Bohater wobec ustalonych w społeczeństwie norm społecznych. Omów na wybranych przykładach.

Witam, tematem mojej prezentacji maturalnej będzie zagadnienie dotyczące bohatera wobec ustalonych norm społecznych, które omówię na wybranych przykładach. Od najstarszych czasów, kiedy ludzie tworzyli społeczności, małe czy tez większe, ustalali pewne reguły według których żyli. Oczywiście różniły się one od siebie w zależności od kultury, religii, regionu a nawet sytuacji politycznej. Różnorodność ta pozwoliła na wykształcenie się wielu norm społecznych charakterystycznych dla danych okresów historii i danych narodowości. Ale czym jest dokładnie ta norma społeczna? Normą społeczną określa się zasady funkcjonowania jednostki w obrębie danej grupy społecznej. Możemy jeszcze wyróżnić normę formalną, która jest skodyfikowana np. przez przepisy prawne, oraz normę nieformalną czyli obyczaje, tradycję.

Często pisarze w swoich dziełach literackich umieszczają te normy tworząc tło dla fabuły. I tak na przykład w dziełach Szekspira nie znajdziemy niczego co by nawiązywało do norm społecznych opisywanych przez Miguela Cervantesa.

Po tym krótkim wstępie, pozwolą Państwo, że przejdę do omawiania zagadnienia. Pierwszym z bohaterów, których wybrałam, jest tytułowa Antygona z tragedii Sofoklesa. Antygona zostaje skonfrontowana w dość drastyczny sposób z normami obowiązującymi w czasach w których żyje. Jako córka króla Edypa należy do rodziny królewskiej, co dodatkowo wywiera na niej presję przestrzegania prawa i obyczajów. Kiedy ginie jej brat i dodatkowo zostaje oskarżony o zdradę panującego Kreona, władca wydaje rozkaz aby jego ciało nie zostało pochowane. Kłóci się to z ogólnie przyjętą tradycją pochówku, ale w tym przypadku miało podkreślić brak szacunku do zmarłego i odebrać mu honor. Antygona zostaje postawiona przed trudnym wyborem – dochować wierności religii, bratu i przekonaniom, czy może wykonać rozkaz króla, który jednocześnie jest jej wujkiem. Kłócą się tu dwie normy społeczne obowiązujące w jej świecie. Pierwsza to norma nieformalna związana z religią a dokładniej z obowiązkiem pochowania zmarłego, bo tego wymagają bogowie i według wierzeń zapewnia to życie po śmierci, a druga to norma formalna związana z obowiązującym prawem, które mówi iż słowo władcy stanowi prawo i nikt nie jest w stanie go podważyć. O ile wielu ludzi postawionych przed takim problemem długo by się zastanawiało nad podjęciem decyzji, to Antygona podejmuje ją niemal natychmiastowo. Decyduje się na pochowanie brata, tak jak to nakazuje prawo jej religii. Ujawnia się tu jej charakter. Jako osoba religijna i silnie związana z najbliższą rodziną za nic bierze sobie konsekwencje ciążące na niej za złamanie rozkazu Kreona. Ważniejszym dla niej jest dopilnowanie aby jej brat miał możliwość życia po śmierci oraz zadowolenie bogów z wyrażonego im szacunku. Zdaje sobie ona sprawę, że sprzeciwienie się im ściągnie nie tylko duszę jej brata ale i na jej gniew bóstw. Można by powiedzieć, że myśli długoterminowo zabezpieczając to co ważniejsze. Poddając się woli Kreona zdradziłaby samą siebie oraz zaprzepaściłaby szansę na spokój dla swojej duszy. Widzimy tu, że obowiązujące normy społeczne z czasów Antygony mogły się wykluczać i tylko od danej osoby zależało którym z nich się poddadzą a którym sprzeciwią.

Kolejną postacią, którą wybrałam jest Stanisław Wokulski, główny bohater powieści Bolesława Prusa ‘Lalka’. Zanim przejdę bezpośrednio do omówienia Wokulskiego, pozwolę sobie na krótkie omówienie tła w którym rozgrywa się akcja powieści. Warszawa, koniec XIX wieku a więc epoka pozytywizmu. Głównym założeniem tego nurtu była tak zwana praca u podstaw, czyli podniesienie poziomu życia najbiedniejszych, edukacja nie tylko w mieście, ale i na wsi, wyciągnięcie najniższych warstw społecznych z zacofania i analfabetyzmu. Ważną cechą pozytywizmu była również wiedza naukowa, szczególnie nauki przyrodnicze, którą można było zdobyć za pomocą obserwacji i doświadczeniu.