diagnostyka pedagogiczna

Kup dostęp do treści Dodaj artykuł aby odblokować treść

Diagnostyka pedagogiczna wykłady! Podstawowe pojęcia związane z procesem diagnostycznym: Diagnostyka to „nauka o rozpoznawaniu, rozróżnianiu, jego metodach, technikach i narzędziach sztuka osądzania i oceny” Diagnostyka pedagogiczna to teoria i praktyka diagnozowania działalności wychowawczek, jej środowiskowych uwarunkowań i skutków. Diagnozowanie to różnego typu działania zmierzające do rozpoznania – zebranie danych – ocena i interpretacja. Diagnoza to końcowy efekt działań diagnostycznych zawierający rozpoznanie i krytyczne opracowanie danych. Diagnoza to termin pochodzenia greckiego oznacza rozpoznanie, rozróżnianie. Współcześnie akcentuje się w diagnozie dwa elementy:  zebranie niezbędnych danych o rozpoznawanym obiekcie;  ich krytyczne opracowanie w drodze rozumowania Diagnozę określa się jako rozpoznawanie istoty i uwarunkowań złożonego stanu rzeczy na podstawie jego cech (objawów) w oparciu o znajomość ogólnych prawidłowości panujących w danej dziedzinie Ma ona nie tylko cel poznawczy ale jest też niezbędnym elementem skutecznego działania pedagogicznego co oznacza że czynności diagnostyczne i ich wyniki stanowią racjonalne przesłanki dla podjęcia decyzji dotyczących praktycznego działania wychowawczego. Diagnoza przeprowadzana na gruncie pedagogiki ma zawsze aspekt społeczny – diagnoza indywidualnych przypadków lub grup ujmowania jest zawsze w kontekście środowiskowym. Rozpoznanie obejmuje społeczne uwarunkowania jednostek lub grup występujące w najbliższym środowisku a zwłaszcza w rodzinie grupie koleżeńskiej szkole miejscu zamieszkania. Diagnoza powinna być realizowana zawsze w kontekście rozwojowym (czynniki organiczne genetyczne które zakłóciły rozwój) Diagnoza powinna uwzględniać złożoność przyczyn danego stanu rzeczy i poszukiwać uch we wzajemnych oddziaływaniach jednostki i środowiska. Charakterystyka etapów postępowania diagnostycznego  opis sanów rzeczy  ocena  konkluzja oceniająca  wyjaśnienie analizowanych stanów rzeczy  postulowanie i przyjęcie hipotezy o charakterze sprawczym Etapy diagnozy pełnej: Opis stanu rzeczy to zestawienie charakterystyka omówienie danych empirycznych dotyczących obszaru gdzie spodziewamy się istnienia potrzeby działań reformatorskich, profilaktycznych. Pytamy: Jak jest? Dane te mogą dotyczyć różnych zjawisk np. opis zjawiska niepowodzeń szkolnych, opis satnu zaniepokojenia potrzeb opiekuńczych w danej grupie wiekowej. Ocena na tym etapie ustalamy kryteria ze względu na które określamy analizowany stan jako prawidłowy. Można brać pod uwagę kryteria natury organizacyjnej dotyczące psychofizycznego rozwoju człowieka i inne. Muszą mieć teoretyczne podstawy. Pytanie: jaki satn można uznać za optymalny, prawidłowy dla dziecka w tym wieku, sla takiej grupy czy instytucji? Etapy opisu i oceny bywają nazywane diagnozą kategorialną. Jest to wstępny etap każdej diagnozy i polega na przyporządkowaniu danego wycinka rzeczywistości do typu lub gatunku. Należy zdefiniować badany stan w kategoriach nadrzędnej jednostki pojęciowej z wyróżnieniem cech swoistych i nieswoistych (podstawą jest literatura bądź doświadczenie diagnosty) Konkluzja oceniająca - porównanie opisanego stanu rzeczy z przyjętymi ocenami, kryteriami i stwierdzenie potrzeby lub braku potrzeby podjęcia działania zmierzającego do zmiany tego stanu rzeczy. Szukamy odpowiedzi na pytanie: Czy tak może być? Czy ten stan wymaga zmiany? Po stwierdzeniu braku potrzeby podjęcia działań zaprzestajemy czynności diagnostycznych. Wyjaśnianie analizowanych stanów rzeczy:  diagnoza genetyczna  diagnoza funkcjonalna  diagnoza fazowa  diagnoza prognostyczna Wyjaśnienie analizowanych stanów rzeczy Diagnoza genetyczna – polega na ustaleniu źródeł określonego zaburzenia i określenia przyczyn pierwotnych, wtórnych a także przyczyny dominującej. Pełna diagnoza zawiera łańcuch uwarunkowań przyczynowych danego zjawiska i wynikających z nich skutków wychowawczych. Pytanie: jak to się mogło stać? Konieczne jest gromadzenie wiedzy z różnych źródeł (od dziecka, rodziców, wychowawcy, nauczycieli) oraz za pomocą różnych technik (ankieta, wywiad, obserwacja, testy, analiza dokumentów) Warunkiem koniecznym jest dobra znajomość diagnozowanego zjawiska. Diagnoza funkcjonalna – jej celem jest określenie znaczenie badanego układu w stosunku do innego układu. Polega na rozpatrywaniu określonego zaburzenia w powiązaniu z innymi sferami aktywności wychowanka czy grupy oraz określeniu jego stosunku do całości zachowania się jednostek lub grup. Szukamy odpowiedzi na pytanie: Jakie znaczenie ma obserwowane zaburzenie dla funkcjonowania wychowanka w innych środowiskach okolicznościach, zadaniach? Jakie znaczenie ma np. dysleksja dla funkcjonowania dziecka w roli ucznia w roli kolegi Diagnoza fazowa określa dynamikę analizowanego zjawiska i ustala jego fazę. Stwierdzenie w jakiej fazie wykolejenia znajduje się dziecko zdradzające skłonności do kradzieży wagarowania jest ważne dla podjęcia decyzji o niezbędnych działaniach (trudne zadanie, studiowanie literatury) Diagnoza prognostyczna – zmierza do odkrycia przewidywalnego kierunku zmian badanej rzeczywistości. Pytanie: co może się stać w przyszłości jeśli nie zostaną podjęte działania zmierzające do zmiany obserwowanego stanu rzeczy? (pozytywna, negatywna, studiowanie literatury) Postulowanie i przyjęcie hipotezy o charakterze sprawczym – to opracowanie projektu zmian. Formułuje się tu hipotezę lub wiele hipotez zakładających związek przyczynowy między projektem działań a pożądanym stanem. Hipotezy powinny mieć określone podstawy teoretyczne. Projekt powinien uwzględniać warunki działania i kompetencje osób (mocne strony) Postulowanie i przyjęcie hipotezy o charakterze sprawczym. Projekt powinien zawierać:  opis takiego stanu rzeczy który jest korzystniejszy od już istniejącego i pozwoli pełniej osiągać założone cele  opis działania które mają doprowadzić do osiągnięcia korzystniejszego stanu rzeczy Diagnoza pełna: Diagnoza pełna to diagnoza pozytywna i negatywna Diagnoza pozytywna koncentruje się na mocnych stronach badanej osoby lub zjawiska, podkreśla pozytywne cech rozwoju lub funkcjonowania dziecka, niekiedy wskazuje na jego zainteresowania. Jest podstawą planowania pracy terapeutycznej opartej na jego możliwościach. Diagnoza negatywna jest przeciwieństwem diagnozy pozytywnej, uwypukla słabe strony, jest dopełnieniem diagnozy pozytywnej. Cele i obszary diagnozy Diagnoza ma zastosowania: a) Bezpośrednio w procesie wychowania b) W poradnictwie pedagogicznym c) W działalności organizatorskiej np. kierowaniu zespołami pedagogicznymi Przykładowe pytania egzaminacyjne:

Na czym polega specyfikacja diagnozy pedagogicznej?
Co składa się na diagnozę pełną?
Co obejmują poszczególne etapy diagnozy pełnej?
Jakim celem służy diagnoza pedagogiczna i jakich obszarów dotyczy? 13.10.2013 Zalecenia etyczne dotyczące postępowania diagnostycznego. Dyrektywa etyczna „Przede wszystkim nie szkodzić” Primum non noce Re
Respektowanie zasady by badania odbywały się jedynie w interesie badanych
Przestrzeganie tajemnicy zawodowej. Badacz może być zwolniony z utrzymania tajemnicy w przypadku zagrożenia zdrowia i życia badanego
Należy dobierać odpowiednio techniki wykorzystywane w prowadzonych badaniach to muszą być sprawdzone rzetelne narzędzia badawcze adekwatne dobadanych zjawisk, problemów osób
Prawidłowość i ostrożność w wyciąganiu wniosków i formułowaniu opinii na podstawie zgromadzonych danych
Nieudostępnianie danych w formie umożliwiającej identyfikacje badanych
Informacje które zebrał badacz nie mogą być używane przeciwko osobom badanym Dyrektywa wynika z powszechnej deklaracji praw człowieka możemy ją określić w następujący sposób: Szanować prawa i wartość każdego człowieka. Wiąże się z poszanowaniem intymności jednostki i rodziny oraz z podmiotowym traktowaniem osoby badanej.
Respektować zasadę dobrowolności udziału w badaniach. Badani powinni podejmować decyzję o udziale w badaniach w oparciu o możliwie rzetelną informację o celu badania, stosowanych technikach oraz możliwych konsekwencjach. Na badanie musi się zgodzić dziecko ale także jego rodzice bądź opiekunowie prawni. Badany w każdej chwili może się wycofać z badania. Nacisk psychologiczny ogranicza możliwość skorzystania z prawa do odmowy.
Respektowanie prawa dostępu do informacji zwrotnych o wyniku diagnozy. Zawsze w każdej sytuacji należy po badaniu udzielać informacji na temat wyników w przypadku badań indywidualnych ważne jest wstępne ustalenie z badanym kto i jakie informacje otrzyma. Informacja udzielana po badaniach diagnostycznych musi być sformułowana w języku zrozumiałym, pozbawionym terminów fachowych. Powinna zwierać coś co będzie stanowiło dla osoby badanej oparcie. Po badaniach zbiorowych należy pojechać do wszystkich przedszkoli szkół w których prowadzone były badania i poinformować uczestników do jakich wniosków doszliśmy, można też przesłać raport z prośbą o jego upowszechnienie. W każdym przypadku należy zrobić wszystko aby badani informacje o wynikach otrzymali. Badacz diagnosta ponosi pełną odpowiedzialność moralną nie tylko za wynik badania ale także za jego wykorzystanie w praktyce Pytania:
Jakich zaleceń etycznych trzeba przestrzegać by dyrektywa nakazująca przede wszystkim nie szkodzić była respektowana?
Jakie postępowanie jest zalecane w przypadku uzyskania informacji o potencjalnym zagrożeniu dobra nieletniego?
W czym wyraża się poszanowanie praw i wartości każdego człowieka uczestniczącego w badaniach?
Jakie warunki muszą być spełnione aby była respektowana zasada dobrowolności udziału w badaniach?
Jaka powinna być informacja udzielana po badaniach diagnostycznych? Diagnozowanie rozwoju dziecka wieku przedszkolnym odnoszące się do różnych sfer rozwoju. Diagnoza dziecka w wieku przedszkolnym powinna uwzględniać nie tylko ich wiek kalendarzowy ale także historię ich życia czyli tzw. czas społeczny. Diagnostyka sfery somatycznej  dotyczy zdrowia fizycznego np. cech posturalnych i odporności fizycznej historii przebytych chorób  materialne i socjalne warunki rozwoju  elementarna wiedza dziecka z zakresu zachowań służących zdrowiu fizycznemu głównie dotycząca zachowań higienicznych czynników ryzyka zdrowotnego, zagrożeń komunikacyjnych, ekologicznych i społecznych Diagnostyka sfery motorycznej obejmuje:  precyzję ruchu i manipulacji  koordynację wzrokowo ruchową i dźwiękowo ruchową  poziom samoobsługi i posługiwania się narzędziami  lateralizacje czyli stronność  sprawność ruchowa i fonetyczna narządów artykulacyjnych  preferencje i uzdolnienia ruchowe Diagnostyka kontaktów społecznych tu diagnozujemy:  jakość relacji dziecka z osobami dorosłymi, rodzeństwem i rówieśnikami  postawy społeczne przejawiane wobec osób dorosłych i członków grupy rówieśniczej  wrażliwość na sygnały i wskazówki społeczne oraz zdolności dostosowywania się do wymagań instytucjonalnych  sprawdzamy orientację dzieci w świecie społecznym z zakresie znajomości zawodów, wartości pieniędzy oraz znajomości obiektów użyteczności publicznej Diagnostyka sfery emocjonalnej:  służy ocenie dominujących emocji i uczuć  badany odczuwany potrzeby emocjonalne i tolerancje na ich nie zaspokojenie  często prowadzi ją łączenie z diagnostyką kontaktów społecznych oceniając siłę więzi emocjonalnej przez przywiązanie dziecka do podstawowego opiekuna oraz innych osób znaczących  badamy odporność dziecka na sytuacje trudne emocjonalnie Diagnostyka sfery poznawczej odnosi się do  oceny wrażliwości zmysłowej zwłaszcza wzrokowej, słuchowej, dotykowej oraz jakości procesów spostrzegania  bardziej złożone zadania dotyczą oceny procesów pamięciowych jakości procesów uczenia się różnych typów materiału  możemy także oceniać zdolność do odtwórczych i twórczych wyobrażeń do różnego typu wnioskowania np. indukcyjnego czy dedukcyjnego oraz antycypacji zdarzeń Diagnostyka mowy:  określa kompetencje językową i komunikacyjna  może dotyczyć aspektów fonologicznych  możemy mówić o badaniu świadomości syntaktycznej, semantycznej czyli znaczeniowej  badamy pragmatykę języka  możemy także badać zasób słownikowy dziecka Diagnostyka dotycząca sfery moralnej i religijnej :  wiąże się ze sferą poznawcza i emocjonalną  u dzieci w wieku przedszkolnym możemy rozpoznawać poczucie dziecięcej sprawiedliwości, zdolności do dzielenia się dobrami z innymi  zachowania altruistyczne  rozumienie powinności moralnej  odporność na pokusy  skłonność do uczenia się prawd religijnych Diagnostyka osobowości  Dotyczy całości funkcjonowania dziecka polega na zebraniu informacji uzyskanych w diagnozach poszczególnych sfer i na dokonywaniu uogólnienia,  pozwala określić typ temperamentu dziecka, jego zdolności możliwości preferencje intelektualne prześledzić elementy strukturalne regulacji psychicznej, zasób wiedzy o świecie system nawyków poczucie tożsamości płciowej i strukturę elementarnych potrzeb  Czasami możemy także diagnozować otwartość na nowe zadania towarzyskość sumienność w wykonywaniu poleceń, umiejętność adaptacji do nowych warunków, zakres i rodzaj stosowanych mechanizmów obronnych czy przejawy uzdolnień artystycznych Są trzy sposoby podejścia do diagnozy dzieci w wieku przedszkolnym Badania diagnostyczne możemy prowadzić w celu poznawczym i praktycznym, częściej mają one wymiar praktyczny zwykle chodzi w nich o sporządzenie charakterystyki indywidualnego przypadku lub nie wielkiej grupy osób za główny cel praktyczny można uznać optymalizacje rozwoju. Optymalizacja opiera się na wyjaśnieniu genezy ustalaniu fazy rozwoju i przewidywaniu przyszłości Anna Matczak wymienia następujące ujęcia:
Statyczne które wiąże się z opisem i oceną dziecka na tle innych dzieci
Modelowe koncentruje się na trafnym formułowaniu jakościowych kryteriów funkcjonowaniu. W modelowym podejściu bierze się pod uwagę koncepcje zadań rozwojowych Havingusta Zadania rozwojowe dla wieku przedszkolnego  Osiągnięcie elementarnej sprawności i pewnego stopnia kompetencji sprzyjającej samodzielności życiowej  Ukształtowanie postaw higienicznych i pro zdrowotnych  Dysponowanie podstawową wiedzą o świecie i orientacją w rolach społecznych  Zdolność do uczenia się organizacji własnego czasu  Umiejętność współdziałania z rówieśnikami  Rozpoznawanie i stosowanie kardynalnych zasad i norm moralnych  Osiągniecie samoświadomości i zbudowanie podstawowych struktur tożsamości osobowej  Opanowanie pierwszych technik adaptacyjnych i sposobu radzenia sobie ze stresem w codziennych sytuacjach  Zdobycie podstawowych umiejętności korzystania z kodów cywilizacyjnych  Głównie umiejętności komunikacyjnej oraz w zakresie gotowości do czytania pisania i liczenia
Ipsatywne- punktem odniesienia staje się tu osoba diagnozowana. Diagnoza ma charakter profilowy służy w określeniu zasadniczych tendencji w rozwoju cech osobowościowych badanego Pytania:
Co obejmuje diagnostyka somatyczna ,ruchowa, kontaktów społecznych, sfery moralnej, sfery emocjonalnej, sfery poznawczej, sfery mowy i osobowości
Wymień i określ trzy podejścia i trzy ujęcia do diagnozy dziecka w wieku przedszkolnym. Diagnoza funkcjonowania rodziny jako środowiska wychowawczego
Założenia rozwojowo systemowego ujęcia rodziny.  Rodzina to system wzajemnie oddziałujących na siebie i pozostających w interakcji elementów , oddziaływania wewnątrz rodziny mają charakter cyrkularny,  System rodziny jest strukturą dynamiczną  System posiada swoje granice i strukturę i składa się z podsystemu  Na kształt i dynamikę zmian w systemie rodzinnym mają wpływ poszczególnie członkowie a zwłaszcza ich własne doświadczenia rozwojowe oraz zmiany w podsystemach  Powstanie reguł regulujących. Funkcjonowanie systemu rodzinnego jest zdeterminowane przez bagaż doświadczeń małżonków
Czynniki opisujące rodzine jako środowisko wychowawcze.  Czynniki ekonomiczno społeczne

wielkość rodziny i jej struktura
źródłą utrzymania rodziny
sprawowanie opieki materialnej nad dziećmi
podział pracy i ról rodziny  Czynniki kulturalne
wykształcenie rodziców lub dokształcanie się, zdobywanie kwalifikacji przez rodziców i innych członków rodziny
kultura językowa rodziny, jej majątek kulturalny
sposoby spędzania czasu wolnego przez członków rodziny
stosunek rodziców do nauki szkolnych dzieci i do ich przyszłego zawodu
stosunek do tradycji nowoczesności - pielęgnowanie obyczajów i podatność na zmiany  Czynniki psychospołeczne
rodzaj i siła więzi społecznych i emocjonalnych
uznawana i realizowane wzorce życia rodzinnego
stosunek członków rodziny do zjawisk patogennych w domu i środowisku
układ i rodzaj postaw oraz środków oddziaływań wychowawczych
ogólna atmosfera panująca w domu w tym plany życiowe istniejące zaburzenia więzi uczuciowe między wszystkimi członkami rodziny
opinia o rodzinie w miejscu zamieszkania lub w miejscu pracy
charakter kontroli w rodzinie Zasady diagnozowania rodziny jako środowiska wychowawczego

Zasada wartościującego charakteru diagnozowania rodziny
Zasada diagnozy pozytywnej rodziny wiąże się z zebraniem informacji pozwalających określić takie cechy takie wartości rodziny które mogą mieć znaczenie dla jej dalszego funkcjonowania
Zasada uwzględniania kontekstu społecznego rodziny. Rodzina kształtuje swoje środowisko wychowawcze pod wpływem układu społeczno kulturowego w którym funkcjonuje, ważnym aspektem diagnozy są doświadczenia socjalizacyjne rodziców w rodzianach ich pochodzenia Stanisław Kawula sugeruje aby związki rodziny w systemie… rozpatrywać w oparciu o pewne typy relacji a) partycypacje b) adaptacje c) inercje bierność obojętność d) opozycje, odrzucenie konflikt, sprzeczność interesów
Zasada relatywności wpływu warunków środowiska rodzinnego wiąże się z koniecznością uwzględniania w uznawaniu rodziny jej subiektywnego wymiaru jako środowiska wychowawczego staramy się tu określić unikatowość rodziny jej specyfikę bierzemy pod uwagę że jest ona czyimś środowiskiem czyli patrzymy na nią z punktu widzenia każdego z jej członków
Zasada holizmu poznawczego (całościowy pogląd na świat) z punktu widzenia diagnozy rozpoznajemy wiele płaszczyzn funkcjonowania rodziny, płaszczyzne strukturalną opiekuńczo wychowawczą, ekonomiczną, organizacyjną i emocjonalną bierzemy pod uwagę powiązania między elementami należącymi do poszczególnych płaszczyzn
Zasada uwzględniania dynamizmu rodziny cykl życia rodziny dzieli się na pewne fazy a) para małżeńska bez dzieci b) para z małym dzieckiem od urodzenia do 30 miesiąca życia c) rodzina z dzieckiem w wieku przedszkolnym d) rodzina z dziećmi w okresie od ok. 6 roku życia do 13 roku życia pierwszego dziecka e) rodziny z nastolatkami od 13 do 21 roku życia pierwszego dziecka f) rodziny z dzieckiem opuszczającymi dom g) faza pustego gniazda h) starzenie się rodziców
Zasada autodiagnozy wiąże się ona z pobudzaniem członków rodziny do refleksji, do samopoznania, do określania mocnych i słabych stron Pytania:
Jakie są założenia rozwojowo systemowego pojęcia rodziny
Jakie czynniki ekonomiczno społeczne bierzemy pod uwagę przy diagnozie rodziny
Jakie czynniki psychospołeczne uwzględniamy w diagnozie rodziny
Jakie czynniki kulturowe uwzględniamy w diagnozie rodziny
Wymień zasady diagnozowania rodziny i dokonaj charakterystyki wybranych zasad Rozpoznawanie dzieci alkoholików w warunkach przedszkolnych i szkolnych W przedszkolu prowadząc obserwacje dziecka bierzemy pod uwagę cztery dziedziny :
Codzienne rutynowe czynności Wskaźniki: Monitorowanie codziennych czynności  Kłopoty ze snem  Nawyki związane z czynnościami fizjologicznymi  Nawyki związane z jedzeniem (głodzenie się, nadmierne zaabsorbowanie tym co się je, kompulsywne objadanie się)  Reagowanie na zmiany (upieranie się przy poprzednich zadaniach, niepokój agresja podczas zmian w rutynowym programie dnia)  Opóźnienia rozwojowe wiążą się z zaburzeniami percepcyjno motorycznymi
Zachowanie się dziecka podczas zabawy Wskaźniki:  Zabawa w teatr, zabawa w dzieci alkoholików jest przemoc, gniew, poczucie winy i lęk  Fazy zabawy, niepokojącym wskaźnikiem może być bawienie się indywidualne 5,6 latka, zabawa równoległa  Utrzymywanie uwagi i nadmierna ruchliwość dzieci niezdolne do utrzymywania uwagi podczas zabawy przy użycia zabawek i przechodzące ciągle od jednej czynności do drugiej powinny budzić nasz niepokój, nadmierna ruchliwość może być skutkiem alkoholowego zespołu płodowego jego wskaźniki to słaba kontrola nad ruchami zachowanie nastawione na zwracanie uwagi na siebie, wysoki poziom aktywności motorycznej, trudności w skupieniu uwagi na czymkolwiek  Nagłe zmiany w trakcie zabawy  Niepokój może budzić dziecko które nagle w trakcie zabawy zaczyna atakować inne dzieci albo dokuczać zwierzątkom, niszczyć coś oraz dzieci które bawią się cały czas tak samo tą samą zabawką w rytualny sposób
Przystosowanie emocjonalne Wskaźniki:  Dzieci o zmiennym usposobieniu, za trudne uznaje się dziecko o nieuregulowanych funkcjach biologicznych nastawione niechętnie i z rezerwą wobec poznanych ludzi, niezdolne do szybkiego dostosowania się do zmian o skłonności do silnych, negatywnych emocji, sygnały niepokojące to: łatwe wpadanie w złość, nerwowość i nieobliczalne zachowanie  Częste zmiany nastroju  Wybuchy złości dzieci które powyżej 4 rż występują częste wybuchy złości mogą nas niepokoić często wybuchy złości wiąże się z agresją w stosunku do innych dzieci i dorosłych  Zachowania regresywne wiążą się z przechodzeniem do niższych faz rozwoju regresywne zachowania to: moczenie się, gaworzenie, ssanie kciuka (obsesyjne) po ukończeniu 5 r. ż  Niepokój związany z rozstaniem osiąga swój punk kulminacyjny w ieku 18 miesięcy później maleje najmniejszy poziom ma w wieku 3 lat lek  Przywiązanie podszyte lękiem i niepewnością typ więzi opartej na przywiązaniu bezpiecznym kształtuje się w 1 roku życia dziecka i rzutuje na całe dzieciństwo i życie dorosłych małe dzieci z których jedno z rodziców jest czynnym alkoholikiem będą nawiązywały więzi podszyte lękiem i niepewnością oznaki wskazujące że dzieci czują się niepewnie są widoczne u dzieci 18 miesięcznych które są niespokojne i przygnębione nawet wtedy kiedy siedzą u matki na kolanach. Dzieci alkoholików są niepewne siebie, niepewne do współdziałania bardziej kłótliwe łatwo się zniechęcają i są agresywne w stosunku do rówieśników i dorosłych zarówno w wieku przedszkolnym jak i w wieku szkolnym
Stosunki między rodzicami a dziećmi  Metody wychowawcze dzieci są zagrożone jeśli rodzice są nadmiernie szorstcy, niecierpliwi i krytyczni, niepokoić wychowawców powinni rodzice autorytarni czyli narzucający dzieciom swoją rolę dzieci rodziców alkoholików mają wiele cech wspólnych są zamknięte w sobie, wrogie, nieufne, nieszczęśliwe, załamują się w sytuacjach stresowych i mają więcej trudności w nawiązywaniu kontaktów z rówieśnikami  Wiedza o rozwoju dziecka i oczekiwaniach wobec dziecka  Uzależniony rodzic z niewielką wiedzą na temat dziecka może postrzegać niegrzeczne zachowania malucha jako świadomą próbę arogancji będzie oczekiwać że dziecko zareaguje w sposób o wiele dojrzalszy niż jest to w tym wieku możliwe nieznajmomość etapów rozwojowych oraz próba przyśpieszania lub opóźniania tych etapów stanowi duże zagrożenie dla przedszkolaka  Rodzicielska obojętność jeśli rodzice nie są osiągalni przez telefon jeśli zdarza im się nie odebrać dziecka z przedszkola albo zbyt późno zgłaszają się po dzieci nie przychodzą na zebrania to ich dzieci należą do grupy wysokiego ryzyka  Przemoc i zaniedbanie ze strony rodziców Wskaźniki w oparciu o które możemy stwierdzić że dziecko jest dzieckiem z rodziny alkoholowej w środowisku szkolnym: Symptomy behawioralne:  Trudności z koncentracją uwagi  Powtarzające się nieobecności  Słabe stopnie lub brak odrobionych zadań domowych  Niskie wyniki w standardowym teście na inteligencje i w testach sprawdzających postępy w nauce  Nagłe zmiany zachowania  Oznaki zaniedbania, maltretowania lub wykorzystywania seksualnego  Zachowania kompulsywne np. objadanie się, dążenie do zajmowania pierwszego miejsca w każdej dziedzinie  Nieśmiałość i unikanie kontaktów z dziećmi  Kłótliwość, niechęć do współdziałania  Nieustanne kłopoty ze zdrowiem zwłaszcza bóle głowy, bóle brzucha Symptomy psychologiczne:  Niska samoocena  Niepokój  Peszenie się z byle powodu  Tłumiona złość  Postrzeganie problemów jako czegoś na co samemu nie ma się wpływu  Nieumiejętność radzenia sobie w trudnych sytuacjach  Skłonność do depresji  Lękliwość bez powodu  Smutek i przekonanie o własnym nieszczęściu  Kłopoty z przystosowaniem się so zmian w rutynowym programie zajęć Rozpoznawanie ofiar przemowy w szkole. Rodzaje przemocy:  Przemoc fizyczna – to wszelkie formy nie przypadkowych urazów powodowane u dzieci przez ich opiekunów np. bicie kopanie, szarpanie, przypalanie papierosem, potrząsanie, ciągnięcie za włosy, uszy, dokonywanie cięć, ugryzień, poparzeń Skutki przemocy fizycznej: zranienia w miejscach zakrytych ubraniem na klatce piersiowej na plecach pod pachami, po wewnętrznej stronie ud i ramion na pośladkach na stopach Symptomy możliwe do zaobserwowania w warunkach szkolnych to: niechęć dziecka do rozbierania się na zajęciach wychowania fizycznego, przejawianie nadmiernej czujności, ostrożności, zaprzeczanie lub minimalizowanie znaczenia ran i sinaków i podawanie nieprzekonujących wyjaśnień, lęk przed kontaktem fizycznym, ucieczki z domu i lęk przed powrotem do domu, kulenie się i wzdryganie przy nagłym dotyku, niewytłumaczalne zmiany zachowania np. wybuch agresji, niska samoocena obniżone poczucie własnej wartości, skłonność do izolacji  Przemoc psychiczna to świadomw niszczenie lub znaczące obniżenie rozwoju dziecka poprzez: ośmieszanie, poniżanie, terroryzowanie, nieokazywanie pozytywnych uczuć, nadmierny rygoryzm, zastraszanie, wiąże się często z ignorowaniem potrzeb, utrudnianiem kontaktów społecznych, stawianiem wygórowanych wymagań z naruszaniem prawa dzieci do prywatności i intymności Symptomy obserwowalne w szkole: Nadmierne angażowanie się w zbyt wiele form aktywności, mimowolne ruchy mięśni twarzy (tiki nerwowe), częste kłamstwa oraz lęk przed konsekwencjami różnych zachowań, zaburzenia mowy np. jąkanie się, nadmierna agresywność lub pasywność, nieadekwatne dorosłe lub nadmiernie dziecinne zachowanie np. kierowanie innymi karanie innych, wykorzystywanie seksualne, wykorzystywanie dzieci do aktywności seksualnej dzieci nie rozumieją i na którą nie są zgodne przyzwalać , zakres nadużyć rozmów o treści seksualnej, podglądanie, podsuwanie dzieciom gazet pornograficznych i filmów Objawy obserwowane w warunkach szkolnych: seksualna agresja, nieadekwatne zachowania, nietypowa dla danego wieku rozwojowego szczegółowa wiedza zachowań seksualnych Symptomy: zaburzony rozwój psychiczny, objawy braku opieki medycznej, niewłaściwy niedostosowany do pory roku ubiór, częste nieobecności dziecka, zbyt wczesne przychodzenie na zajęcia i dłuższe pozostawanie w szkole, niska higiena dziecka, zmęczenie apatia, bierność  Zaniedbywanie  Wykorzystanie seksualne