Co to są euroregiony? Euroregionami nazywamy instytucję współpracy dwóch lub więcej jednostek reprezentujących regiony dwóch lub więcej państw (przynajmniej po jednym z każdego). Każda z nich jest powoływana na podstawie prawa wewnętrznego swojego kraju. Mogą nimi być korporacje samorządowe (tzn. pojedyncze samorządy lub związki gmin) lub władze lokalne. Zawierają one między sobą umowy współpracy przekraczającej granice jednego państwa. Mimo unormowania w prawie wewnętrznym, termin „euroregion” nie występuje ani w oficjalnych dokumentach o wymianie transgranicznej między państwami, ani też w oficjalnych dokumentach Unii Europejskiej (UE). Chociaż terminami oficjalnymi są „współpraca transgraniczna” i „regiony transgraniczne”, to jednak „euroregion” stał się najpopularniejszym określeniem, oznaczającym tę formę współdziałania. Jednocześnie termin „współpraca transgraniczna” zwykle używany jest w odniesieniu do każdego wspólnie uzgodnionego działania dwóch państw, które obejmuje regiony oraz gminy po obu stronach granicy. Dotyczy ono podejmowania współpracy lub wspólnych działań na określonym obszarze. Natomiast utartym u nas terminem „euroregion” postanowiono określać ściślejszą współpracę, dla której ustanowiono wspólne stałe organy; różnica polega więc tylko na większym „zorganizowaniu” tego ostatniego. Wynika z tego, że „współpraca transgraniczna” jest pojęciem szerszym od „euroregionu”. Nazwa „euroregion” pochodzi od najstarszej inicjatywy współpracy transgranicznej „Euroregio”. Została ona powołana do życia w 1958 roku na obszarze przylegającym do granicy holendersko-niemieckiej, między rzekami Ren, Ems i Jssel. Euroregiony odegrały w UE bardzo dużą rolę w zacieśnianiu kontaktów między krajami członkowskimi UE oraz w integracji z przyszłymi członkami Unii.

Jak funkcjonują euroregiony? Zagadnienia ogólne Współpraca w ramach euroregionu polega m.in. na powoływaniu wspólnych organów koordynacyjnych, sporządzaniu i uzgadnianiu planów rozwoju regionalnego na terenach przygranicznych itp. Euroregion nie ma charakteru eksterytorialnego i nie stanowi również administracyjnej całości. Tworzące je stowarzyszenia (władze lokalne) nie przenoszą na tę formę współpracy swoich kompetencji. Urząd Komitetu Integracji Europejskiej Oznacza to, że utworzone na mocy porozumienia o współpracy struktury nie są organami władzy czy administracji lokalnej. Nie dochodzi więc do wyłączenia terytorium objętego współpraca spod kompetencji państwa. Regiony, które uczestniczą w tej współpracy, nie przestają podlegać swojemu prawu krajowemu. Ono bowiem reguluje możliwość zawierania takich umów i możliwy zakres współpracy. Umocowanie prawne Wzorce w zakresie ustanawiania współpracy w ramach euroregionów zostały zawarte w Europejskiej Konwencji Ramowej o współpracy przygranicznej między Wspólnotami i władzami terytorialnymi (tzw. Konwencja Madrycka Rady Europy z 21 maja 1980 r.) oraz w Europejskiej Karcie Samorządu Terytorialnego z 15 października 1985 roku. Polska podpisała te umowy kolejno w 1993 roku (Dz.U. z dnia 10 lipca 1993 r.) i w 1994 roku (Dz.U. z dnia 25 listopada 1994 roku). Na podstawie tych dwóch dokumentów zawierane są najczęściej najpierw odpowiednie porozumienia międzypaństwowe o wspieraniu współpracy transgranicznej, regionalnych uzgodnieniach transgranicznych, czy o współpracy transgranicznej między władzami lokalnymi. Odpowiednie unormowanie współpracy i udziału w nim samorządów lub władz lokalnych umożliwia im zawieranie porozumień o zainicjowaniu współdziałania, odpowiednich organach w ramach współpracy transgranicznej.

Struktura organizacyjna We wspomnianej konwencji przyjęto dowolność ustanowionej współpracy – od działań spontanicznych (np. doraźne spotkania) po bardziej zorganizowane (np. grupy kontaktowe). Cz´sto w rozumieniu potocznym za euroregiony uważa się tylko współ- pracę zorganizowaną z wykształconymi wspólnymi organami. W typowym euroregionie wyróżniamy następujące organy: zgromadzenie, zarząd, grupy robocze i sekretariat. Najczęściej zgromadzenie jest organem o charakterze parlamentarnym. Jego członkowie pochodzą z wyboru. Posiada on najwięcej kompetencji. Dość istotna rolę odgrywają również grupy robocze, które stanowią forum wymiany poglądów ekspertów z określonych dziedzin. Podstawowe zasady funkcjonowania Pierwsza zasada jest odrębność prawna jednostek, które współtworzą euroregion. Wynika to z tego, że każda z nich utworzono na podstawie ich prawa wewnętrznego. Posiadając umocowanie prawne mogą one zawrzeć ze sobą porozumienie o współ- pracy powołujące wspólne organy. Urząd Komitetu Integracji Europejskiej Ukształtowane organy podejmują decyzje mające na celu współdziałanie w zakresie określonego problemu. Decyzje te są wiążące jedynie dla jednostek współtworzących euroregion. Nie maja one jednak takiego charakteru wobec mieszkańców obszarów objętych współpraca. Dopiero jednostki poprzez odpowiednie decyzje na podstawie swojego prawa wewnętrznego nadają tym decyzjom moc obowiązującą na określonym obszarze. Wynika z tego, że konkretne działanie podejmowane jest na podstawie obowiązującego prawa, oczywiście z uwzględnieniem kompetencji danej jednostki. Jest to kolejny dowód na to, że euroregion nie jest tworem eksterytorialnym. Zasada ta ogranicza również ewentualną współpracę tylko do tych zagadnień, które leżą w kompetencjach wszystkich współtworzących euroregion. Rozwój sieci euroregionów na granicach Polski. W Polsce wzrost zainteresowania współpracą transgraniczną obserwuje się od początku lat 90-tych. Proces euroregionalizacji zapoczątkował Euroregion Neisse- Nisa-Nysa, utworzony 21 grudnia 1991 r. W okresie ostatnich kilkunastu lat na granicach Polski powstało 16 euroregionów (por. mapa 3), w tym: _ 4 na granicy zachodniej: polsko-niemieckie euroregiony Pomerania, Pro Europa Viadrina, Sprewa-Nysa-Bóbr oraz położony na styku pogranicza zachodniego i południowego polsko-czesko-niemiecki Euroregion Nysa, _ 7 na granicy południowej: polsko-czeskie euroregiony Glacensis, Pradziad, Śląsk Cieszyński i Silesia, polsko-czesko-słowacki Euroregion Beskidy, polsko- słowacki Euroregion Tatry oraz położony na styku pogranicza wschodniego i południowego polsko-słowacko-ukraińsko-rumuńsko-węgierski Euroregion Karpacki, _ 3 na granicy wschodniej: polsko-ukraińsko-białoruski Euroregion Bug, polsko- białoruski Euroregion Puszcza Białowieska i położony częściowo także na pograniczu północnym polsko-białorusko-litewski Euroregion Niemen, _ 2 na granicy północnej: Euroregion Bałtyk integrujący w ramach współpracy transgranicznej jednostki terytorialne pięciu krajów: Polski, Danii, Litwy, Rosji i Szwecji (strona łotewska wystąpiła z euroregionu) oraz polsko-rosyjski Euroregion Łyna-Ława. Na graniczących z Polską obszarach Litwy i Rosji (obwód kaliningradzki) samorządy kilku litewskich i rosyjskich jednostek terytorialnych podpisały 24 kwietnia 2003 r. porozumienie o współpracy transgranicznej o nazwie Euroregion Szeszupa. Chęć przystąpienia do porozumienia zadeklarowały dwie gminy polskie z województwa warmińsko-mazurskiego (Gołdap i Kowale Oleckie) oraz jedna gmina szwedzka. Rada Miejska gminy Gołdap podjęła w tej sprawie stosowną uchwałę i zwróciła się do Ministerstwa Spraw Zagranicznych o wydanie opinii. Procedury formalno-prawne nie zostały jeszcze zakończone. Wśród euroregionów funkcjonujących obecnie na granicach Polski 8 prowadzi współpracę dwustronną (2 euroregiony polsko-niemieckie, 4 euroregiony polskoczeskie, 1 euroregion polsko-białoruski oraz 1 euroregion polsko-słowacki), a w 5 euroregionach współpraca ma charakter trójstronny: polsko-niemieckoszwedzka, polsko-czesko-niemiecka, polsko-czesko-słowacka, polsko-białoruskoukraińska, polsko-białorusko-litewska. W ramach euroregionów Karpackiego i Bałtyk współpracuje 5 krajów. Wykaz wszystkich euroregionów uporządkowany według daty ich powstania przedstawia tablica. Za datę powstania euroregionu przyjęto dzień podpisania porozumienia lub umowy o jego utworzeniu. Stan współpracy euroregionalnej w Polsce 21

TABL.. CHRONOLOGIA TWORZENIA EUROREGIONÓW EUROREGIONY Data utworzenia Neisse-Nisa-Nysa …………………21 grudnia 1991 Karpacki ……………………………..14 lutego 1993 Sprewa-Nysa-Bóbr ……………….21 września 1993 Pro Europa Viadrina ……………..21 grudnia 1993 Tatry …………………………………..26 sierpnia 1994 Bug …………………………………….29 września 1995 Pomerania …………………………..15 grudnia 1995 Glacensis …………………………….5 grudnia 1996 Niemen ………………………………6 czerwca 1997 Pradziad ……………………………..2 lipca 1997 Bałtyk …………………………………22 lutego 1998 Śląsk Cieszyński ……………………22 kwietnia 1998 Silesia …………………………………20 września 1998 Beskidy ……………………………….9 czerwca 2000 Puszcza Białowieska ……………..25 maja 2002 Łyna-Ława …………………………..4 września 2003

Cele i zadania euroregionów Podstawy prawno-instytucjonalne prowadzenia współpracy transgranicznej, a także funkcjonowania euroregionów na granicach Polski tworzą porozumienia dwustronne zawarte pomiędzy naszym krajem i krajami sąsiedzkimi. Polska zawarła takie porozumienia ze wszystkimi państwami sąsiadującymi. Uwzględniają one podstawowe cele i zasady prowadzenia różnych form współpracy ponadgranicznej, przewidziane w wielostronnych umowach międzynarodowych (konwencjach, kartach – por. podrozdział 1.1). Przy ustalaniu celów współpracy w poszczególnych euroregionach nawiązano do umów i porozumień o współpracy transgranicznej i międzyregionalnej zawartych przez rząd Polski z krajami sąsiadującymi, a także do Europejskiej Karty Regionów Granicznych i Transgranicznych oraz Europejskiej Konwencji o Współpracy między Wspólnotami i Władzami Terytorialnymi. Uwzględniono również specyficzne warunki występujące na pograniczu, regionalne i lokalne potrzeby oraz możliwości realizacyjne. Podstawowym celem współpracy w euroregionie jest rozwój społeczno-gospodarczy, stała poprawa warunków życia mieszkańców oraz ułatwianie wzajemnych kontaktów pomiędzy społecznościami wspólnoty. Zadania są ściśle powiązane z celami. Cele i sposoby ich realizacji (zadania) określone są w umowach o utworzeniu i statutach euroregionów. Są one przedstawione w odrębnych rozdziałach o bardzo zbliżonych nazwach („Cele i płaszczyzny współpracy”, „Cele wspólnoty i formy współpracy”, „Cele i zadania”, „Cele i formy współpracy”, „Formy współpracy”, „Cele”). Sposoby formułowania celów i zadań niezbędnych do realizacji w poszczególnych euroregionach przedstawia tablica. 22 Stany współpracy euroregionalnej w Polsce

TABL. CELE I ZADANIA EUROREGIONÓW EUROREGIONY Cele i zadania Pomerania ……………… podejmowanie wspólnych działań dla równomiernego i równoważonego rozwoju regionu oraz zbliżenia jego mieszkańców i instytucji na obszarach euroregionu; cele te można osiągnąć w szczególności poprzez: podnoszenie poziomu życia obywateli mieszkających w regionie; popieranie idei jedności europejskiej; współpracę i wymianę grup społecznych, naukowych, zawodowych, kulturalnych oraz młodzieżowych; budowanie oraz dostosowanie infrastruktury do potrzeb ruchu granicznego i regionalnego; rozwój współpracy gospodarczej; wymianę know-how oraz transfer technologii; stworzenie kompleksowego systemu informacyjnego w celu wymiany danych w euroregionie; wspieranie przy rozwiązywaniu problemów związanych z przekraczaniem granicy; współpracę w zakresie likwidacji pożarów i skutków klęsk żywiołowych; Pro Europa Viadrina….zapewnienie dobrosąsiedzkich stosunków między Polakami i Niemcami; utrwalanie regionalnej tożsamości Polaków i Niemców mieszkających w rejonie przygranicznym przez stworzenie wspólnej perspektywy na przyszłość; podnoszenie dobrobytu mieszkańców regionu przygranicznego poprzez stworzenie przyszłego transgranicznego polsko-niemieckiego regionu gospodarczego; promowanie idei jedności europejskiej i porozumienia międzynarodowego; ustalanie wspólnych przedsięwzięć oraz pozyskiwanie środków potrzebnych do ich realizacji; Sprewa-Nysa-Bóbr …. działalność na rzecz pomyślności obszarów przygranicznych Rzeczypospolitej Polskiej i Republiki Federalnej Niemiec, ich sanacji ekologicznej, rozkwitu gospodarczego i kulturalnego oraz stałej poprawy warunków życia ich mieszkańców w tym zniwelowanie istniejących różnic sytuacji ekonomicznej; współdziałanie z niemieckimi podmiotami działalności komunalnej i wspólnotami komunalnymi w ramach euroregionu; harmonizowanie działalności komunalnej w zakresie programowania rozwoju terenów objętych działalnością euroregionu; działanie na rzecz przyspieszonego rozwoju i wzajemnego dostosowania systemów infrastruktury technicznej i społeczno-usługowej o zasięgu oddziaływania ponadgranicznego; dążenie do zwiększania potencjału ekonomicznego euroregionu przy zachowaniu zasad i rygorów ekologicznych; tworzenie korzystnych warunków dla ponadgranicznej współpracy różnych podmiotów w dziedzinie kultury, nauki, oświaty, turystyki i rekreacji, zdrowia, opieki społecznej; współdziałanie w zapobieganiu oraz zwalczaniu katastrof i klęsk żywiołowych; integracja ludności całego regionu poprzez tworzenie warunków i sprzyjanie rozwojowi bezpośrednich kontaktów osobistych pomiędzy mieszkańcami sąsiadujących ze sobą krajów; stałe informowanie opinii publicznej po obu stronach o celach, zasadach, programach i konkretnych przedsięwzięciach w zakresie współpracy transgranicznej; Neisse-Nisa-Nysa …… poprawa transgranicznej wymiany informacji, wypracowywanie i promowanie priorytetów rozwojowych dla obszaru euroregionu; utworzenie wspólnego, zintegrowanego regionu urlopowego; wykorzystanie funduszy z programów pomocowych na obszarze euroregionu; wspieranie interesów gmin, powiatów i innych podmiotów, zgodnych z euroregionalnymi celami rozwojowymi; utworzenie wspólnego podmiotu prawnego; Stan współpracy euroregionalnej w Polsce 23 Glacensis ……………….. wspieranie działań w zakresie: procesu integracji europejskiej; współpracy w planowaniu przestrzennym; ochrony i poprawy stanu środowiska naturalnego; współpracy w sferze gospodarczej i handlowej; budowy i wzajemnej adaptacji infrastruktury technicznej; współpracy przy likwidowaniu pożarów i kataklizmów; współpracy w rozwoju turystyki przygranicznej; współpracy z organami rządowymi przy budowie nowych przejść granicznych; wymiany kulturalnej i troski o wspólne dziedzictwo kultury; współpracy w sferze humanitarnej, socjalnej wraz z zapewnieniem bezpieczeństwa dla obywateli; współpracy górskich służb ratowniczych; współpracy w dziedzinie szkolnictwa, młodzieży i wychowania fizycznego; Pradziad …………………. wspieranie współpracy na terenach przygranicznych przede wszystkim w dziedzinach: planowania przestrzennego, środowiska naturalnego; podnoszenia na wyższy poziom gospodarki i wzrostu poziomu życia; budowy i przysposabiana struktur transgranicznych; współpracy przy likwidacji pożarów i katastrof; współpracy w rozwoju turystyki i przejść granicznych dla ruchu osobowego i towarowego; wymiany kulturalnej i dbania o wspólne dziedzictwo kulturowe; polepszania możliwości kontaktów międzyludzkich; współpracy w zakresie pomocy społecznej i humanitaryzmu; Silesia ……………………. podejmowanie wspólnych działań gwarantujących równomierny i zrównoważony rozwój regionu oraz zbliżenie jego mieszkańców i instytucji po obu stronach granicy poprzez: podnoszenie poziomu życia obywateli mieszkających w euroregionie, wspieranie inwestycji i programów gospodarczych; szkolenia zawodowe i programy zmierzające do likwidacji bezrobocia; popieranie idei jedności europejskiej; współpracę i wymianę grup społecznych, naukowych, zawodowych, kulturalnych, środowisk młodzieżowych, w celu wzajemnego poznania społeczności zamieszkujących regiony graniczne; utrzymanie oraz poprawienie stanu środowiska naturalnego; poprawę gospodarki rolnej i leśnej; wzajemną pomoc na wypadek katastrof i klęsk żywiołowych; rozwój współpracy gospodarczej; rozwój skoordynowanego transgranicznego planowania przestrzennego; budowę oraz dostosowanie infrastruktury dla potrzeb ruchu granicznego i regionalnego; budowę kompleksowego systemu informacji w celu wymiany danych w euroregionie; działalność wydawniczą; Śląsk Cieszyński …….. wspieranie działań w następujących dziedzinach: wymiana doświadczeń i informacji dotyczących rozwoju regionu; rozwiązywanie wspólnych problemów w dziedzinie transportu, komunikacji i łączności oraz bezpieczeństwa obywateli; rozwój turystyki, ruchu podróżnych łącznie z dalszym usprawnieniem ruchu granicznego; akcje wspierające rozwój kultury, oświaty i sportu, wymiana informacji dotyczących tych działań; współpraca między szkołami i młodzieżą na terenie euroregionu; rozwiązywanie wspólnych problemów dotyczących ekologii i środowiska naturalnego; 24 Stan współpracy euroregionalnej w Polsce Beskidy …………………. rozwój procesów integrujących społeczność Euroregionu Beskidy i budujących demokrację lokalną; rozwój gospodarczy aktywizowany szczególnie przez budowanie transgranicznych powiązań kooperacyjnych; dbanie o bogactwo zasobów przyrody i ochrona środowiska; optymalny rozwój potencjału ludzkiego i podniesienie jakości życia mieszkańców euroregionu; Tatry ……………………… wspólna działalność transgraniczna ukierunkowana na równomierny i zrównoważony rozwój regionu oraz zbliżenie mieszkańców i instytucji po obu stronach granicy w nawiązaniu do historycznych doświadczeń; Karpacki ………………… organizowanie i koordynowanie działań na rzecz rozwoju współpracy pomiędzy członkami w dziedzinie gospodarki, ekologii, kultury, nauki i edukacji, pomaganie i wspieranie konkretnych projektów i planów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania, rozwijanie i ułatwianie kontaktów pomiędzy mieszkańcami obszaru działania związku, w tym kontaktów pomiędzy ekspertami różnych dziedzin, rozwijanie dobrosąsiedzkich stosunków pomiędzy nimi, identyfikowanie potencjalnych obszarów wielostronnej współpracy pomiędzy członkami, pośredniczenie i ułatwianie współpracy członków z organizacjami, agencjami i instytucjami; Bug …………………………rozwój współpracy obszarów przygranicznych w następujących dziedzinach: zagospodarowania przestrzennego, komunikacji, transportu i łączności; oświaty, ochrony zdrowia, kultury, sportu i turystyki; ochrony i poprawy stanu środowiska naturalnego; likwidacji zagrożeń i klęsk żywiołowych; rozwijania kontaktów między mieszkańcami obszarów przygranicznych oraz współpracy instytucjonalnej, a także współpracy podmiotów gospodarczych; Puszcza Białowieska….podejmowanie działań zmierzających do: ochrony środowiska naturalnego i racjonalnego wykorzystania zasobów naturalnych w ramach euroregionu; transgranicznej ekologicznej i kulturalnej turystyki na terytorium euroregionu; społeczno-gospodarczej, kulturalnej i naukowo-oświatowej współpracy na przygranicznych terytoriach stron; zbliżenia narodów obu państw przy zachowaniu korzystnego środowiska dla życia przyszłych pokoleń; zachowania w Europie unikalnego kompleksu przyrodniczego Puszczy Białowieskiej w znaczącej mierze wpływającego na klimat kontynentu; Niemen ………………….. rozwój współpracy obszarów przygranicznych w następujących dziedzinach: wszechstronnego rozwoju ekonomicznego; zagospodarowania przestrzennego, infrastruktury publicznej, oświaty, ochrony zdrowia, kultury, sportu i turystyki; ochrony środowiska; likwidacji zagrożeń i klęsk żywiołowych; rozwijania kontaktów między mieszkańcami obszarów przygranicznych oraz współpracy instytucjonalnej, a także współpracy podmiotów gospodarczych; Stan współpracy euroregionalnej w Polsce 25 Łyna-Ława ……………… zacieśnienie więzi pomiędzy członkami stowarzyszenia; utrzymanie i rozwijanie dobrosąsiedzkiej współpracy; wspieranie i podejmowanie działań mających na celu rozwój gospodarczy samorządów; podnoszenie na wyższy poziom gospodarki i dążenie do wyrównania standardu życiowego członków stowarzyszenia; wspieranie rozwoju przedsiębiorczości i przeciwdziałania bezrobociu; rozwiązywanie wspólnych problemów ekologicznych i ochrony środowiska naturalnego; zapobieganie nadzwyczajnym zagrożeniom życia i zdrowia ludzi i środowiska; wspieranie zadań na rzecz ochrony zdrowia; współpraca w dziedzinach: transportu, komunikacji, łączności i bezpieczeństwa publicznego, kultury, oświaty i sportu; rozwój turystyki; usprawnienie ruchu granicznego; wspieranie wszelkich działań mających na celu podnoszenie poziomu życia mieszkańców; Bałtyk …………………….. poprawa warunków życia ludzi zamieszkujących obszar euroregionu; ułatwianie wzajemnych kontaktów; zbliżenie lokalnych społeczeństw; przełamywanie historycznych uprzedzeń; programowanie prac zmierzających do zapewnienia zrównoważonego rozwoju każdej ze stron; wspieranie działań zmierzających do współpracy między regionalnymi i lokalnymi władzami. Żródło: statuty i porozumienia euroregionów.

Bariery współpracy Z dotychczasowych doświadczeń euroregionów na granicach Polski wynika, że w zbiorze najczęściej występujących barier współpracy transgranicznej można wyróżnić następujące ograniczenia: _ skomplikowane procedury realizacji i rozliczania projektów, zbyt wiele instytucji pośredniczących (8 euroregionów wskazało tę barierę), _ obowiązek wizowy na granicy, _ trudność w znalezieniu partnera zagranicznego; mniejsza liczba podmiotów uczestniczących we współpracy, mniejsze ich zainteresowanie, _ bariera językowa, _ zmiana zasad funkcjonowania programu w trakcie realizacji projektów, _ brak możliwości uzyskania zaliczki na realizację projektu w programie INTERREG III A, _ długi okres oczekiwania na zwrot poniesionych kosztów realizacji projektów, _ niedostateczne ilości środków na wspieranie współpracy, _ asymetrie potencjałów gospodarczych i finansowych uczestników współpracy.

Wybrane dane porównawcze

TABL. WYBRANE DANE O EUROREGIONACH W 2006 R. Lp. WYSZCZEGÓLNIENIE Członkowie Powierzchnia w km2 Ludność Ludność w miastach w % ogółu ludności

1 2

3 4

5 6

7 8 9

10 11

12 13

14 15

16 17

18 19

20 21

22 23

24 25 26

27

28

29

30 31 Pomerania w tym strony: polska ……………. niemiecka ……….. Pro Europa Viadrina strony: polska …………….. niemiecka ……….. Sprewa-Nysa-Bóbr strony: polska …………….. niemiecka ………… Neisse-Nisa-Nysa strony: polska …………….. niemiecka ……….. czeska ……………. Glacensis strony: polska …………….. czeska ……………. Pradziad strony: polska …………….. czeska ……………. Silesia strony: polska …………….. czeska ……………. Śląsk Cieszyński strony: polska …………….. czeska …………….. Beskidy w tym strony: polska ……………. czeska ……………. Tatry strony: polska …………….. słowacka a ………. Karpacki w tym strony: polska ……………. ukraińska ……….. Bug strony: polska …………….. ukraińska ……….. białoruska ………. Puszcza Białowieska w tym strona polska ……. Niemen w tym strona polska ……. Łyna-Ława w tym strona polska ……. Bałtyk w tym strony: polska ……………. rosyjska …………..

107 11

28 3

59 7

53 6 144

36 97

32 74

19 56

16 43

31 63

25 112

1 4

1 3 1

12

43

8

2 1

20616 15424

5738 4519

8959 1812

5595 4497 2713

3308 1792

4186 1878

1453 1116

967 763

2475 972

          3835

2511

17846 56654

25122 23008 32792

2215

10774

10283

42487 15125

1610239 1028296

374789 443777

683246 238854

584906 630899 445016

511996 284343

628238 131583

288163 224919

305129 351606

603703 164936

473160 344263

2097564 6103883

2172766 1241,3 1439,5

584995

905176

447577

3630478 937353

70,1 .

65,8 .

61,8 .

63.4 . 86.3

74.4 87.3

65.1 68.0

60.1 73.8

57.4 81.5

48.3 51.6

28.1 75.7

40.5 48.8

46.6 . 63.8

39.9

73.3

47.2

64.3 76.8

Wśród obszarów naszego kraju uczestniczących we współpracy transgranicznej największymi pod względem powierzchni były polskie części euroregionów: Bałtyk (42487 km2), Bug (25122 km2) i Pomerania (20616 km2). Najwięcej ludności zamieszkiwało w polskich częściach euroregionów: Bałtyk (3630,5 tys. osób), Bug (2172,8 tys. osób) oraz Karpackiego (2097,6 tys. osób). Najmniejszymi pod względem liczby ludności były polskie części euroregionów: Silesia, Śląsk Cieszyński i Pro Europa Viadrina. Najbardziej zurbanizowane były polskie części euroregionów Glacensis, Niemen i Pomerania. Wśród części zagranicznych, wysokim poziomem urbanizacji wyróżniają się czeskie części wszystkich euroregionów z tego pogranicza. Związane jest to z przyznawaniem statusu miasta w Republice Czeskiej relatywnie małym jednostkom osadniczym.