Historia kategoryzacji w hotelarstwie polskim sięga okresu międzywojennego (1918-1939). Nie istniały wówczas formalne określenia dotyczące podziału obiektów świadczących usługi hotelowe, regulacje prawne odnosiły się bardziej do wymagań sanitarnych hoteli, pensjonatów i pokoi gościnnych. Przykładem namiastki kategoryzacji z tamtych czasów był podział obiektów hotelowych na następujące rodzaje: pełny hotel, hotel-pensjonat, hotel garni. Po II wojnie światowej nieoficjalne obiekty hotelarskie dzieliły się na dwie grupy ze względu na rodzaj ruchu turystycznego – na hotele orbisowskie (przeznaczone do turystyki przejazdowej zagranicznej) i komunalne (obsługujące delegacje krajowe). Zaś turystykę krajową obsługiwała baza noclegowa Funduszu Wczasów Pracowniczych oraz zakładowa baza socjalna. W latach 70. XX w., w związku z pojawieniem się nowych obiektów i rozwojem inwestycyjnym, należało ujednolicić wymogi kategoryzacyjne, dlatego Przewodniczący Głównego Komitetu Kultury Fizycznej i Turystyki wydał dnia 20 października 1997 r. zarządzenie w sprawie rodzajów oraz kategorii zakładów hotelarskich i obozowisk turystycznych. Jednak w praktyce przepisy te okazały się nieskuteczne oraz niesprzyjające tendencji rozwojowej hotelarstwa europejskiego i światowego. Kolejne zarządzenie pojawiło się 24 czerwca 1985 r., określone zostały w nim rodzaje i kategorie zakładów hotelarskich, obozowisk i kategorii domków turystycznych, minimalne wymagania tych obiektów oraz zasady zaszeregowania tych obiektów do poszczególnych kategorii.

Klasyfikacja obiektów hotelarskich to podział tych obiektów na rodzaje charakteryzujące się przede wszystkim zakresem działalności (np. hotele, motele, pensjonaty). Według S. Mendlika jest to podział obiektów hotelowych w zależności od typu i zakresu oferowanych urządzeń i usług, który może być rozciągnięty także na inne rodzaje turystycznej bazy noclegowej . Podziały te są odmienne w różnych krajach na świecie – w niektórych państwach istnieje szeroki wachlarz rodzajowych obiektów, w których można świadczyć usługi hotelarskie (przejawia się to w nazewnictwie), natomiast w innych państwach klasyfikację ograniczono do minimum, pewnych najbardziej uniwersalnych lub najpopularniejszych obiektów noclegowych. W 1977 r. Komisja Europejska Międzynarodowej Organizacji Turystyki ustaliła tzw. normy minimum klasyfikacji hoteli i obiektów równorzędnych, według których wszystkie obiekty hotelarskie musiały spełniać następujące warunki:  10 pokoi jako minimalna wielkość obiektu  Dobry stan urządzeń sanitarnych dla gości i dla personelu  Odpowiedni poziom czystości i higieny obiektu  Dobra jakość materiałów budowlanych, mebli i wyposażenia obiektu  Ogrzewanie oraz zapewniona zimna i ciepła woda dla gości .

Ustawa o usługach turystycznych z dnia 29 sierpnia 1997 r. (z późniejszymi zmianami) określa w art. 36 następujące rodzaje obiektów hotelarskich:

1. Hotele – obiekty posiadające co najmniej 10 pokoi, w tym większość miejsc w pokojach jedno- i dwuosobowych, świadczące szeroki zakres usług związanych z pobytem klientów
2. Motele – hotele położone przy drogach, zapewniające możliwość korzystania z usług motoryzacyjnych, dysponujące parkingiem;
3. Pensjonaty – obiekty posiadające co najmniej siedem pokoi, świadczące dla swoich klientów codzienne wyżywienie;
4. Kempingi – obiekty strzeżone, umożliwiające nocleg w namiotach i przyczepach samochodowych, domkach turystycznych lub innych obiektach stałych oraz przyrządzanie posiłków i parkowanie samochodów;
5. Domy wycieczkowe – obiekty posiadające co najmniej 30 miejsc noclegowych, dostosowane do samoobsługi klientów oraz świadczące minimalny zakres usług związanych z pobytem klientów;
6. Schroniska młodzieżowe – obiekty przeznaczone do indywidualnej i grupowej turystyki młodzieżowej, dostosowane do samoobsługi klientów;
7. Schroniska – obiekty zlokalizowane poza obszarami zabudowanymi, przy szlakach turystycznych, świadczące minimalny zakres usług związanych z pobytem klientów;
8. Pola biwakowe – obiekty niestrzeżone, umożliwiające nocleg w namiotach.

Bardziej rozbudowany system klasyfikacji obiektów noclegowych turystyki obowiązuje w statystyce publicznej. Główny Urząd Statystyczny wyodrębnia: hotel, motel, pensjonat, inny obiekt hotelowy, dom wycieczkowy, schronisko, schronisko młodzieżowe, szkolne schronisko młodzieżowe, ośrodek wczasowy, ośrodek kolonijny, ośrodek szkoleniowo-wypoczynkowy, dom pracy twórczej, zespoły ogólnodostępnych domków turystycznych, kemping, pole biwakowe, ośrodek wypoczynku sobotnio-niedzielnego i świątecznego, zakład uzdrowiskowy, pozostałe obiekty niesklasyfikowane (internaty, domy studenckie, hotele robotnicze) . Ponadto, poza obowiązującymi klasyfikacjami, należy wymienić: kwatery agroturystyczne, kwatery prywatne, zajazdy i wiele innych rodzajów obiektów pod różnymi nazwami, świadczących usługi noclegowe i towarzyszące . Niekiedy, ze względu na zakres usług, hotele dzieli się na: turystyczne (tanie), średniej klasy i luksusowe .

Kategoryzacja oznacza określenie wymagań co do wyposażenia, kwalifikacji personelu oraz zakresu świadczonych usług dla poszczególnych rodzajów i kategorii obiektów hotelarskich. Jest ona instrumentem prawno-administracyjnym, przepisem lub zbiorem przepisów wprowadzonym w celu: • Oddziaływania na realny poziom świadczonych usług hotelarskich poprzez określenie minimalnych wymagań, np. dotyczących wyposażenia i obsługi; • Ochrony interesów konsumenta, który za określoną zapłatę oczekuje określonego sugerowanego przez gestora standardu • Ułatwienia obrotu gospodarczego, kontaktów handlowo-usługowych między stronami • Oceny poziomu usług poprzez wprowadzenie wielu norm i postanowień umożliwiających porównanie stanu faktycznego w hotelu i wyznaczonych, ogólnie funkcjonujących standardów .

Art. 37 Ustawy o usługach turystycznych ustala dla: hoteli, moteli i pensjonatów – pięć kategorii oznaczonych gwiazdkami; kempingów – cztery kategorie oznaczone gwiazdkami; domów wycieczkowych i schronisk młodzieżowych – trzy kategorie oznaczone cyframi rzymskimi. Gwiazdki to najbardziej uniwersalny symbol w kategoryzacji, który występuje również w większości krajów na świecie. Poza tym można się spotkać w innych państwach z takimi oznaczeniami, jak pierwsze litery alfabetu (A, B, C, D), diamenty, korony, słowa (np. Luxe, I, II, III, IV) itd. Zaszeregowanie obiektu hotelarskiego do określonego rodzaju oraz nadanie kategorii następuje na wniosek przedsiębiorcy podejmującego świadczenie usług hotelarskich w danym obiekcie. Zgodnie z art. 38 powyższej ustawy, zaszeregowania obiektów hotelarskich do poszczególnych rodzajów dokonuje, kategorię nadaje oraz prowadzi ich ewidencję marszałek województwa właściwy ze względu na miejsce położenia obiektu hotelarskiego, z zastrzeżeniem ust. 2, czyli zaszeregowania pól biwakowych (które przypada wójtowi/ burmistrzowi / prezydentowi miasta). Najpierw jednak Marszałek województwa powołuje zespół oceniający obiekty hotelarskie w zakresie spełniania wymagań z art. 35 ust. 1 tejże ustawy (co do wielkości obiektu, wyposażenia, zakresy świadczonych usług ustalonych dla danego rodzaju i kategorii oraz wymagań sanitarnych, przeciwpożarowych i innych.) Kategoryzacja obiektów noclegowych jest w wielu krajach jednym z podstawowych mierników jakości usług hotelarskich. Zaleta kategoryzacji polega na tym, że możemy poinformować o rodzaju i kategorii zakładu, zamiast wyszczególniać istotne elementy usługi hotelarskiej, takie jak wyposażenie pokoi czy rodzaje usług, z których klient będzie mógł skorzystać w hotelu . Dla klienta, który dokonuje wyboru jednego spośród kilku hoteli (których nie widział), oznaczenie kategorii jest informacją i poziomie cen, czyli o tym, gdzie można spodziewać się wyższych, a gdzie niższych cen usług. Mimo tak użytecznego rozwiązania, kategoryzacja nie może stanowić miary jakości usług. Normy kategoryzacyjne są zazwyczaj ustalane na poziomie minimum, co oznacza, że mają w stopniu minimalnym zaspokoić podstawowe potrzeby konkretnej grupy odbiorców usług hotelarskich. Nawet jeśli w danym kraju sprawnie obowiązuje system kategoryzacji obiektów hotelarskich, to nigdy nie będzie tak, że będzie on idealnie odzwierciedlał poziom oferowanych usług. Tak więc zależność między jakością usług a kategoryzacją polega na tym, że nawet brak znajomości norm kategoryzacyjnych pozwala dostrzec różnicę między hotelem kategorii trzygwiazdkowej i domem wycieczkowym kategorii trzeciej, mimo że oba te obiekty świadczą usługi hotelarskie.