System 4-4-2

Wiadomości ogólne

Podczas dominacji systemu 3-5-2 na arenie futbolu, system 4-4-2 był tylko jego rywalem.

Gdy jednak Arrigo Sacchi, prowadzący wówczas Milan, w późnych latach 80-tych pokazał

nową wersję 4-4-2, system ten zaczął zdobywać coraz większą popularność. Prawdziwy

rozkwit 4-4-2 zaczął się po Euro 92. Wiele zespołów we włoskiej Serie A, pod wpływem

reprezentacji narodowej, zaczęło przestawiać swą grę na nowoczesny system 4-4-2.

Po Mistrzostwach Świata w 1994 roku, system ten stał się dominującą formacją w większości

krajów. Powstały też różne wersje tego systemu, układane pod dane zespoły i graczy. Jak

powstał system 4-4-2 i co zadecydowało o jego rozkwicie?

Jak dobrze wiemy w pierwszej wersji system 4-4-2 stosowany był z tzw. ostatnim stoperem i

fors stoperem. Dopiero w latach 80 postanowiono przesunąć fors stopera do tyłu robiąc z niego środkowego obrońcę, który tworzy parę ze stoperem. Z czego to wynikło, by to wykazać

najpierw omówię sposób podziału boiska na poszczególne strefy.

Strefy boiska

Zanim więc przejdziemy do teoretycznych rozważań na temat systemu 4-4-2, zajmijmy się

podziałem stref boiska.

Pole boiska piłkarskiego zostało podzielone na 3 części w szerokości i 3 części w długośći

Angielscy trenerzy zwykli powtarzać, Że w strefie 1/3 gramy bezpiecznie, w strefie 2/3

dokładnie, a w strefie 3/3 kreatywnie. Odpowiada to dokładnie wymaganiom stawianym

piłkarzom w momencie znajdowania się piłki w danej strefie.

Część boiska 1/3 w poziomie jest najważniejszą częścią w obronie. Cała obrona, a w

szczególności dwaj środkowi obrońcy muszą być zaangażowani do obrony tego obszaru.

Część boiska 2/3 to obszar budowania akcji ofensywnych. Tutaj pomocnicy muszą, też

wesprzeć obrońców poprzez agresywne krycie przeciwnika. Przejęcie piłki i dokładne

podanie w tej strefie pozwala na stworzenie zagrożenia pod bramką rywala.

Część boiska 3/3 jest miejscem na stworzenie realnego zagrożenia bramki przeciwnika. Tutaj

potrzebna jest kreatywność napastników i pozostałych graczy biorących udział w akcji ofensywnej.

W pionie rozróżniamy dwa rodzaje stref, mianowicie środkowa i boczne

Środkowa 2/3 jest najważniejszą strefą w obronie. Tu muszą się skupić nasi obrońcy podczas

ataku przeciwnika, by jak najszczelniej zablokować dostęp do naszej bramki. Boczne części

mają mniejsze znaczenie.

Podczas ataku, gdy środkowa część jest zajęta przez napastników, boczne sektory boiska są

wykorzystywane, by znaleźć korytarze między obrońcami przeciwnika, którzy głównie

zaangażowani są w obronę strefy środkowej 1/3. Boczne sektory 1/3 wykorzystywane są

również do podań krzyżowych na pole karne kiedy nie ma możliwości przedarcia się między obrońcami.

Nakładając na siebie linie stref w pionie i poziomie otrzymujemy 9 równych stref boiska.

Dlaczego system 4-4-2 wyparł wcześniej stosowany 3-5-2? Z prostej przyczyny. Trenerzy

szukali możliwości pokrycia jak najwięcej stref boiska. Chodziło o to by zapełnić jak

najwięcej stref podczas ataku jak i podczas obrony.

Wynika z nich wyraźnie, że nowoczesny 4-4-2 zostawia tylko dwie wolne strefy, podczas gdy

3-5-2, aż cztery.

Przez to system 4-4-2 daje dużo większe możliwości ataku, jak i obrony - to właśnie

przekonało trenerów do przejścia na system 4-4-2. Pozwala też na dużo lepsze wykorzystanie

boków do przeprowadzenia skutecznego ataku.

Techniczno-taktyczne obowiązki oraz cechy graczy poszczególnych pozycji

Bramkarz:

Przejął funkcję ostatniego stopera. Gdy zespół gra w ataku na połowie przeciwnika gra

wysoko, na 16-30 metrze od swojej bramki. Jako libero likwiduje akcje przeciwnika

uruchamiane długim podaniem za plecy obrońców.

Musi posiadać umiejętność dokładnego czytania gry, wykorzystuje ją do dyrygowania

poczynaniami bloku defensywnego, oraz do przerywania akcji przeciwnika

odważnymi wyjściami do dośrodkowań i poza pole karne.

Musi się odznaczać wysoką sprawnością techniczną, szczególnie dobrą umiejętnością

gry nogami. Dzięki temu często decyduje o rozpoczęciu ataku, poprzez długie

podanie, pozwalające na szybki atak.

Jest główną postacią bloku defensywnego i jednym z najważniejszych zawodników w

procesie kierowania defensywą własnego zespołu

Pewność jego zachowań i interwencji ma bezpośredni wpływ na efektywność akcji i

komfort psychiczny w poczynaniach całego zespołu. Jego spokój udziela się całemu

zespołowi, dzięki czemu zwiększa się efektywność gry.

Obrońcy

Mamy dwa rodzaje obrońców, boczni i środkowi

Boczni:

Obowiązki w ataku: wyjścia w przód i stwarzanie przewagi liczebnej na skrzydłach

Obowiązki w obronie: Powrót na pozycje w obronie i zawężanie pola gry w zależności od pozycji piłki.

Znakomite parametry wydolnościowe w połączeniu z szybkością lokomocyjną

Wysoki poziom cech wolicjonalnych /determinacja i agresywność/

Umiejętności techniczne, precyzyjne podanie prostopadłe i diagonalne /często z

rotacją/, silne dośrodkowanie

Współpraca ze środkowym obrońcą jak również ze środkowym pomocnikiem i

ofensywnym, grającym po tej samej stronie pomocnikiem w działaniach

defensywnych jak również efektywna gra 1x1 / szczególnie w defensywie /

Środkowi:

Obowiązki w ataku: Centralni obrońcy zawodnikami rozpoczynającymi atak zespołu. We

wcześniejszych systemach, najważniejsi byli pomocnicy. W tej chwili, ze względu na brak,

miejsca i czasu w środkowej części pola, inteligentni środkowi obrońcy, potrafiący

dokładnym podaniem rozpocząć groźny atak swojego zespołu są na wagę złota.

Środkowi obrońcy mają ważniejsze role podczas działań ofensywnych, niż boczni, którzy są

tylko uczestnikami. Środkowi kreują atak od tyłu.

Obowiązki w obronie: Obowiązki w obronie różnią się w zależności od przyjętego systemu.

, dla systemu płasko w linii i systemu ze stoperem tzw. „zakładką”.

Zawodnicy szybcy, skoczni obdarzeni dobrymi warunkami fizycznymi

W bloku defensywnym ze względu na odpowiedzialność oraz najbardziej

newralgiczną strefę, w której operują, zakres wymaganych umiejętności jest bardzo szeroki

Urodzony przywódca, typ zwycięzcy, z nastawieniem pełnego zaangażowania dla

zespołu. świetne rozumienie zachowań gry w strefie, umiejętność dyrygowania i

współpracy z partnerami w linii defensywy, czytanie gry, przewidywanie i właściwe

reagowanie na zmiany w ustawieniu własnym i przeciwnika (krycie zawodników piłką i bez.), spokój, rozwaga, silne i precyzyjne, długie podanie diagonalne i

prostopadłe, znakomita gra głową, oraz w odbiorze piłki w sytuacji 1x1.

Pozycja o kluczowym znaczeniu dla bezpieczeństwa każdego zespołu przez to wymagająca znacznego doświadczenia

Pomocnicy:

Pomocników, podobnie jak obrońców dzielimy na dwa rodzaje bocznych i środkowych.

Środkowi:

Obowiązki w ataku: Zwykle, jeden ze środkowych pomocników jest wysunięty do przodu

szukając rozegrania akcji z napastnikami w przodzie, w tym czasie drugi wspiera go z tyłu.

Pokazane to zostało na rysunku 7. Obaj pomocnicy ściśle ze sobą współpracują i asekurują

się., środkowy obrońca definiuje kierunek ruchu

przez podawanie piłki do bocznych obrońców albo środkowego pomocnika.

Środkowi pomocnicy mają różne obowiązki. jest odpowiedzialny za zagrywanie szerokich albo długich krosowych piłek na skrzydła, stara się podać piłkę przez korytarze między obrońcami przeciwnika.

Obowiązki w obronie:

jeden z zawodnika powinien zaatakować przeciwnego gracza, który posiada piłkę, i zrobić wszystko by opóźnić

akcję przeciwnika do czasu, aż obrońcy z jego zespołu powrócą na swoje pozycje. W tym

czasie drugi powinien pokryć przestrzeń między środkowymi obrońcami,

Znakomite parametry wydolnościowe (wytrzymałościowe i szybkościowe)

Uniwersalni, doskonali w odbiorze ale nie gorsi w wykonaniu pierwszego

otwierającego podania ofensywnego, waleczni a zarazem kreatywni, odpowiedzialni

(minimalizacja strat w środku pola) ale nie pozbawieni inwencji twórczej

Obdarzeni doskonałym zmysłem taktycznym-regulacja tempa gry, pośrednie

ustawianie wysokości linii obrony, przewidywanie zamierzeń przeciwnika, czytanie gry, przechwytywanie podań

W poczynaniach ofensywnych współpraca z bocznymi pomocnikami, pomocnikami

środkowymi, szczególnie zaś z najbardziej wysuniętym ustawionym centralnie napastnikiem

Bardzo wysokie wymagania techniczne, zmysł do gry kombinacyjnej, boiskowy spryt,

umiejętność kreacji ostatniego bramkowego podania, drybling i świetny,

niekoniecznie silny strzał

Dobra gra głową

Boki:

Boczny pomocnik w 4-4-2 powinien próbować pomóc zarówno środkowym pomocnikom

jak i bocznym obrońcom.

Obowiązki w ataku:

Boczny pomocnik schodzi do środka, by

tworzyć, wystarczają przestrzeń dla włączających się do akcji ofensywnej bocznych obrońców.

Oni też współpracują ze środkowymi pomocnikami przez asekurowanie ich albo wbieganie

w korytarze pomiędzy obrońcami przeciwnika na prostopadłe zagrania. Dzięki czemu wspierają też napastników.

W niektórych zespołach odpowiedzialni są za dośrodkowania piłki w pole karne. W innych

grają jak skrzydłowi wspierając napastników. Tą sytuacją zajmiemy się przy omawianiu napastników.

Obowiązki w obronie:

Najważniejszym zadaniem bocznego pomocnika jest przykrycie

boków strefy środkowej boiska. Tutaj pomagają oni bocznym obrońcom przez pokrycie

przestrzeni między środkowymi i bocznymi obrońcami.

Wspierają również środkowych pomocników w walce w środku pola. Wynika to z tego co

wspominane było już na początku, we współczesnym futbolu występuje dużo więcej walki w środkowej części boiska.

Wysoki poziom przygotowania szybkościowego

Pomysłowość, drybling, szybkość działania z piłką, silny precyzyjny strzał jak

również takie samo dośrodkowanie

Zdecydowani w sytuacjach 1x1

opanowanie w sytuacjach podbramkowych

W defensywie zabezpieczają wspólnie z bocznym obrońcą skrajną strefę boiska, biorą

udział w ”defensywnym i ofensywnym pressingu”

Napastnicy

Obecne systemy gry przewidują wiele ustawień napastników, od jednego po trzech, a nawet

czterech. My zajmiemy się formacją z dwoma środkowymi napastnikami.

Obowiązki w ataku:

Obowiązki napastników zależą głównie od pomysłu trenera na grę.

Normalnie jednak, napastnicy powinni szukać korytarzy między obrońcami by w nie wbiegać

i stwarzać zagrożenie pod bramką przeciwnika . W niektórych zespołach,

wymieniają się z bocznymi pomocnikami schodząc na boki, by szukać dośrodkowania w pole

karne na drugiego napastnika i jednego z bocznych pomocników.

Obowiązki w obronie:

Jak wspomniane było wcześniej, obrońcy są pierwszymi atakującymi,

po przechwycie piłki, tak samo napastnicy są pierwszymi od których zaczyna się obrona po

stracie piłki. Ich zadaniem jest przeszkadzać przeciwnikowi tak długo, aż koledzy z zespołu

wrócą na swoje pozycje. Większość sławnych napastników (Marco Van Basten czy Jurgen

Klinsmann) cechowała wielka zawziętość w grze po stracie piłki, co pozwalało obrońcom na zwarcie swych szeregów.

Dobre parametry szybkościowo-skocznościowe

Jest pierwszym ogniwem w łańcuchu działań defensywnych

To on swoim zachowaniem/ poruszaniem / zmusza bramkarza, obrońców przeciwnika

do skierowania gry w boczne sektory boiska. W tych poczynaniach ściśle

współpracuje z bocznym i środkowym ofensywnym pomocnikiem

W działaniach ofensywnych nieodzowne umiejętności środkowego napastnika to

:znakomita gra ciałem, drybling, kierunkowe przyjęcie piłki, strzał z obu nóg oraz

głową, poruszanie się bez piłki, efektywność w sytuacjach 1x1,umiejętność gry

„plecami do bramki”, agresja i determinacja w poczynaniach

Dopuszczalna różnorodność typów fizycznych

Podstawowe zasady gry w ofensywie

Podstawowe zasady jakie muszą być spełnione by gra ofensywna była skuteczna to:

Tworzenie głębi:

ruchy mające na celu urwanie się z krycia nigdy nie powinny występować w

linii z zawodnikiem posiadającym piłkę czy biegnącym z piłką. Celem zawodników

znajdujących się najbliżej prowadzącego piłkę jest uwolnić się z krycia i utworzyć z nim

trójkąt. Jeżeli partnerzy nadbiegają z jednego kierunku muszą oni pamiętać o zachowaniu

przeciwnych głębi tj. jeden biegnie do niego, a drugi od niego.

Skracanie pola gry: jest zawsze dobrze podejść jak najdalej pod bramkę przeciwnika. Mając

do wyboru kilka możliwości podania lepiej jest podać do partnera, który jest wyŜej.

Rozszerzanie pola gry:

podczas akcji ofensywnych staramy się wykorzystać całą szerokość boiska.

Ruchliwość:

Bez ciągłego ruch trudno jest utrzymać piłkę. Ruch jednego zawodnika to za

mało, gdyż rozwój akcji jest wtedy łatwo przewidywalny. W akcji musi uczestniczyć kilku

zawodników, którzy swą ruchliwością tworzą kilka możliwości rozwoju akcji takich jak np.:

· Wyjście do piłki lub na wolne pole po zwodzie, lub markowanym biegu w przeciwną stronę

· Wyjście do piłki lub na wolne pole biegiem po skosie.

· Wyjście do piłki lub na wolne pole biegiem ze zmianą kierunku biegu.

· Wbiegnięcie na obejście (sytuacja 2x1)

· Wytworzenie głębi poprzez bieg 2 zawodników w przeciwnych kierunkach.

Należy podkreślić, iż nie chodzi o bezmyślne bieganie po boisku na jedno tempo, lecz o

przećwiczone na treningach lub zbliżone do nich kombinacje, zmian pozycji, wyjść do i od

piłki w pionie i poziomie itd. wykonane na co najmniej 2 tempa.

Nieprzewidywalność:

Utalentowani gracze zawsze włożą coś od siebie do gry. Piłka nożna to

zespół sytuacji obrócony przez zawodników w zespół decyzji. Chodzi o to, by wybrać

najwłaściwszą. Jedną z nich jest drybling. Nie może on być jednak jedyną formą zaskoczenia

przeciwnika, gdyż oznacza to że zespół jest niezorganizowany. W dobrze poukładanym

zespole organizację gry należy mieszać z indywidualnymi umiejętnościami zawodników.

WYKAZ ĆWICZEŃ W SYSTEMIE 1-4-4-2