
Awangarda w sklepach cynamonowych
Wydarzenia historyczne mają zawsze odzwierciedlenie w literaturze. Na początku XX wieku nastąpił kryzys epoki Młodej Polski, który według niektórych badaczy rozpoczął się już od 1905 roku.Młodzi artyści, swobodni i niezależni szukali nowych środków wyrazu zgodnie ze swoją twórczą fantazją i natchnieniem. Okres między pierwszą i drugą wojną światową obfitował w nowoczesne kierunki w literaturze i sztuce takie jak: futuryzm, ekspresjonizm, surrealizm, neoklasycyzm, awangarda. Wszystkie te kierunki cechuje bunt przeciw rzeczywistości, dążenie do wyzwolenia człowieka i jego psychiki spod władzy.
Wydarzenia historyczne mają zawsze odzwierciedlenie w literaturze. Na początku XX wieku nastąpił kryzys epoki Młodej Polski, który według niektórych badaczy rozpoczął się już od 1905 roku.Młodzi artyści, swobodni i niezależni szukali nowych środków wyrazu zgodnie ze swoją twórczą fantazją i natchnieniem. Okres między pierwszą i drugą wojną światową obfitował w nowoczesne kierunki w literaturze i sztuce takie jak: futuryzm, ekspresjonizm, surrealizm, neoklasycyzm, awangarda. Wszystkie te kierunki cechuje bunt przeciw rzeczywistości, dążenie do wyzwolenia człowieka i jego psychiki spod władzy. W słowniku wyrazów obcych „awangarda” w znaczeniu potocznym określa grupę ludzi torujących nowe drogi lub wskazujących nowe kierunki w sztuce, ideologii lub literaturze. „Słownik języka polskiego” PWN „awangardę” nazywa kierunek w sztuce zrywający z tradycją zwłaszcza pod względem ocen estetycznych.
Jednym z przedstawicieli nowoczesnej literatury jest Bruno Schulz. Należy on do najwybitniejszych pisarzy dwudziestolecia międzywojennego. W "Sklepach cynamonowych" głównym bohaterem jest narrator, prezentowany w pierwszej osobie, u którego możemy odnaleźć wiele cech autobiograficznych twórcy. Bez skrępowania ujawnia on swoją wrażliwość, nastroje i pragnienia. Obraz rzeczywistości widziany jego oczami nie jest obiektywny. Prezentuje czytelnikowi to, co rodzi się w psychice człowieka, szczególnie małego dziecka. Autor konsekwentnie, sięgając do swojej pamięci, pragnął odnaleźć poetyckie odpowiedniki rzeczywistego wyglądu ludzi, rzeczy i zjawisk. Czynnikiem organizującym świat „Sklepów cynamonowych” jest retrospektywna podróż bohatera – narratora do czasów dzieciństwa. Powrót ten odbywa się w konwencji marzenia sennego. W pojęciu Schultza doznania z wczesnego dzieciństwa kształtują dorosłego człowieka, a przecież wiemy, że doznania te są niejasne, a ich symbolika niezrozumiała. Zdaniem autora życiowym zadaniem każdego człowieka jest poznanie siebie i otaczającego go świata. W jego pojęciu zrozumienie celu ludzkiej egzystencji odbywa się przez odczytywanie obrazów z dzieciństwa. Obrazów tych nie da się jednak dokładnie wytłumaczyć, ponieważ powstały w okresie, kiedy człowiek nie uświadamiał sobie ich znaczenia. Realne życie nieustannie przeplata się ze wspomnieniami i mitami dzieciństwa, a próby interpretacji jednych wspomnień nieodmiennie łączą się z powstawaniem nowych. Bohater chce należeć do uduchowionej klasy twórców, bo wszystkie istoty obdarzone duszą mają moc tworzenia. Niestety ich dzieła w porównaniu z dziełami Boga mają charakter przemijający.
Wątki autobiograficzne w utworze dotyczą nie tylko głównego bohatera. Postać ojca Jakuba jest literackim portretem ojca Schultza. Podobnie dom, sklep, subiekci, brat Karol, wuj Marek i Adela mają swoje odpowiedniki w rodzinie i najbliższym otoczeniu autora. Również senna atmosfera rodzinnego Drochobycza została oddana w opisach miasteczka z powieści.
W „Sklepach cynamonowych” nie znamy czasu akcji, który nie jest podzielony na przeszłość, teraźniejszość i przyszłość. Wydarzenia nie następują po sobie w sposób chronologiczny. Jednak uważny czytelnik bardzo wyraźnie odczuwa upływ czasu. W powieści, ważną rolę odgrywają symbole. Przede wszystkim dom, dający każdemu człowiekowi poczucie bezpieczeństwa i schronienie, sklep symbolizujący świat nieosiągalnych marzeń, labirynt, który może być niebezpieczny, tak jak miasto w nocy i ptaki utożsamiane z poezją oraz przede wszystkim ojciec symbolizujący odchodzący w mroki niepamięci świat galicyjskich miasteczek. W prozie Schultza tworzonej według kanonów awangardy możemy się ponadto doszukać elementów kreacjonizmu i sensualizmu, dlatego utwór ten trudno jest zakwalifikować do konkretnego gatunku literatury, ponieważ jego autor świadomie łamał konwencje epiki. „Sklepy cynamonowe” składają się z szeregu opowiadań, w których nie ma wyraźnej fabuły i logicznych związków przyczynowo-skutkowych. Przedstawiony w nich świat jest nierealny i zniekształcony, tworzony we własnej fantazji. Źródłem poznania są wrażenia zmysłowe rozumiane jako odbicie rzeczywistości. Język „Sklepów cynamonowych” jest bogaty i poetycki. Schultz sprawnie posługiwał się metaforą, pojęciami abstrakcyjnymi oraz często personifikacją. Dialogów tak charakterystycznych dla powieści jest niewiele, a te nieliczne przechodzą w monologi wewnętrzne. Charakterystycznym jest dokładne obrazowanie barw, kształtów i dźwięków oraz posługiwanie się synestezją tj., uzyskiwaniem zwielokrotnionych wrażeń zmysłowych u człowieka przy oddziaływaniu na jego jeden zmysł. Całości dopełniają bogate opisy przyrody w zimie, nocą, czy podczas wichury. Autor tworzył własne neologizmy (np. rozżagwiony, odpoznawać. „Sklepy cynamonowe” w pełni zasługują na miano prozy awangardowej. Według przedstawicieli tego gatunku sztuka powinna zaskakiwać, niepokoić odbiorcę, a nawet wywołać napięcie i szok. W społeczeństwie z początku XX wieku nękanym konfliktami i wojnami występowały nastroje fatalizmu i katastrofizmu, a artysta – twórca miał „potrząsnąć” odbiorcą by wyrwać go z marazmu i biernej kontemplacji.Bruno Schulz był zdeterminowany brakiem sukcesu swych dzieł wśród współcześnie mu żyjących.

