Ochrona bezpieczeństwa i porządku publicznego są chyba zadaniami o najstarszym rodowodzie, należącymi do władz publicznych, co wiążę się z faktem, że potrzeba bezpieczeństwa, jest najważniejszą potrzebą ludzką (nie licząc podstawowych potrzeb fizjologicznych, umożliwiających egzystencję). Toteż ochrona porządku publicznego zapewnia niezakłócone funkcjonowanie państwa i rozwój społeczeństwa. Przez pojęcie „bezpieczeństwo publiczne” należy rozumieć sprawy związane z ochroną państwa i jego interesów, jak również z ochroną życia i zdrowia obywateli oraz mienia przed bezprawnymi zamachami naruszającymi te dobra. Natomiast przez pojęcie „porządek publiczny” należy rozumieć ogólny ład społeczny, wyrażający się w przestrzeganiu norm i prawa współżycia społecznego.1 Powiat jest wspólnotą mieszkańców zamieszkałych na obszarze kilku gmin połączony w sposób przymusowy, wykonuje zadania których z natury rzeczy nie można przekazać gminom. Powiaty mają charakter ziemski albo grodzki (miasto na prawach powiatu).2 Jest jednostką samorządu terytorialnego, powstałą na mocy ustawy o samorządzie powiatowym z 5 czerwca 1998 roku. W ustawie tej jest on określony jako podmiot posiadający osobowość prawną, własny statut wykonujący zadnia publiczne oraz posiadający samodzielność podlegającą ochronie sądowej. 3 Władzę uchwałodawczą na terenie powiatu stanowi rada powiatu a władzę wykonawczą zarząd powiatu, na którego czele stoi starosta lub prezydent miasta na prawach powiatu. Na poziomie powiatu samorządowego duże znaczenie, z punktu widzenia realizacji zadań bezpieczeństwa, odgrywa fakt, że oprócz organów jednostek organizacyjnych samorządu występują również terenowe organy administracji rządowej, co oznacza że do zadań publicznych powiatu należy również zapewnianie wykonywania określonych w ustawach zadań i kompetencji kierowników powiatowych służb, inspekcji i straży. Zarząd powiatu (miasta) jest kolegialnym organem wykonawczym w powiecie. Stosownie do postanowień art. 26 u. s. p. w skład zarządu powiatowego wchodzą starosta jako jego przewodniczący, wicestarosta i pozostali członkowie. Zarząd powiatu jest organem kadencyjnym o charakterze obligatoryjnym, co oznacza że rozpoczyna się z dniem wyboru przez radę, a kończy się z dniem wyłonienia przez nowo wybraną radę nowego powiatu. Z art. 32 u. s. p. wynika iż zarząd wykonuje uchwały rady powiatu i zadania powiatu określone przepisami prawa. W szczególności zaś wykonuje kompetencje stricte wykonawcze, posiada też kompetencje stanowiące, gospodarczo – majątkowe, finansowe, kontrolne i administracyjno – procesow. Starosta jest zwierzchnikiem wszystkich pracowników starostwa powiatowego i kierowników jednostek organizacyjnych powiatu oraz powiatowych służb, inspekcji i straży. W przypadku tych ostatnich, zatwierdza program działania lub uzgadnia wspólne działanie na terenie powiatu, w szczególnych przypadkach kieruje tymi działaniami poprzez wydawanie poleceń wiążących, mam tu na myśli m.in. stan klęski żywiołowej. Role powiatu w dziedzinie bezpieczeństwa, określone są w konstytucji, ustawie o samorządzie powiatowym oraz szereg innych ustaw i przepisów wykonawczych dotyczących obronności państwa, stanów nadzwyczajnych, ochrony przeciwpożarowej i przeciwpowodziowej, ochrony środowiska, ochrony zdrowia, geodezji i kartografii, zarządzania kryzysowego, bezpieczeństwa i porządku publicznego i pomocy społecznej.4 Zadania własne powiatu dotyczące bezpieczeństwa wymienione w powyższych ustawach, obejmują m.in.: edukację publiczną, promocję i ochronę zdrowia, pomoc społeczną, transport zbiorowy, drogi publiczne, geodezję, kartografię, gospodarkę nieruchomościami, gospodarkę wodną oraz ochronę środowiska i przyrody, porządek publiczny i bezpieczeństwo obywateli, ochronę przeciwpożarową i zapobieganie innych zagrożeniom dla życia u zdrowia ludzi i środowiska, utrzymanie powiatowych obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz obiektów administracyjnych, obronność oraz współprace z organizacjami pozarządowymi. Ustawa o stanie klęski żywiołowej z 18 kwietnia 2002 roku, precyzuje działania zarządu powiatowego i jednostek organizacyjnych powiatu, w działaniach na rzecz bezpieczeństwa publicznego, rozumianego jako działania na rzecz usunięcia danego zagrożenia, bądź szkód, które zostały wyrządzone. Stan klęski żywiołowej może nastąpić z przyczyn naturalnych (powódź, pożar, wichura, itp.) oraz technicznych (awaria) i wprowadzany, gdy zagrożenie wystąpiło na terenie więcej niż jednej gminy należącej do powiatu. Na podstawie powyższej ustawy i ustawy o zarządzaniu kryzysowym z dnia 26 kwietnia 2007 roku wyszczególniona zostaje rola starosty powiatowego, jako głównego kierownika i koordynatora w zarządzaniu kryzysowym. W świetle pierwszej z nich, starosta: kieruje monitorowaniem, planowaniem, reagowaniem na zagrożenia i usuwaniem ich skutków z terenu powiatu, realizuje zadania z zakresu planowania cywilnego, w tym opracowuje powiatowy plan zarządzania kryzysowego, wydaje właściwym organom gminy zalecenia do gminnego planu zarządzania kryzysowego i zatwierdza ten plan, koordynuje działania w zakresie zarządzania kryzysowego oraz organizowania i prowadzania związanych z nim szkoleń i ćwiczeń. Starosta kieruje też działaniami związanymi z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i usuwaniem skutków zdarzeń o charakterze terrorystycznym oraz organizuje i realizuje zadania z zakresu ochrony infrastruktury krytycznej. Z ustawy o klęsce żywiołowej wynika zaś, że starosta kieruje działaniami prowadzonymi na terenie powiatu w celu zapobieżenia skutkom klęski żywiołowej lub ich usunięcia. W tym zakresie może wydawać polecenia wiążące wójtom jak i kierownikom jednostek organizacyjnych utworzonych przez powiat oraz powiatowym służbom, jednostkom, i straży. Może również występować do kierowników innych jednostek organizacyjnych, działających na terenie powiatu z wnioskami o wykonaniu czynności niezbędnych, w celu zapobieżenia skutkom klęski żywiołowej lub ich usunięcia. Podsumowując, organy wykonawcze powiatu realizują zadania w dziedzinie bezpieczeństwa we wszystkich stanach i okolicznościach funkcjonowania państwa, ponieważ jest to jedno z priorytetowych zadań organów państwowych. Mogą to być zadania własne, wynikające z ustawy o samorządzie oraz innych ustaw, zlecone przez wyższe organy samorządu terytorialnego bądź Radę Ministrów. Zadania wynikające z poleceń, przewidzianych przez ustawę o klęsce żywiołowej, wydawanym wójtom oraz kierownikom jednostek organizacyjnych utworzonych przez powiat, oraz powiatowych służb, inspekcji i straży, jednostek ochrony przeciwpożarowej oraz innym podmiotom przewidzianych w ustawie na terenie powiatu. Na sam koniec, chciałbym podzielić się własnymi refleksjami dotyczącymi zadań egzekutywy na terenie powiatu w dziedzinie bezpieczeństwa. Otóż uważam, że jeżeli chodzi o rozwiązania prawne – teoretyczne, to stwierdzam, że państwo polskie jest państwem bezpiecznym, ponieważ obowiązujące regulacje prawne gwarantują obywatelom bezpieczeństwo i porządek publiczny, a w razie realnego zagrożenia, wdrażają procedury, mające owe bezpieczeństwo i porządek przywrócić. Mówię tu o rozdziale w Konstytucji RP dotyczącym stanów nadzwyczajnych oraz ustawach: o klęsce żywiołowej i zarządzaniu kryzysowym. Natomiast, gdy przyjrzymy się wymiarowi praktycznemu powyższych rozwiązań, zauważymy, że w tej materii pozostaje jeszcze wiele do zrobienia. Starostowie, jako organy o największym znaczeniu i autorytecie w powiecie, często są nie do edukowani pod względem postępowania w sytuacjach kryzysowych, a gminy które mu podlegają nie zawsze posiadają odpowiednie środki do tych działań. Sama ustawa weszła w życie dopiero po największej katastrofie naturalnej w najnowszej historii polski, którą była wielka powódź z 1997 roku. Wtedy ówczesne środki konstytucyjne nie wystarczyły do zapobieżenia jej skutkom, samorządy nie były w stanie się zgrać i podjąć konstruktywnych działań w celu powstrzymania żywiołu. Mimo wielkiego zagrożenia dla bezpieczeństwa obywateli i ich własności, stan klęski żywiołowej nie został wprowadzony. Daje to nam powody do myślenia, czy w ogóle stany wyjątkowe są potrzebne? Moim zdaniem niekoniecznie, ponieważ dają one przesłanki do ograniczenia praw i swobód obywatelskich przez władzę, a jeszcze nigdy nie zostały w prowadzone, natomiast inne rozwiązania ustawowe jak np. ustawa o klęsce żywiołowej proponuje bardziej nowoczesne i skuteczne działania, nie naruszając przy tym porządku wewnętrznego i nie stwarzając „ekstremalnych sytuacji”, trzeba tylko podejmować działania prakseologiczne na rzecz poprawy ich jakości i użyteczności.