to przykład prezentacji maturalnej wraz z ramowym planem wypowiedzi

TEMAT: Obrzędy i obyczaje ludowe w literaturze polskiej. Przedstaw temat, analizując wybrane przykłady.

Tematem moich dzisiejszych rozważań będą ludowe obrzędy i obyczaje przedstawione w literaturze polskiej. Postaram się rozwinąć temat na podstawie wybranych przeze mnie utworów. Zanim przejdę do opisywania ludowych tradycji, pragnę wyjaśnic czym jest obyczaj, a czym są obrzędy. Mianowicie,

Obyczaj to sposób postępowania ustalony w danej grupie społecznej, z którym wiąże ona pewne oceny moralne i którego naruszenie wywołuje negatywne sankcje z jej strony.

Obrzędy to ustalone, tradycyjne czynności o charakterze symbolicznym stosowane w czasie uroczystości zarówno religijnych jak i świeckich-pełniąc w społeczeństwie funkcje integrujące, podtrzymując tradycję, zaspokajając potrzeby psychiczne, emocjonalne i intelektualne, stanowią element dziedzictwa kulturowego.

Obrzędy i obyczaje będę określał zwracając uwagę na porządek chronologiczny utworów które występują w literaturze podmiotu…

Pieśń świętojańska o sobótce A.Z obyczajami ludowymi spotykamy się w utworach Jana Kochanowskiego. Doskonałym przykładem jest „Pieśń Świętojańska o Sobótce”. Jest tu zawarty opis dawnego obrzędu sobótek, który wywodzi się z pogańskich wierzeń jednak został schrystianizowany i połączony z dniem św. Jana. Wieczorem palono ogniska, wokół których zbierały się gospodynie i niezamężne dziewczęta. Panny rozpoczynały taniec, a starsze kobiety wypijały w ciszy wódkę i wrzucały do ognia różne zioła śpiewając przy tym różne pieśni. B.„Pieśń świętojańska o Sobótce” jest ściśle oparta o przebieg charakterystycznych, sobótkowych obrzędów. -Wokół płonącego ogniska zbiera się 12 panien, które śpiewają 12 pieśni. Pieśni panny 1, 6, 12 dotyczą wsi. Rysują one sielankowy obraz wsi, eksponują jej zalety i wartości. Panna 6 chwali pracę na roli, oraz jej plony wynikające ze wspólnej, połączonej ze śpiewem pracy w polu. Panna 12 z kolei śpiewa słynne słowa będące pochwałą spokojnej wsi. W utworze spotykamy obraz chłopa jakim widział go ówczesny szlachcic: z sierpem w ręku, chętnie pracującego na polu, szczęśliwego chłopa. Czytelnik spotyka polską wieś jako krainę ziemskiego szczęścia. Zamieszkują ją ludzie, którzy nie znają troski i kłopotów, głodu i cierpienia, całe zastępy oraczy i żniwiarzy, kosiarzy i sadowników.

Dziady

Kolejnym utworem, który będę opisywał są „Dziady|. A. Adam Mickiewicz w II części Dziadów sięgnął do tematyki ludowej. W ludowości bowiem dostrzegał pewne dążenia moralne i nauki. Dziady to obrzęd ludowy sięgający czasów pogańskich. Był on poświęcony duchom zmarłych przodków, uroczystość odbywała się w kaplicach cmentarnych lub na cmentarzu w środku nocy. Panował nastrój tajemniczości i grozy. B. Obrzędy odprawiał guślarz a wraz z nim chór i ludzie zebrani. Guślarz wzywa i przegania dusze czyścowe specjalną formułą, ofiaruje im poczęstunek i modlitwę.

1-Na początek zapala garść kądzieli i przywołuje duchy lekkie. 2-O północy guślarz smolnym łucznikiem zapala wódkę w kociołku, by przywołać duchy najcięższe. 3-Następnie guślarz zapala wianek ze świeconych ziół i przyzywa duchy średnie. 4-Po północy guślarz każe otworzyć drzwi i zapalić świece. 5-Rzuca w rogi kaplicy po garści maku i soczewicy.

Chłopi Następnym utworem, w którym opisane są ludowe obyczaje i obrzędy są „Chłopi”. Władysław Reymont doskonale sportretował życie mieszkańców polskiej wsi przełomu wieków, wiernie oddając ich przywiązanie do tradycji i kultywowanie obyczajów przenoszonych z pokolenia na pokolenie. Wiedza o nich wzbogaca nasze pojmowanie kultury i przeszłości. W Chłopach czytamy nie tylko o uniwersalnych problemach mieszkańców Lipiec, lecz przede wszystkim poznajemy obrzędy i obyczaje…

Na przykładzie ożenku Macieja Boryny i Jagny Paczesiówny dużo miejsca zajmuje opis obyczajów weselnych… SWATY Pierwszy obrzęd to swaty. 1-Gdy kawaler wybrał sobie kandydatkę na przyszłą żonę, wysyłał do jej rodziny swatów – osoby upoważnione przez niego do ustalania szczegółów związanych z małżeństwem. PRZYGOTOWANIA

Kolejnym obyczajem są przygotowania do ślubu 1-W ramach przygotowań do wesela wybielono wapnem cały dom 2- ustrojono gałęziami świerczyny jego zewnętrzne ściany, płot udekorowano jedliną
3-Odświętnie przygotowywano w dniu zaślubin izbę weselną w domu panny młodej 4-Sąsiadki (Ewka z Jagustynką) gotowały weselne potrawy.

PRZED SLUBEM Ściśle opisane zostały także obyczaje związane ze wszystkim, co robiono przed ślubem.

1-Pierwsi goście musieli wychylić kieliszek wódki za zdrowie pary młodej 2- krewniaczki dawnym obyczajem znosiły kury, chleby, placki, mąkę, a nawet i srebrne ruble w podzięce za zaproszenie, by wynagrodzić gospodyni poniesione straty. 3-Kobiety „przepijały” z gospodynią po kieliszku gorzałki… 4-obrzędem weselnym było obcięcie włosów pannie młodej(Jagna nie chciała zgodzić się na ten zwyczaj) 5-Muzykanci i sześciu drużbów prowadzili środkiem drogi, śpiewając wesoło, przytupując skocznie, chodzili od domu do domu i zapraszali gości na ślub. 6-Następnie ci sami rozśpiewani ludzie szli po pana młodego, by poprowadzić go do domu narzeczonej. Wszyscy śpiewali, a wieś się przyglądała i podziwiała. 7-następnie, w domu panny młodej odbyło się uroczyste błogosławieństwo rodziców (tu młoda para otrzymała je od Dominikowej) przy użyciu świętego obrazu i święconej wody. 8-następnie weselny orszak prowadził zaproszonych gości i parę młodą do kościoła na ceremonię.

WESELE Bardzo duże znaczenie mają obrzędy stricte weselne. 1-Gdy młoda para wróciła do domu, czekało ją uroczyste powitanie obrazem, chlebem i solą (powitała ich Dominikowa). 2-Na najważniejszym miejscu przy stole usiedli państwo młodzi, a obok goście (po majątku, starszeństwie, aż do druhen i dzieci). 3-Drużbowie Boryny wraz z muzykantami zabawiali gości. 4-Organista głośno odmówił modlitwę, po której goście jedli, pili i gawędzili. 5-Gdy zjedzono pierwsze dania i wypito trochę alkoholu, z izby uprzątnięto stoły, robiąc miejsce na tańce i zabawy. 6-Pierwszy taniec poświęcony jest Jagusi. 7-Ważnym elementem był poczęstunek, o który dbały kucharki, stale donoszące gorące dania. Jedzeniu stale towarzyszyła muzyka i przyśpiewki ludowe. 8-Gospodarz, czyli Boryna, „przepijał” ze wszystkimi po kieliszku gorzałki -kobiety „po kątach” plotkowały (nieodłącznym elementem wesela są plotki).

ZBIERANIE DATKOW PRZEZ KUCHARKI 1-Kolejnym zwyczajem, opisanym przez Reymonta, było zbieranie pieniędzy przez kucharki w wielką warząchew, specjalnie ustrojoną do tego celu. Muzykant, który szedł za nimi, przygrywał na skrzypkach, a one śpiewały:

                                                       ZABAWY

1-Potem nastąpiły weselne zabawy, którym towarzyszyły wesołe przyśpiewki muzykantów. -„chodzi lis koło drogi; nie ma ręki ani nogi". -„przepiórka", -gra w „świnkę” -na koniec jeden z drużbów udawał bociana. (Zabawa trwała ponad godzinę) OCZEPINY 1-Następnie starszy drużba dał znak by rozpocząć oczepiny. Kobiety wyprowadzały z komory Jagusię nakrytą białą płachtą i posadziły ją pośrodku na drewnianej dzieży(naczyniu do rozrabiania ciasta) wysłanej pierzyną. W tym momencie druhny zerwały się z miejsc, by ją odbić, ale dostępu do Jagny broniła starszyzna i chłopi. Po wyśpiewaniu okolicznościowych melodii „strażnicy” odsłonili pannę młodą, na jej głowie widniał już czepiec(znak zmiany stanu cywilnego).

PO OCZEPINACH

Wydarzenia, które miały miejsce po oczepinach także są przykładem kolejnych obyczajów w utworze/ 1-Muzyka zagrała wolno i wszyscy zebrani radośnie zaśpiewali „Chmiela", a po piosence nawet gospodynie brały Jagusię do tańca. 2-Następnie Jagusia musiała „wkupywać się” w łaski gospodyń, by potem zebrani odprawiali drugie ceremonie. Parobkowie zrobili długi sznur z nieomłóconej pszenicy i okręcili nim ogromne koło, które druhny pilnie trzymały i strzegły. Pośrodku stała Jagusia. 3-Pod koniec obrzędu kobiety(młynarzowa i Wachnikowa) zaczęły zbierać na czepiec. PRZENOSINY

1-Po oczepinach nadszedł czas na przenosiny panny młodej do męża (najpierw goście przeprowadzili krowę, potem przenieśli skrzynię, pierzynę i inne rzeczy otrzymane we wianie. Muzykanci szli przodem, prowadząc Jagusię z matką, braćmi i weselnikami, a później grali na powitanie jej w nowym domu). Goście złożyli młodym życzenia. 3-Nie był to jednak koniec zabawy - ponownie rozpoczęto weselną ucztę.

WNIOSEK:

Myślę, że przytoczone przeze mnie wszystkie przyklady w zupłeności odzwierciedlają sens tematu, jaki wybrałem na dzisiejszą maturę. Wybierając lektury do tematu kierowałem się przede wszystkim tym, aby w zupełności przedstawić treści dotyczące analizy tematu. Po mojej prezentacji widać jaką różnicę pełnią między sobą obrzędy i obyczaje. Obyczaj jak już wiemy to powszechnie przyjęty sposób postępowania zależnie od okoliczności. Współczesnymi obyczajami jest np. wieczerza wigilijna, dzielenie się opłatkiem. Topienie marzanny, malowanie pisanek, a nawet i organizowanie wieczoru kawalerskiego czy noc poślubna. Obrzęd natomiast to czynności stosowane podczas uroczystości religijnych i świeckich. Obrzędem są np. Dożynki, Andrzejki, Zaduszki. Dziękuję!

Ramowy plan wypowiedzi :

Temat: Obrzędy i obyczaje ludowe w literaturze polskiej. Przedstaw temat, analizując wybrane przedmioty.

Argumenty:

1. Definicja obyczajów i obrzędów zawarte w encyklopedii powszechnej.

2. Związek Pieśni Świętojańskiej z obrzędami Sobótkowymi a) historia obrzędu (połączny z św. Jana 23-24 czerwiec) b) dzieło literackie a obrzęd (12 panien śpiewających pieśni)

3. „Dziady” część II jako udramatyzowany obrzęd ku czci zmarłych a) historia obrzędu dziadów (wyjaśnienie czym są Dziady ) b) obrzęd w „Dziadach” części II Adama Mickiewicza c) Guślarz zapala garść kądzieli, zapala wódkę, zapala wianek, rzuca trochę maku i soczewicy

4. Obrzędy zaślubin i wesela Macieja Boryny i Jagusi Paczesiówny ukazany w I tomie powieści „Chłopi” a)-swaty (wysyłanie ludzi do przyszłej żony) b)-przygotowania do wesela (wybielanie wapnem dom, strojenie gałęziami przygotowywanie izby, sąsiadki gotują obiad) c)-zwyczaje bezpośrednio przed ślubem ( wypicie pierwszego kieliszka, znoszenie kur na podziękę, obcinanie włosów pannie młodej, rozśpiewani muzykanci, błogosławieństwo rodziców, marsz do kościoła) d)-wesele przed oczepinami (witanie chlebem i solą, usadowienie gości i młodej pary, zabawianie muzyką, odmawianie modlitwy przez organistę, sprzątanie stołów, pierwszy taniec dla Jagusi, poczęstunek, gospodarz wypił ze wszystkimi kieliszek wódki, plotkowanie) e)-zbieranie datków przez kucharki (zbieranie datków w wielką warząchew- dawną drewnianą łyżkę) f)-zabawy weselne ( przyśpiewki muzykantów) g)-oczepiny (starszy drużba daje znak, wprowadzenie Jagusi nakrytej białą płachtą,, widniejący czepiec na głowie panny młodej) h)-obrzędy po oczepinach (tańce Jagusi z gospodyniami, wkupywanie się w łaski gospodyń przez Jagusię, długi sznur zrobiony przez parobków, zbieranie na czepiec) i)-przenosiny (przeniesienie krowy, skrzyni, pierzyny, składanie życzeń młodym, ponowne rozpoczecie zabawy)

Wnioski:

• różnice między obrzędem a obyczajem,
• przykład