo „arte” oznacza wykonanie czegoś doskonale i pochodzi od słowa „ars”- sztuka. Pojęcie „terapia” jest najbliższe greckiemu „therapeuein”- opiekować się i w szerszym kontekście oznacza leczenie. Terapia traktowana jest więc jako specyficzny sposób oddziaływania na sferę fizyczną czy psychiczną człowieka chorego bez użycia środków farmakologicznych. Chociaż pomysł oddziaływania na człowieka za pośrednictwem sztuki narodził się w starożytności, to kariera arteterapii jako dyscypliny naukowej jest krótka. Termin arteterapia po raz pierwszy pojawił się w literaturze anglojęzycznej w latach 40 XX wieku. Uważa się, że osobą, która po raz pierwszy użyła terminu arteterapia w celu określenia działania polegającego na zastosowaniu twórczości w terapii był pracujący w Wielkiej Brytanii artysta Adrian Hill. W podobnym czasie, Margaret Naumburg - psycholog o orientacji psychoanalitycznej, stosowała termin arteterapia do opisu swojej pracy z pacjentami w Stanach Zjednoczonych. W Polsce nazwa ta zaczęła funkcjonować znacznie później i od samego początku wzbudzała wiele kontrowersji. W polskiej literaturze pedagogicznej, psychologicznej, psychiatrycznej i medycznej dopiero od 20 lat ukazują się artykuły omawiające problematykę arteterapii. Oddziaływanie przez sztukę (bo właśnie na tym polega arteterapia) ma duże znaczenie w procesie kształtowania emocjonalnego, intelektualnego i społecznego jednostki. Obejmuje swoim zakresem: sztukę, muzykę oraz teatr. Arteterapia to terapia przez sztukę. Rozumie się ją jako terapeutyczne oddziaływanie różnych dziedzin sztuki w procesie czynnej lub biernej aktywności twórczej. Arteterapeuta poprzez świadome działanie artystyczne pozwala na rozwiązanie wielu problemów. Wykorzystuje do celów terapeutycznych formy plastyczne, muzyczne, literackie i teatralne. Tak szeroko pojęta sztuka daje możliwość symbolicznego wyrazu trudnych przeżyć, doświadczeń i emocji w bezpiecznych warunkach, w formie mówienia „nie wprost”. Obniża napięcie i pomaga nazwać problem. Zajęciami arteterapeutycznymi objęte są dzieci zamknięte w sobie, z kompleksami, nieufne, zahamowane, nadpobudliwe, nieakceptowane, odrzucone oraz uczniowie z niską motywacją do nauki, jak również dzieci po przejściach traumatycznych oraz dzieci z małą sprawnością psychoruchową. Dziecko poprzez wykonywanie rozmaitych czynności doskonali swoje umiejętności manualne i ruchowe. Terapia przez sztukę pomaga mu w poznaniu nowych sposobów widzenia, dzięki czemu może samo ocenić i interpretować nowe zjawiska pojawiające się w jego świecie. Dla dzieci z trudnościami często jest jedyna szansą na komunikację ze światem i innymi ludźmi. Arteterapia nie posiada odrębnej metodyki, gdyż jest ona tylko nazwą dla całej grupy terapii posługującej się sztuką. Dobór metod jest uzależniony od grupy wiekowej i jej możliwości oraz rodzaju zajęć. W Stanach Zjednoczonych programy arteterapeutyczne stosowane są w licznych, zróżnicowanych środowiskach takich jak: szpitale, kliniki, placówki publiczne i społecznościowe, centra odnowy biologicznej, instytucje edukacyjne oraz w prywatna praktyka terapeutyczna. Arteterapeuci są profesjonalistami o stopniu magistra, posiadającym wykształcenie w arteterapii lub pokrewnej dziedzinie. W Europie (UE) jedynie w dwóch krajach arteterapeuci, a właściwie Arts therapist in the health service posiadają status zawodu regulowanego. W Polsce arteterapii nie regulują zapisy prawa. Arteterapeuci nie są oficjalnie uznawanym zawodem, nie posiadają kodu zawodu a ich praca nie jest tym samym uznawana i refundowana przez NFZ. Ukończenie tym samym kursów lub studiów nie gwarantuje zatrudnienia w zawodzie, tak jak to ma miejsce w przypadku terapeutów zajęciowych. Liczne warsztaty i kursy podyplomowe kierowane są zarówno do osób wykorzystujących tę formę terapii w edukacji oraz rehabilitacji fizycznej i psychicznej. Funkcje arteterapii zależą od celu jej zastosowania. Można wyróżnić następujące funkcje: rekreacyjną, edukacyjną, korekcyjną, diagnostyczną i ekspresyjną. W zależności od stosowanych narzędzi i technik można wyróżnić wiele rodzajów terapii.

Muzykoterapia Jest ona definiowana jako forma psychoterapii, która wykorzystuje muzykę i jej elementy jako środki stymulacji oraz ekspresji emocjonalnej i komunikacji niewerbalnej w procesie diagnozy, leczenia i rozwoju osobowości człowieka. Cele: terapeutyczny, ogólnorozwojowy, umuzykalniający (dostarczający uczestnikowi estetycznych wrażeń).

Choreoterapia Jest to forma terapii, wykorzystująca ekspresję ruchową. Jest terapią wielozakresową i wielowymiarową, ponieważ oddziałuje na sferę emocjonalną, motoryczną, fizjologiczną, poznawczą, estetyczną. Powstała w USA w latach 40 XX wieku. Choreoterapia to: taniec, ćwiczenia muzyczno – ruchowe i improwizacje ruchowe przy muzyce.

Terapia plastyczna z chromoterapią To terapia za pomocą różnych sztuk i technik plastycznych oraz kolorów. Cel:  dostarcza przestrzeni, pozwalając na swobodną twórczość;  stanowi bezpieczny i akceptowany przez dzieci sposób wypowiedzi tego, co jest trudne do opisania słowami;  odzwierciedla problemy i negatywne emocje;  jest obrazem osobowości autora;  realizuje zamierzenia i pragnienia, które nie miały okazji być spełnione w rzeczywistości;  kształci umiejętności projekcyjne i konstrukcyjne; Środki realizacji: tworzenie prac plastycznych za pomocą różnych technik: malowanie pędzlem, palcami, rysowanie, lepienie z gliny, masy solnej, rzeźbienie, modelowanie, wycinanie, wydzieranie.

Teatroterapia Koncepcja zakładająca wychowanie przez teatr sięga swymi korzeniami do starożytności, lecz jej praktyczne zastosowanie na szerszą skalę miało miejsce dopiero na początku XX wieku. Teatroterapia jest rozumiana jako narzędzie do wewnętrznego wzrostu i wzbogacenia osobowości oraz definiowana jako spontaniczne przedstawienie teatralne, stosowane w celach terapeutycznych przy udziale dzieci i dorosłych z zaburzeniami charakteru. Rodzaje Teatroterapii: Psychodrama – spontaniczne przedstawienie sceniczne, które pozwala na uwidocznienie i ponowne przeżycie konfliktów interpersonalnych w ramach terapeutycznych Drama – rozumiana jako metoda pomocnicza w nauczaniu różnych przedmiotów szkolnych lub samoistna metoda kształcenia osobowości człowieka poprzez rozwijanie wyobraźni i wrażliwości, uczenie aktywnej twórczości, kształcenie umiejętności współpracy z innymi ludźmi. Pantomima – nieme widowisko sceniczne, w którym zdarzenia przekazywane są przez aktorów wyłącznie za pomocą ruchów ciała, gestów, mimiki.

Biblioterapia Jako metoda terapeutyczna jest znana od momentu powstania pierwszego spisanego tekstu, lecz jako dyscyplina naukowa jest ona stosunkowo młoda. W Polsce pojawiła się dopiero w latach 30 XX wieku. Biblioterapia zakłada wykorzystanie książek i czasopism do regeneracji systemu nerwowego i psychiki człowieka chorego. Jest stosowana najczęściej do celów rewalidacyjnych, profilaktycznych, ogólnorozwojowych. Terapia poprzez czytanie powinna zachęcić jednostkę do prowadzenia aktywnego trybu życia oraz zmiany w postawach i zachowaniu, pomimo utrzymujących się symptomów choroby. Cele biblioterapii:  Zmienia rzeczywistość wychowawczą i wpływa na postępowanie człowieka  Zapewnia wsparcie psychologiczne i duchowe  Poprawia samopoczucie  Pomaga w odzyskaniu wiary w siebie  Pomaga uzyskać wzorce postępowania  Funkcje biblioterapii:  Kompensacyjna - polegająca na przywracaniu jednostce utraconego sensu życia  Profilaktyczna - zagospodarowanie wolnego czasu wartościową treścią  Wychowawcza - inspiruje do pewnego typu zachowań  Utylitarna - pomaga rozwiązywać niektóre praktyczne zadania życiowe  Ideologiczna - kształtująca systemy wartości czy cele życiowe jednostki  Emocjonalna - pozwalająca na przeżycie uczuć często niedostępnych dla świadomości człowieka.  Ludyczna, rozrywkowa, relaksacyjna.

Filmoterapia Obecnie film jest zaliczany do szeroko rozumianej sztuki, więc ma też właściwości terapeutyczne. Do nich nawiązuje filmoterapia, która jest uważana za audiowizualną odmianę biblioterapii. Środki filmoterapii:  Filmy animowane, czyli bajki, kreskówki  Filmy dokumentalne oraz popularnonaukowe, w skład których wchodzą filmy edukacyjne o charakterze profilaktycznym  Filmy fabularne o charakterze audiowizualnej powieści. Filmoterapia, podobnie jak biblioterapia, najczęściej stosowana jest do celów rewalidacyjnych. Dostarcza wsparcia psychicznego. Celem filmoterapii jest też resocjalizacja i profilaktyka, czemu służą filmy zarówno fabularne, popularnonaukowe jak i edukacyjne.