Polskie Państwo Podziemne

Polskie Państwo Podziemne (1939-1945) było fenomenem na skalę światową i jedynym w swoim rodzaju zjawiskiem w dziejach antyhitlerowskiego ruchu oporu w Europie. Pomimo zajęcia i okupowania terytorium Polski przez Niemców i Rosjan, oraz bezwzględnego terroru wprowadzonego przez okupantów, w kraju funkcjonowały wszystkie państwowe organa, zarówno cywilne, jak i wojskowe.

Państwo podziemne posiadające konstytucyjne organa: • administrację – Delegatura Rządu RP na Kraj, • sądownictwo • siły zbrojne - Armia Krajowa • parlament - Polityczny Komitet Porozumiewawczy • Rada Jedności Narodowej. Jego struktury podlegały bezpośrednio legalnym władzom II Rzeczypospolitej, przebywającym czasowo poza krajem , na uchodźctwie.

Powstanie Polskiego Państwa Podziemnego 1 września 1939 roku uderzyły na Polskę wojska III Rzeszy – wówczas rozpoczęła się II wojna światowa. Napad ten umożliwił tajny traktat, podpisany 23 sierpnia 1939 roku w Moskwie przez ministrów spraw zagranicznych Niemiec i ZSRR: J. Ribbentropa i W. Mołotowa. 17 września na nasze wschodnie tereny bez wypowiedzenia wojny wkroczyły wojska Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR). Polska toczyła walki obronne na dwu frontach do października. Nie przyszła oczekiwana i gwarantowana przez zachodnich sojuszników pomoc. Społeczeństwo znalazło się pod okupacją niemiecką i sowiecką. Władze polskie zostały zmuszone do emigracji. Poza granicami naszego kraju , najpierw we Francji, a po jej kapitulacji w czerwcu 1940 roku, w Anglii utworzono Rząd Polski. Pogrzebana została nadzieja na szybkie zwycięstwo, ale Państwo Polskie nie przestało istnieć – bezprawny czwarty rozbiór ziem Rzeczypospolitej Polskiej oraz jej okupacja nie zniosły suwerenności państwa. Utrzymało ono ciągłość wyłonionych za granicą i konspiracyjnie w kraju władz polskich na całym swym obszarze.

Główne cele powstania Polskiego Państwa Podziemnego:

 koordynacja działań mających na celu wyzwolenie Polski spod okupacji niemiecko - sowieckiej i współpraca podziemia w kraju z rządem na emigracji

 objęcie ziem polskich pod okupacją działalnością administracyjną , która reprezentowałaby legalne władze polskie w momencie wyzwolenia. scalenie wszystkich organizacji zbrojnych w jedną armię podziemną

 podporządkowanie jej rozkazom Naczelnego Wodza.

 tworzenie programu odbudowy państwa polskiego po wojnie

Tereny okupowane :
• Okupanci wymazali Polskę z mapy Europy. Dążyli do przekształcenia narodu polskiego jedynie w siłę roboczą. Z terenów wcielonych do ZSRR więziono lub wywożono polską inteligencję • Z części Rzeczypospolitej, która nie została włączona do Rzeszy, zorganizowano okupowaną przez Niemców tzw. Generalną Gubernię (GG). Była ona źródłem siły roboczej oraz rolniczym i surowcowym zapleczem dla gospodarki Rzeszy. Zlikwidowano polską administrację, pozostawiając polską policję, jako jednostkę pomocniczą przy policji niemieckiej. Jedynymi jednostkami samorządowymi pozostawionymi w Generalnym Gubernatorstwie były gminy i sołectwa. Niemcy zezwolili także na działanie straży pożarnej, PCK, a od roku 1940 organizacji charytatywnej – Rady Głównej Opiekuńczej. • Na terenach włączonych do Rzeszy warunki były jeszcze gorsze. Nie istniały tam żadne polskie instytucje. Inteligencję polską wysiedlano do GG, pozostawiano jedynie ludzi przeznaczonych do niewolniczej pracy. • Na okupowanych przez Niemców terenach obowiązywały niezwykle surowe kary za pomoc represjonowanym, np. za podanie chleba lub wody Żydom można było spodziewać się kary śmierci, wykonywanej natychmiast bez wyroku! Mimo to udzielano im różnorodnej pomocy . Polacy mimo wszystko nie zostali obojętni dla innych. • Zakazano działalności kulturalnej oraz ograniczono szkolnictwo. Wprowadzono zakaz prowadzenia działalności artystycznej, sportowej i naukowej. Zlikwidowano szkoły wyższe i średnie. W pozostałych szkołach okrojono program nauczania – usunięto historię Polski, literaturę oraz geografię. Zakazano używania i rozpowszechniania książek sprzed II wojny światowej. Przemysł i rolnictwo pozostawało pod zarządem niemieckim. Na wieś nałożono dostawy przymusowe, a w zakładach przemysłowych utrzymywano urzędowo niskie płace. Zaopatrzenie ludności polegało na kartkowym systemie racjonowania żywności. Panował też terror, częste aresztowania i wywózki na roboty do Niemiec. Represje dotknęły także polski kościół katolicki.

Struktura Polskiego Państwa Podziemnego Najważniejszą rolę w Państwie Podziemnym pełnił Delegat Rządu na Kraj (od maja 1944 roku wicepremier), kierując zakonspirowanym aparatem administracji cywilnej – Delegaturą Rządu na szczeblu centralnym. W podziemiu funkcjonowały partie polityczne, które stanowiły oparcie dla aparatu delegatury i dla podziemnej armii. Podziemnym Parlamentem- reprezentacją największych stronnictw politycznych były : Stronnictwo Ludowe , Polska Partia Socjalistyczna, Stronnictwa Narodowe i Stronnictwo Pracy :

1. Polityczny Komitet Porozumiewawczy (luty1940 roku – sierpień 1943 roku);
2. Krajowa Reprezentacja Polityczna (sierpień 1943 roku – luty 1944 roku);
3. Rada Jedności Narodowej (marzec 1944 roku – czerwiec 1945 roku) w składzie rozszerzonym o przedstawicieli: Zjednoczenia Demokratycznego, chłopskiej organizacji „Wolność-Racławice”, organizacji „Ojczyzna”, Kościoła Katolickiego oraz Ruchu Spółdzielczego.

Delegatami Rządu RP byli: Jan Skorobohaty-Jakubowski, Adolf Rafal , Jan Bniński, Cyryl Ratajski, Jan Piekałkiewicz, Jan Stanisław Jankowski, Stefan Korboński, Kazimierz Pużak.

 Adolf Bniński został zamordowany przez Niemców w 1942 roku.  Cyryl Ratajski zmarł 19 października 1942 roku w Warszawie.  Jan Piekałkiewicz, był aresztowany przez Gestapo 19 lutego 1943 roku później został zamordowany na Pawiaku 19 VI 1943 roku.  Jan Stanisław Jankowski – Prezes Krajowej Rady Ministrów, aresztowany podstępnie przez NKWD 27 marca 1945 roku w Pruszkowie (sądzony w Moskwie w „Procesie Szesnastu”) zmarł w radzieckim więzieniu 13 marca 1953 roku.  Stefan Korboński zmarł 23 kwietnia 1989 w Waszyngtonie.  Kazimierz Pużak, aresztowany przez NKWD 27 marca 1945 roku, zmarł 30 kwietnia 1950 w więzieniu w Rawiczu.

Delegatura Rządu na Kraj odpowiadała dawnym strukturom państwa – składała się z osiemnastu departamentów. Jako konspiracyjna władza cywilna organizowała i wspomagała dziedziny życia publicznego zakazane przez okupanta: szkolnictwo, kulturę i naukę, opiekę społeczną, sądownictwo. W okupowanym kraju działał