Najstarszymi przodkami ludzi są australopiteki, których szczątki kostne znane są z Afryki Wschodniej i Południowej. Nazwa Australopithecus oznacza „małpę południową” i została stworzona przez Raymonda Darta w 1924 jednego z pierwszych odkrywców. Obecnie wyróżnia się siedem australopiteków różniących się budową czaszki i szkieletu. Do wspólnych cech australopiteków należy wyprostowana postawa ciała oraz dwunożność. Najprawdopodobniej ich kończyny górne były dłuższe i z pewnością bardziej chwytne niż ich kończyny dolne. Występuje dymorfizm płciowy (nie dotyczy australopiteków. Osobniki męskie osiągały nawet 150 cm i miały masywne kości, a żeńskie koło 100 – 120 cm. Masywna budowa ciała rozwinęła się u najmłodszych australopiteków chronologicznie. Mózg australopiteka cechował się małą objętością – 350 – 500 cm sześć. Miały zęby ułożone w kształt paraboli jak u człowieka.

Pierwszymi istotami „homo” był Homo habilis (człowiek zręczny) oraz Homo erectus (człowiek wyprostowany). Homo habilis miał zmniejszone kości narządu żucia, wzrosła mu objętość mózgu do 750 cm sześć. Pojawił się koło 2,3 mln lat temu. Z tego samego czasu pochodzą formy Homo erectus, który przypomina współczesnego człowieka. Osobniki dorosłe osiągają 180 cm (70 kg). Mogły swą sylwetką przypominać dzisiejszych mieszkańców Afryki. Homo erectus miały mniejszą szczęke i zęby, więc prawdopodobnie żywiły się innym pokarmem i zamieszkiwały inną niszę ekologiczną. Możliwe, że w ich diecie było obecne mięso (padlina). Przez mięso cały organizm Homo erectus się zmieniło. Powiększyła się objętość mózgu, a wysmukła sylwetka pozwalała na sprawne i dalekie poruszanie. To on wytworzył jako pierwszy narzędzia i rozpalił ogień. To pozwoliło zdominować mu i zasiedlić nowe nisze ekologiczne – Azję i Europę. Jest pierwszy gatunkiem homo, co opuścił Afrykę. W Europie pojawił się pomiędzy 1,3 mln a 500 tyś. lat temu.

Wyłącznie w Europie rozwinął się następny gatunek praludzi – Homo sapiens neaderthalensis (nazwa pochodzi od pierwszego odkrycia w dolinie Neandra). Wyróżniały się jego dwie formy – wczesna(okres międzylodowcowy) 150 tyś. lat temu i druga zwana schyłkową lub klasyczną (ostatnie zlodowacenie 80 tyś. lat temu). Neandertalczyk miał dużą objętość mózgu (1450 cm sześć.), lekko zaokrągloną potylice oraz żuchwę bez charakterystycznej dla człowieka współczesnego bródki. Potem w okresie klasycznym neandertalczyk ma już wały oczodołowe, szeroki kostny otwór nosa i rozbudowane zatoki przynosowe, potężne zęby trzonowe, wał kostny na potylicy. Byli niewysocy o krótkich kończynach dolnych. Szczątki kostne charakteryzujące się budową współczesnego Homo sapiens pojawiają się około 300 tyś. lat temu w Afryce. Około 200 – 150 tyś. lat temu Homo sapiens rozpoczyna swoją wędrówkę do Europy. Ewolucja człowieka, obserwowana w oparciu o zmiany form praludzkich, jest faktem biologicznym. Koncepcje ewolucji człowieka przedstawił Karol Darwin w dziele „O powstaniu gatunku” w 1859. Przełamał przez to dualizm panujący między człowiekiem, człowiekiem resztą świata przyrodniczego. Darwin stwierdził, że przyroda posiada możliwość selekcji – dobór naturalny. Te lepiej przystosowane jednostki wygrywają w walce o byt, a ich potomstwo odziedzicza ich cechy. Nie znali oni genetyki, dlatego uznał, że ewolucja człowieka była jednoliniowa – podlegały jej rozwoju wszystkie znane formy praludzi.

Jeśli mutant okaże się lepiej dostosowany do środowiska od formy poprzedzającej, wówczas będzie miał szansę rozprzestrzenienia się i przez następne pokolenia powiększać swą liczebność. Jeśli nie okaże się lepiej dostosowany zniknie lub będzie niezauważony (mutacja neutralna). Opisana teoria nosi nazwę neodarwinizmu. Z wielkiej różnorodności populacji przetrwają tylko najlepiej dostosowane osobniki. Proces ten powtarza się w każdym nowym pokoleniu. Mutacje powodują, że stale pojawiają się nowe kombinacje genów, a dobór naturalny działa jak flirt ograniczający zmienność.

Krytycy neodarwinizmu nie odrzucają tej teorii, ale ją modyfikują. S.J. Goud uważa, że nie są ważne pojedyncze zmiany, a pasujące przypadkiem całe sekwencje zmian. Określa on to mianem – kontyngencji, odrzuca stopniową i ciągły rozwój (gradualizm). Proponuje on punktualizm - czyli ewolucje, w której mamy krótkotrwałe okresy szybkiego rozwoju zakończone fazami krótkich lub długich stagnacji.

J. Reichholf jest zdania, że rozwój przełomowych zmian nie musi być długotrwały, jak wynika to z założeń neodarwinizmu. Uważa też, że mutacja jest nieistotna, dopóki nie zmieni się przez nią funkcja organizmu. Cechy nabyte wskutek adaptacji do środowiska nie są dziedziczone. Powstający w środowisku niedobór lub nadmiar zasobów naturalnych jest motorem przyśpieszającym zmiany organizmu i sprzyjający większej specjalizacji organizmu. Niedobór zwiększa konkurencje między osobnikami i zostają lepiej wyspecjalizowane. Środowisko ciągle się zmienia, dlatego na dłuższy okres mają trudności z przetrwaniem osobniki wyspecjalizowane, (czyli ogranicza rozwój). To, co teraz pomaga w przeżyciu w następnym pokoleniu może być ciężarem.

Po homo erectus rozwój ludzi budzi wiele kontrowersji, są obecnie dwie wersje. Pierwsza z nich starsza – ewolucja multiregionalna. Druga z nich, młodsza zwana – „modelem Arki Noego”.

Teoria multiregionalna mówi, że zróżnicowanie rasowe jest spowodowane rozpowszechnieniem się homo erectus na różne regiony świata i tam ich rozwój izolacyjny, kształtowany przez lokalne warunki środowiska. Za tą teorią jest M. Wolpoff i A. Thorne.

Model Arki Noego stworzył Ch. Stringer. Mówi on, że Homo sapiens powstało w jednym miejscu – Afryce, skąd rozpowszechniło się, zastępując inne populacje.