Ssaki (Mammalia) – zwierzęta należące do kręgowców, charakteryzujące się głównie występowaniem gruczołów mlekowych u samic, zazwyczaj obecnością owłosienia (włosy lub futro; silnie zredukowane u gatunków wodnych, jak hipopotamy, u waleni całkowicie zanikają przed porodem lub w trakcie) oraz stałocieplnością (potocznie “ciepłokrwistość”). Większość ssaków utrzymuje temperaturę w granicach 36–39 °C. Stałocieplność umożliwia aktywny tryb życia w różnych środowiskach – od mroźnych obszarów podbiegunowych do gorących tropików. Futro i tłuszcz pomagają uchronić się przed zimnem, a wydzielanie potu i szybki oddech pomagają pozbyć się nadmiernego ciepła. Ssaki zamieszkują zarówno środowiska wodne (walenie i syreny), jak i lądowe (większość), opanowały także przestrzeń powietrzną (nietoperze). Obecnie żyje na świecie blisko 5500 gatunków ssaków[2]. Z wyjątkiem nielicznych jajorodnych stekowców, wszystkie współczesne ssaki są żyworodne.

Dzisiaj ssaki dzieli się na: – Stekowce

Zaliczane są do tzw. prassaków. Występują w Australii, na Tasmanii. Łączą w sobie cechy gadów i ssaków. Do cech prymitywnych u stekowców zaliczamy:

obecność kości kruczej,

stek,

jajorodność,

bezzębny dziób,

brak sutek,

słaba termoregulacja.

Do cech progresywnych stekowców zaliczane jest posiadanie:

gruczołów mlecznych,

przepony,

bezjądrzastych erytrocytów,

czterodziałowego serca,

trzech kostek słuchowych,

relatywnie dość dużego mózgu.

• Torbacze

Są żyworodne. Większość torbaczy wytwarza łożysko (żółtkowe); młode rodzą się bardzo małe i dalszy rozwój przechodzą w torbie samicy. Należą do nich: kangury, workowate krety, wilki, kuny, miś koala występujący w Australii oraz oposy (dydelfy) żyjące w Ameryce Południowej i Północnej.

łożyskowce- jest to największa grupa zwierząt. Wszystkie posiadają łożysko. Jest to wytwór zarodka i matki, który łączy oba te organizmy. W ten sposób zarodek może być odżywiany przez matkę. Do jej płynów ustrojowych wydalane są też zbędne produkty przemiany materii wytworzone przez zarodek. W ten sposób zarodki ssaków łożyskowych posiadają dużą masę w chwili urodzenia. Zalicza się do nich miedzy innymi:

• Owadożerne

Są ewolucyjnie najstarszymi łożyskowcami, z których wywodzą się pozostałe ssaki łożyskowe. Żywią się głównie owadami, mają słabo zróżnicowane zęby. Należy do nich na przykład ryjówka, kret, jeż.

• Nietoperze

Przystosowane są do lotu dzięki błonie rozpiętej między tułowiem a kończynami. Dobrze słyszą i mają zdolność do echolokacji. Są roślino- i mięsożerne. W Polsce występują: gacek wielkouchy, nocek. W Ameryce występują krwiożercze wampiry.

• Naczelne

Należą do nich małpiatki, małpy szeroko- i wąskonose oraz człekokształtne. Mają najlepiej wśród ssaków rozwinięty mózg, dobry wzrok, chwytne kończyny, przeciwstawny kciuk.

• Zającokształtne

Zalicza się do nich roślinożerne króliki, zające o rosnących przez całe życie górnych siekaczach.

• Gryzonie

Na ogół są to małe ssaki występujące na całej kuli ziemskiej. Charakteryzują się dużą rozrodczością. Do rzędu tego należą: myszy, szczury, wiewiórki, susły, świstaki, bobry, nutrie, kapibary, świnki morskie i inne.

• Drapieżne

Z psowatych należy do nich wilk, kojot, lis, szakal, hiena; z kotowatych – żbik, ryś, lew, lampart, tygrys;

z łasicowatych – łasica, tchórz, kuna, wydra, borsuk, soból, gronostaj oraz niedźwiedzie.

• Płetwonogie

Żyją w wodzie; rodzą i wychowują młode na lądzie. Należą do nich foki, uchatki, morsy.

• Walenie

Są to największe ssaki morskie. Kończyny przednie są płetwowate, tylne zredukowane. Skóra jest naga, występuje gruba podskórna tkanka tłuszczowa. Mają zdolność do echolokacji. Należą do nich uzębione kaszaloty, delfiny i bezzębne fiszbinowce, np. płetwal błękitny.

• Parzystokopytne

Są to ssaki głównie roślinożerne. Dzielą się na:

• nieprzeżuwające, np. dzik, świnia, hipopotam,

• przeżuwające, np. żubr, bizon, antylopy, kozy, owce, kozice, wielbłądy, lamy, żyrafy, łosie oraz bydło domowe.

• Nieparzystokopytne

Były liczne w trzeciorzędzie, dziś są grupą schyłkową. Należą do nich tapiry, nosorożce, konie, osły, zebry.