Wstęp Mimo, iż bezpieczeństwo jest jedną z najbardziej podstawowych i naturalnych potrzeb człowieka, na historię ludzkości w dużej mierze składają się niekończące się dzieje wojen, konfliktów czy rywalizacji z użyciem siły militarnej. To właśnie z tego powodu bezpieczeństwo państw, od niepamiętnych czasów, było utożsamiane z ich siłą wojskową. Spowodowało to, że bezpieczeństwo militarne stało się kategorią podstawową bezpieczeństwa państwa. Nadal o bezpieczeństwie państwa decyduje w ogromnej mierze przede wszystkim siła militarna .
Kategoria bezpieczeństwo militarne jest pochodną istnienia podmiotu, którym jest państwo oraz jego otoczenie zewnętrzne (środowisko międzynarodowe), przy czym warunkiem niezbędnym do istnienia kwestii bezpieczeństwa militarnego jest istnienie czynniki militarnego, czyli siły wojskowej, przede wszystkim w środowisku międzynarodowym. Zawsze bowiem, problem militarnego zagrożenia danego państwa wynika z faktu przygotowywania przez potencjalnego przeciwnika potencjału militarnego do zbrojnej agresji. Daletgo też, można przyjąć, iż bezpieczeństwo militarne danego państwa to relacja (stan, proces, zależność), zachodząca między tym państwem a otoczeniem (środowiskiem) międzynarodowym, w którym uczestniczy czynnik (siła) militarny . Faktowi istnienia czynnika militarnego musi jednocześnie towarzyszyć zagrożenie militarne dla danego państwa, które wynika z tego czynnika oraz możliwość naruszenia kluczowych interesów państwa, takich jak: niepodleglość, suwerenność, integralność terytorialna oraz gwarantująca wolność wytyczania kierunków rozwoju tożsamość ustrojowa. W związku z powyższym, przyjmując za podstawę opisane uwarunkowania, należy uznąć za poprawną następującą definicję bezpieczeństwa militarnego: bezpieczeństwo militarne państwa to w istocie relacja, jaka zachodzi między tym państwem a środowiskiem międzynarodowym, w którym uczestniczy czynnik militarny, ze strony którego może dojść lub dochodzi do zagrożenia interesów państwa, związanych z jego istnieniem, rozwojem i funkcjonowaniem . Warta uwagi jest również definicja bezpieczeństwa militarnego, którą zaproponował Waldemar Kitler w książce Bezpieczeństwo narodowe: podstawowe kategorie, dylematy pojęciowe i próba systematyzacji. Kitler bezpieczeństwo militarne traktuje jako rodzaj bezpieczeństwa narodowego pisząc: Bezpieczeństwo militarne (…) jest procesem obejmującym różnorodne działania (środki) w dziedzinie bezpieczeństwa narodowego, których zasadniczym celem jest przeciwdziałanie zagrożeniom mogących doprowadzić do groźby użycia siły militarnej w celu opanowania terytorium i ograniczenia suwerenności państwa, a jednocześnie stanem uzyskanym w wyniku zorganizowanej ochrony i obrony przed tymi zagrożeniami . Pojęciu bezpieczeństwa militarnego państwa towarzyszą kategorie zagrożenia i poczucia bezpieczeństwa. Wiąże się ono z potrzebą oceny stanu i/lub procesu bezpieczeństwa. Poczynając od oceny stanu bezpieczeństwa militarnego, należy dokonać przede wszystkim oszacowania stopnia zagrożenia poprzez konfrontację skali negatywnych bodźców płynących z zewnątrz, ze skalą wysiłków, które skierowane będą na umacnianie zdolności obronnych państwa, uwzględniając przy tym pozytywne bodźce (zjawiska) pochodzące ze środowiska międzynarodowego. Oszacowaniu temu podlegają czynniki mierzalne i niemierzalne, ilościowe i jakościowe, subiektywne i obiektywne, materialne i niematerialne – intencjalne, psychologiczne, moralne i inne. Oceniając stan bezpieczeństwa militarnego państwa, analizie poddaje się czynniki, które sprzyjają pojawieniu się zagrożenia militarnego, czynniki redukujące możliwość pojawienia się takiego zagrożenia oraz ocenia się własne możliwości i zdolności do przeciwstawienia się potencjalnemu i realnemu zagrożeniu militarnemu .

Elementy składowe bezpieczeństwa militarnego Stan bezpieczeństwa militarnego państwa zależy od jego elementów składowych, które zwykło się nazywać „wartościami”. Każda z wartości ma określoną charakterystykę, która determinuje jej znaczenie dla poczucia bezpieczeństwa. Do wartości tych należy zaliczyć przede wszystkim: • stan sił zbrojnych państwa; • członkostwo w sojuszach politycznych i wojskowych; • zdolność do odstraszania atomowego (posiadanie broni jądrowej); • dostęp do najnowszych technologii wojskowych; • zdolność do uniknięcia uderzeń terrorystycznych (zagrożeń asymetrycznych); • istnienie porządku międzynarodowego opartego na zobowiązaniach państw do przestrzegania ustalonych norm; • uczestnictwo w modelu bezpieczeństwa kooperacyjnego . Stan sił zbrojnych państwa, w powszechnym odczuciu społecznym, powinien być taki, który pozwoliłby na skuteczne odstraszanie każdego potencjalnego agresora. Istotne jest to, aby każdy ewentualny przeciwnik, żył w przekonaniu, że wojna jest zupełnie nieopłacalna. Zdolność do efektywnego odstraszenia agresora w przypadku państw o znaczącym potencjale wojskowym różni się od tej zdolności w przypadku państw małych. W pierwszym przypadku zdolność do odstraszenia agresora polega na możliwości podjęcia działań odwetowych, natomiast w drugim- na podjęciu działań nękających agresora na zajętym przez niego terytorium, aż do momentu, kiedy koszty, zarówno społeczne, finansowe, jak i polityczne, utrzymania wojsk okupacyjnych przekroczą spodziewane korzyści. Członkostwo w sojuszach politycznych i wojskowych jest szczególnie pożądane w sytuacji, w której państwo nie jest w stanie samodzielnie efektywnie odstraszyć potencjalnego agresora. Dotyczy do najczęściej państw małych i średnich o skromnym potencjale woskowym. W tym przypadku powinien być znaleziony sojusznik gotowy zapewnić ochronę przed napaścią z zewnątrz. Zdolność do odstraszania atomowego, która wynika z faktu posiadania broni jądrowej, możliwa jest do osiągnięcia przez grupę nielicznych państw, z uwagi na bardzo wysoki koszt jej wyprodukowania. Broń jądrowa była wykorzystywana w okresie zimnej wojny do odstraszania potencjalnych agresorów w formule wzajemnie gwarantowanego zniszczenia . Państwa nieposiadające broni jądrowej zmuszone zatem byłky do pozyskania parasola atomowego drogą sojuszy politycznych i wojskowych. Ponadto deklarowały niezaangażowanie, ustanawiały sfery bezatomowe itp., licząc, że społeczność międzynarodowa będzie te ustalenia respektować. W związku z rewolucją w technice dostęp do najnowszych technologii wojskowych decyduje o jakości współczesnych sił zbrojnych. W dzisiejszych czasach to nie liczebność armii, a jej jakość decyduje o przewadze nad przeciwnikiem. Wartość ta ma dominujące znaczenie zarówno jeśli mowa o działaniach wojennych prowadzonych z użyciem broni konwencjonalnej, jak i broni jądrowej. O jakości armii decyduje również wyszkolenie żołnierzy- na współczesnym polu walki liczy się przede wszystkim żołnierz-specjalista, który bez problemu będzie umiał posługiwać się wysokiej klasy uzbrojeniem oraz sprzętem wojskowym. Z tego powodu, współcześnie odchodzi się od armii masowych z poboru, na rzecz armii mniejszych, ale zawodowych. Zdolność do uniknięcia uderzeń terrorystycznych (zagrożeń asymetrycznych) wynika z wiarygodności potencjału militarnego danego państwa. Zwykle, potencjalni przeciwnicy zdają sobie sprawę z faktu porażki w sytuacji sprowokowania konfrontacji militarnej, dlatego też stosują takie metody walki, które trudno jest zwalczyć sposobami klasycznymi. Prowadząc działania asymetryczne, mogą używać broni chemicznej, biologicznej czy jądrowej. Zapobieganie takim uderzeniom wymaga bardzo dużych nakładów finansowych i ich odpowiedniej alokacji. Szczególnie pożądany jest wysoki profesjonalizm służb specjalnych, który umożliwiłby szybką lokalizację i identyfikację użytych środków rażenia oraz wdrożenie środków neutralizujących. Istnienie porządku międzynarodowego opartego na zobowiązaniach państw do przestrzegania ustalonych norm, takich jak: • wyrzeczenie się siły lub groźby jej użycia w załatwianiu sporów międzynarodowych, • nieingerencja w sprawy wewnętrzne innych państw, • wdrożenie skutecznych reżimów kontroli zbrojeń i rozbrojeń, • nieproliferacja broni masowego rażenia, itp. może być szczególnie skuteczną wartością w rozwiązywaniu problemów wynikających z zagrożeń asymetrycznych. Uczestnictwo w modelu bezpieczeństwa kooperacyjnego polega na dążeniu państw do rozwiązywania konfliktów między nimi, bez uciekania się do przemocy. Rozwiązywanie owych konfliktów ma odbywać się przy pomocy ustalonych norm oraz procedur.

Czynniki warunkujące bezpieczeństwo militarne Polski Bezpieczeństwo militarne RP warunkowane jest zespołem czynników, zarówno wewnętrznych jak i zewnętrznych, których wypadkowa rozstrzyga o jego ostatecznym kształcie w danym momencie. Do czynników tych, przede wszystkim, należy zaliczyć: • potencjał materialny pozostający w dyspozycji państwa polskiego, • jakość elit zdolnych do prowadzenia optymalnej polityki w dziedzinie bezpieczeństwa, • stan mentalny społeczeństwa zdolnego do wyłonienia elit na miarę potrzeb Polski niepodległej i do akceptacji wyrzeczeń, kosztów niezbędnych dla osiągnięcia bezpieczeństwa, • ewolucję sytuacji międzynarodowej wokół Polski (skalę i charakter zainteresowania naszym regionem ze strony innych państw i aktorów niepaństwowych, którzy oddziałują na stosunki międzynarodowe; skalę rozbieżności/zbieżności interesów RP i innych aktorów sceny międzynarodowej oraz zakres ich możliwości materialnych i moralnych oddziaływania w sposób pozytywny/negatywny na stan bezpieczeństwa Polski), • naturę wyzwań, jakie stoją przed Polską i jakie mogą stanąć przed nią w przyszłości . Potencjał demograficzny i terytorialny sytuuje Polskę w gronie dużych państw europejskich niebędących mocarstwami (Hiszpania, Ukraina, Rumunia). Polskę, Ukrainę i Rumunię oprócz położenia w Europie Środkowo-Wschodniej, czyli w tym samym regionie geopolitycznym łączy też konieczność uporania się z imperialnym dziedzictwem panowania Rosji i/lub ZSRR, które zaciążyło nad przeszłością, a co za tym idzie- nad obecną kondycją każdego z nich. Wpływa to na kierunki poszukiwania wspólnoty interesów Polski i jej sąsiadów w kontekście zarówno moralno-polityczno-symbolicznym jak i w zakresie poszukiwania możliwości połączenia potencjałów dostatecznie dużych, by ważyły na realiach geopolitycznych naszej części kontynentu . Niezmiernie istotne, z punktu widzenia bezpieczeństwa militarnego, jest pole bezpieczeństwa państwa polskiego , które nie jest jednolite i dzieli się na pięć zróżnicowanych co do swego charakteru części. Sąsiedztwo zachodnie i południowe zakotwiczone w NATO i UE pozwala, na chwilę obecną, na uznanie tego regionu za stabilny i nierodzący zagrożeń dla bezpieczeństwa militarnego Polski. Cztery pozostałe regiony należy traktować jako obszar potencjalnych wyzwań w polu bezpieczeństwa RP. Są to: Azerbejdżan, Gruzja i Mołdawia; Ukraina; Białoruś; państwa bałtyckie (Litwa, Łotwa i Estonia) . Azerbejdżan, Gruzja i Mołdawia leżą na ważnym dla Polski szlaku przesyłu surowców energetycznych. Rzeczpospolita jest żywotnie zainteresowana stabilnością, bezpieczeństwem i demokratyzacją tego regionu. Od niepodległości Ukrainy zależy układ sił w Europie Wschodniej i tym samym bezpieczeństwo Polski, dla którego niezależność Kijowa od Moskwy ma znaczenie fundamentalne. Ewentualny konflikt zbrojny na Ukrainie byłby najpoważniejszym (nie wliczając bezpośredniego najazdu na Polskę) wyzwaniem z zakresu bezpieczeństwa militarnego RP, z wysokim ryzykiem jej bezpośredniego wciągnięcia do wojny. Białoruś w wymiarze militarnym jest mocno uzależniona od Rosji. Nie może być rozpatrywana jako samodzielny podmiot militarny. Ewentualny konflikt zbrojny z Białorusią-podobnie jak w wypadku Ukrainy- groziłby bezpośrednim wciągnięciem doń Polski i musiałby być uznany za podobnie fundamentalne zagrożenie z uwzględnieniem różnic samodzielności i potencjałów między Mińskiem a Kijowem. Państwa bałtyckie (Litwa, Łotwa i Estonia), z uwagi na ich niewielki potencjał, należy uznać za najbardziej prawdopodobny przedmiot ewentualnego testu potencjalnego agresora, sprawdzającego spoistość NATO. Ich ewentualne zagrożenie zewnętrzne i destabilizacja inspirowana z zewnątrz, lub choćby wykorzystana przez państwo trzecie, powinny być dla Polski wskaźnikiem narastającego zagrożenia pokoju i bezpieczeństwa w regionie. Ewentualny konflikt zbrojny z ich udziałem wymagałby od Polski wypełnienia zobowiązań sojuszniczych w ramach NATO, czyli wejścia do wojny.

Siły Zbrojne RP 5.08.2008 roku rząd przyjął Program profesjonalizacji Sił Zbrojnych RP na lata 2008-2010, ogłaszając rezygnację z poboru i przejścia do modelu armii w pełni zawodowej. Zamiar ten wykonano do września 2009 roku, zwalniając z szeregów wszystkich żołnierzy pełniących obowiązkową służbę wojskową. Od tego czasu w Wojsku Polskim istnieje zawodowa służba wojskowa (pełniona bezterminowo) i służba kontraktowa (na kontraktach nie dłuższych niż 12 lat, z możliwością przejścia do zawodowej służby stałej). Plany rozwoju SZ RP ujęte zostały w Strategicznym Przeglądzie Obronnym z kwietnia 2011 roku i Programie rozwoju Sił Zbrojnych RP w latach 2009-2018 . Siła militarna oraz jej sprawność decydują o trwałości, stabilności i sile państwa oraz zapewnieniu mu bezpieczeństwa narodowego i międzynarodowego. Wynikająca z Konstytucji, ustawy o powszechnym obowiązku obrony, zobowiązań sojuszniczych określonych w Traktacie Północnoatlantyckim oraz ustaw o stanach nadzwyczajnych misja Siła Zbrojnych RP sprowadza się do: • w obszarze militarnym: demonstracji siły (odstraszanie potencjalnych przeciwników) i prowadzenia obrony RP oraz udziału w obronie wspólnej NATO, prowadzenia misji pokojowych (w ramach ONZ, NATO, OBWE); • w obszarze pozamilitarnym: wsparcia władz i społeczeństwa w sytuacjach szczególnych zagrożeń oraz potrzeb nadzwyczajnych, tworzenia podstaw i więzi państwowych, narodowych i społecznych (poprzez powszechne wychowanie i szkolenie wojskowe). Ponadto SZ RP koordynują wojskowe i cywilne przygotowania oraz działania na rzecz obrony państwa. Obecnie Siły Zbrojne RP dzielą się na cztery Rodzaje Sił Zbrojnych: Wojska Lądowe, Siły Powietrzne, Marynarkę Wojenną oraz Wojska Specjalne. Ponadto w skład SZ RP wchodzi Żandarmeria Wojskowa, Wojskowa Służba Zdrowia oraz służby specjalne. Skuteczność SZ RP w wypełnianiu misji i funkcji w ochronie i obronie interesów narodowych i wspólnych interesów NATO zależy zarówno od ich organizacji (struktury wewnętrznej), jak i od jej liczebności, nowoczesności posiadanego uzbrojenia i sprzętu wojskowego, wielkości (stanu) zapasów wojennych, wyszkolenia oraz utrzymywanej gotowości bojowej . Zakończenie Najważniejszą cechą zagrożenia bezpieczeństwa jest zagrożenie militarne rozumiane najogólniej jako potencjalne lub istniejące niebezpieczeństwo użycia przemocy zbrojnej- bezpośrednio lub pośrednio- przeciwko wartościom i interesom narodowym. Źródłem takiego zagrożenia, zarówno w aspekcie bezpieczeństwa narodowego jak i międzynarodowego jest potencjał militarny innych państw i możliwość ich agresywnego użycia oraz- przede wszystkim- własna słabość militarna bądź bezbronność prowokująca przeciwników do użycia przemocy. Właśna słabość militarna niweczy równocześnie skuteczność politycznych środków i działań w tworzeniu bezpieczeństwa zgodnie z zasadą- polityka zagraniczna bez siły jest bezsilna . Wstąpienie Polski do NATO niewątpliwie zwiększyło istotnie jej bezpieczeństwo włączając ją w północnoatlantycki system bezpieczeństwa. Jednakże, jak twierdzi J. Nowak- Jeziorański …powszechnie przyjętym kryterium bezpieczeństwa jest własny potencjał obronny połączony z układami sojuszniczymi, zapewniającymi skuteczne odstraszanie potencjalnego napastnika. Ryzyko agresji musi być w percepcji przeciwnika na tyle wysokie, aby stała się ona nieopłacalna (…). Innymi słowy, Polska może liczyć na pomoc ze strony sojuszników wtedy, kiedy będzie chciała i będzie w stanie bronić się sama- jeśli zdobędzie własne możliwości odstraszania napastnika . W obszarze bezpieczeństwa militarnego RP, gotowość do obrony terytorium oraz obrony niepodległości zarówno Polski oraz jej sojuszników, eliminacja zagrożeń o charakterze zbrojnym, przeciwdziałanie ewentualnym, niekorzystnym zmianom równowagi wojskowej w regionie powinny w dalszym ciągu stanowić nadrzędny cel działań naszego kraju. Polska przede wszystkim w powiązaniu z zasadą solidarności oraz lojalności sojuszniczej powinna budować swą politykę obronną (Sojusz Północnoatlantycki wzmacnia potencjał odstraszania). Mimo, iż istnieje małe prawdopodobieństwo wybuchu konfliktu zbrojnego na dużą skalę Polska musi być gotowa do reagowania na kryzysy, które mogą wywołać konflikty wymagające realizacji zadań obronnych w świetle artykułu V Traktatu Waszyngtońskiego .   BIBLIOGRAFIA

1. Grygolec W., Kościuk L., Bezpieczeństwo militarne państwa, pojęcia, uwarunkowania, polityka, Warszawa 1998;
2. Jakubczak R., Flis J., Bezpieczenstwo narodowe Polski w XXI wieku, Warszawa 2006,
3. Kitler W., Bezpieczeństwo narodowe: podstawowe kategorie, dylematy pojęciowe i próba systematyzacji, Warszawa 2010,
4. Nowak E., Nowak M., Zarys teorii bezpieczeństwa narodowego, Warszawa 2011,
5. Strategia Bezpieczeństwa Narodowego RP, Warszawa 2007,
6. Żurawski vel Grajewski P., Bezpieczeństwo międzynarododwe. Wymiar militarny, Warszawa 2012,