1. Obrona terytorialna w systemie obronności naszego kraju Obrona terytorialna (OT) jest to wojskowa forma przygotowania państwa do powszechnej obrony. Składa się ona z przedsięwzięć operacyjno-taktycznych, techniczno-obronnych i szkoleniowych, których celem jest przysposobienie wyspecjalizowanych sił wojskowych do wsparcia wojsk operacyjnych, a także do prowadzenia samodzielnych działań bojowych. Obrona terytorialna obejmuje całe państwo. Na szczeblu lokalnym wojska obrony terytorialnej i pozamilitarne ogniwa obronne oraz miejscowa ludność łączą swe działania w celu obrony militarnej, a także ochrony ludności i środowiska w wypadku klęsk żywiołowych, katastrof i awarii technicznych. Obrona terytorialna realizuje narodowe i sojusznicze zadania na rzecz wojsk operacyjnych własnych i NATO oraz prowadzi działania ochronno-obronne i nieregularne (partyzanckie) na obszarze całego kraju. Ponadto do jej zadań należy udział w działaniach ratowniczych i w likwidacji skutków klęsk żywiołowych, katastrof i awarii. Obrona terytorialna ma powszechny charakter, w realizowaniu zadań uczestniczy miejscowa społeczność Struktura obrony terytorialnej: • organy kierowania i dowodzenia OT, • wojska OT, • obiekty i urządzenia infrastruktury obronnej kraju.

2. Organy kierowania i dowodzenia obroną terytorialną Na szczeblu centralnym funkcjonuje Zarząd OT Sztabu Generalnego Wojska Polskiego. Odpowiedzialny jest on za planowanie i koordynację działań elementów OT w systemie obronności państwa oraz za ich rozwój, a także za szkolenie obronne. Zarząd odpowiada za planowanie i koordynację zadań dotyczących: • wsparcia działań własnych wojsk operacyjnych, • wsparcia działań wojsk operacyjnych NATO na terenie Polski w zakresie ochrony przeciwdywersyjnej, ochrony i obrony obiektów, wsparcia logistycznego oraz ochrony środowiska, • współpracy cywilno-wojskowej z obroną cywilną (OC), a także udziału w akcjach ratowniczych oraz likwidacji skutków klęsk żywiołowych, katastrof i awarii.

W dowództwach rodzajów sił zbrojnych organami odpowiedzialnymi za dowodzenie są oddziały OT. Podstawowym organem, który realizuje zadania obrony terytorialnej w województwie są Wojewódzkie Sztaby Wojskowe (WSzW). Prowadzą one swoje zadania współpracując z organami władzy państwowej i samorządowej, a także podmiotami gospodarczymi, organizacjami pozamilitarnymi i społecznymi. Sposoby współpracowania organów kierowania i dowodzenia OT z organami administracji publicznej są ustalone już w czasie pokoju.

3. Wojska obrony terytorialnej Do zadań wojsk terytorialnych należy wspieranie wojsk operacyjnych i zapewnienie im swobody działania; wykonują również lokalne operacje obronne. Przygotowani są oni również do prowadzenia (razem z wojskami operacyjnymi lub samodzielnie) regularnych i nieregularnych działań bojowych oraz wspierania lokalnych sił w akcjach ratowniczych podczas pokoju, kryzysu lub wojny. Wojska OT stanowią składnik sił zbrojnych o ograniczonej zdolności przemieszczania się. Do zadań wojsk OT należy: • zapewnienie powszechności obrony narodowej przez organizowanie obrony miast i innych miejscowości oraz ważnych operacyjnie rejonów i obiektów na całym terenie Polski, • ochrona strategicznych obiektów, obrona baz paliwowych, mostów, rejonów umocnionych na ważnych szlakach komunikacyjnych, lotnisk przygotowanych na przyjęcie sojuszniczej pomocy, • ochrona i zapewnienie bezpiecznego funkcjonowania elementów infrastruktury państwa (łączności, transportu, energetyki itp.), istotnych dla działań wojsk operacyjnych własnych i sojuszniczych, • dezorganizowanie operacji agresora zakrojonymi na szeroką skalę masowymi działaniami nieregularnymi na tyłach wroga i w ugrupowaniu jego wojsk, • wspomaganie formacji obrony cywilnej (OC) w likwidacji skutków klęsk żywiołowych (lokalne bataliony OT można, na wniosek starostów i wojewodów, angażować w akcjach przeciwpowodziowych i innych przypadkach zagrożenia kataklizmem).

Z potrzeb i specyfiki zadań wojsk OT wynika ich skład bojowy, w którym występują jednostki: • ogólnego przeznaczenia – zorganizowane w brygady oraz bataliony; brygady OT podczas pokoju mają charakter szkolno-ratowniczy, • ochrony i obrony obiektów, • wyspecjalizowane w zakresie: o dowodzenia, o regulacji ruchu, o ratownictwa inżynieryjnego, o obserwacji brzegowej, o zaopatrzenia (logistyczne).

W strukturze wojsk OT przewiduje się pięć brygad: • 1 Gdańska Brygada Obrony Terytorialnej (Lębork) • 3 Zamojska Brygada Obrony Terytorialnej (Zamość) • 14 Brygada Obrony Terytorialnej Ziemi Przemyskiej im. Hetmana Jerzego Lubomirskiego (Przemyśl) • 18 Białostocka Brygada Obrony Terytorialnej im. Marszałka Edwarda Rydza-Śmigłego (Białystok) • 22 Karpacka Brygada Piechoty Górskiej Obrony Terytorialnej (Kłodzko) Charakterystyczne dla działań taktycznych wojsk obrony terytorialnej są: • maksymalne wykorzystanie atutu działań w znanym i przygotowanym terenie stanowiącym obszar odpowiedzialności obronnej i ratowniczej związanym z rodzinnym miejscem pochodzenia i zamieszkania; • ścisłe współdziałanie z pozamilitarnym układem obronnym (władzami, instytucjami i społeczeń-stwem); • wszechstronne wsparcie i zapewnienie wojskom operacyjnym dogodnych warunków działania; • wojskowe wsparcie władz cywilnych i społeczeństwa w akcjach ratowniczych, humanitarnych i porządkowych; • prowadzenie działań nieregularnych w ramach struktur podziemnych na obszarze opanowanym przez przeciwnika; • operacyjne przygotowanie i utrzymywanie w odpowiednim stopniu gotowości infrastruktury obronnej obszaru odpowiedzialności.

4. Infrastruktura obronna naszego kraju Obiekty i urządzenia infrastruktury obronnej stanowią ważny czynnik umożliwiający siłą zbroj-nym organizację i prowadzenie działań bojowych. Umiejętne wykorzystanie walorów obronnych wła-snego obszaru jest jednym z czynników warunkujących skuteczność obrony. W tej sytuacji szczególnego znaczenia nabiera gospodarczy rozwój obszarów i regionów, na których do zadań obronnych wykorzy-stuje się obiekty o funkcjach komunikacyjnych, przemysłowych, logistycznych i łączności. Organy kiero-wania i i dowodzenia obroną terytorialną muszą mieć wpływ na rozmieszczenie tych obiektów w planach zagospodarowania przestrzennego. Obiekty powinny spełniać wymogi operacyjnego i logistycznego wsparcia wojsk operacyjnych (własnych i sojuszniczych) podczas działań na terenie Pol-ski. Realizacja zadań z zakresu operacyjnego przygotowania terytorium do obrony zależy w znacznym stopniu od organów administracji rządowej i samorządowej, odpowiedzialny za rozwój gospodarczo-obronny regionu. Ochrona i obrona obiektów wojskowych stanowi jedno z najważniejszych zadań jednostek OT w czasie pokoju. Przy ochronie niektórych obiektów logistycznych służbę pełnią pracownicy oddziałów wart cywilnych. Nieliczna grupa tych obiektów jest ochraniana przez specjali-styczne, uzbrojone formacje ochronne przedsiębiorców (straż przemysłowa, agencje ochrony) Ochrona terytorialna ma powszechny charakter. Zrealizowanie zadań obronnych możliwe jest tylko przy współdziałaniu z miejscową społecznością.

5. Podsumowanie Obrona terytorialna powinna spełniać trzy funkcje: • walka z siłami przeciwnika, które usiłują wtargnąć lub wtargnęły na obszar kraju, • zabezpieczenie działań wojsk operacyjnych, • prowadzenie działań nieregularnych na terytorium zajętym przez przeciwnika.

Do zadań o charakterze zabezpieczającym można zaliczyć:

• zabezpieczenie procesu organizacyjno-mobilizacyjnego rozwinięcia SZ; • zabezpieczenie przegrupowania wojsk do nakazanych rejonów, w tym zwłaszcza kierowanie ru-chem wojsk i osłonę techniczną sieci transportowej; • rozbudowę fortyfikacyjną rubieży i rejonów obrony, przygotowanie zapór i niszczeń, budowę przepraw zapasowych oraz dróg na przełaj; • ochronę obiektów wojskowych i gospodarki narodowej ważnych pod względem strategiczno-operacyjnym; • szkolenie rezerw i uzupełnianie strat osobowych wojsk • udział w zabezpieczeniu logistycznym wojsk operacyjnych; • utrzymywanie porządku w garnizonach wojskowych. Udzielanie pomocy organom i formacjom OC to: • udział w organizacji i prowadzeniu ewakuacji ludności ze strefy działań bojowych; • udzielanie pomocy formacjom OC w prowadzeniu akcji ratunkowych; • informowanie organów OC o charakterze działań przeciwnika na określonym obszarze admini-stracyjnym.

6. Zakończenie

Kończąc powyższy referat stwierdzam, że system obronny Rzeczpospolitej Polskiej, wynika z geopolitycznego i strategicznego położenia naszego kraju w Europie, oceny sytuacji politycznej, gospodarczej i wojskowej. W polskim systemie obronnym należy eksponować przestrzeganie dostatecznej wystarczalności obronnej, zapewniającej suwerenność i bezpieczeństwo. Obecna sytuacja i hipoteczna ocena jej rozwoju w bliższej i dalszej perspektywie wskazują na to, że w polskim systemie obronnym szczególna rola przypadła siłom zbrojnym, które z racji przeznaczenia i spełnianych zadań oraz powszechnego zaufania społecznego tworzą trwałe spoiwo poszczególnych elementów systemu obronnego RP. Ponieważ liczebność sił zbrojnych w okresie pokoju może wynosić 230-250 tysięcy (z tendencją malejącą), istnieje konieczność systematycznego przygotowywania kadr dowódczych i sztabowych oraz przygotowania odpowiednich rezerw osobowych i materiałowych. Polski system obronny powinien być nie tylko wiarygodny w skali międzynarodowej, lecz musi on być także realistyczny i czytelny dla całego społeczeństwa. Trzeba bowiem pamiętać, że ze słabym partnerem także pod względem wojskowym , nie liczono się w przeszłości, a tym bardziej współcześnie. Słabość obronna jest naturalną zachętą do wielowymiarowej i wieloaspektowej dominacji sąsiedzkiej. Nie należy oczekiwać jakiegokolwiek bezinteresownego, sojuszniczego rozpięcia „parasola ochronnego”, jeżeli elita rządząca i naród wykażą zaniedbania w systemie obronnym Polski oraz gdy będą dokonywane błędne oceny i działania zarówno w sferze politycznej, a w szczególności wojskowej. Zdaję sobie sprawę, że nie wyczerpałem w całości myśli zawartej w temacie referatu. Jest to jednak temat bogaty tym bardziej, że w systemie obronnym bez przerwy dokonywane są zmiany i wprowadzane innowacje prowadzące do podniesienia skuteczności obronności Rzeczpospolitej Polskiej.