10. Opisz cechy Cywilizacji Zachodniej. Warto wspomnieć, że Koneczny cyw. Zachodnią nazywa cywilizacją łacińską. Cechy cyw. zachodniej Wg Krawczyka : 1/ autonomia sacrum i profanum - autor (podobnie jak F. Koneczny) podkreśla, że w porównaniu z cywilizacjami (sakralnymi - Koneczny) takimi jak hinduska, buddyjska i chińska ; cywilizacja zachodnia nie wytworzyła tak wielkiej pozycji kapłanów i kierowania energii społecznej na zabezpieczenie życia pośmiertnego lecz uwolniła tę energię społeczną w kierunku sfery profanum, co jak podkreśla (por. też F. Koneczny) Rzym (cywilizacja łacińska) kontynuując koncepcję grecką - w „spójny system prawny”. To spowodowało, że „masy energii społecznej” ukierunkowały się w tej cywilizacji na sfery życia materialnego, polepszanie bytu przez przedsiębiorczość, wynalazczość i ekspansję, 2/ antropocentryzm - czyli „uznanie osoby ludzkiej za obiekt godny najwyższego zainteresowania” a co się z tym wiąże poznawanie siebie przez poznawanie innych (ludzi) jako podstawa twórczej ciekawości - pytania podstawy bytu co zrodziło m.in. : medycynę, socjologię, psychologię i ekonomię a w polityce doprowadziło do ekspansjonizmu (kalkulacja korzyści w poznawaniu innych społeczności), 3/ własność prywatna- jako podstawa - fundament bytowania społeczności „typu zachodniego”. A na tym tle poprzez prawne uregulowanie pozycji osoby fizycznej i prawnej, a na tym tle z kolei, stworzenie podstaw prawnych zapewniający samodzielne (indywidualne) możliwości pomnażania własności i jej kumulacji. To wymusiło powstanie systemu „rządów prawa” a w efekcie zbudowało podstawy potęgi ekonomicznej i militarnej Zachodu w oparciu o proces indywidualnego bogacenia się jednostek, 4/ obiektywizacja wiedzy - jako wyraz prawa jednostki do nieskrępowanego zdobywania wiedzy na podstawie której powstawały możliwości obiektywnego działania naukowego i artystycznego w tym poszukiwanie praw obiektywnych niezależnych od woli boskiej czy subiektywnie ludzkiej. Krawczyk podkreśla, że takie podejście do wiedzy „unikalne i trwale ograniczone jedynie do cywilizacji zachodniej. Podkreśla też, że jego pierwociny znane były już w kulturze i praktyce społecznej Grecji i Rzymu, 5/ związana bezpośrednio z powyższym - zasada komunikacji społecznej za pośrednictwem ludzi wykształconych tj., znaczenie silnej pozycji społecznej osób wykształconych co wytworzyło sytuację rozwojową w tym : rynek wiedzy oraz komunikowanie władzy ze społeczeństwem poprzez swoisty „filtr” ludzi wykształconych kształtujących opinię społeczną a zatem wpływając przez to na politykę. To z kolei wykształciło instytucję mediów, jako tzw. czwartej władzy. Ta „opinia publiczna” z lepszym lub gorszym skutkiem jest cechą cywilizacji europejskiej od jej „greckich” początków, 6/ samorządność - cytat : „w przeciwieństwie do cywilizacji Wschodu społeczeństwo cywilizacji zachodniej przyświeca przekonanie, że nikt nie ma monopolu na słuszność” zatem organa (gremia) przedstawicielskie są powołane do kontrolowania „egoizmu władzy

Cechy wg Huntingtona :

• Dziedzictwo starożytności klasycznej – Zachód przejął wiele elementów z poprzednich generacji, a zwłaszcza z cywilizacji klasycznej: grecką filozofię i racjonalizm, prawo rzymskie, język łaciński i chrześcijaństwo.
• Katolicyzm i protestantyzm – pod względem historycznym jest to najważniejsza cecha cywilizacji zachodniej.
• Języki europejskie – Zachód różni się od większości cywilizacji mnogością języków.
• Rozdział władzy duchowej i doczesnej – dychotomia, czyli oddzielenie religii od polityki.
• Rządy prawa – po Rzymianach odziedziczono zasadę, w myśl, której prawo zajmuje centralne miejsce w życiu cywilizowanych społeczeństw. Tradycja rządów prawa dała fundamenty pod konstytucjonalizm i ochronę praw człowieka.
• Pluralizm społeczny- szczególną cechą Zachodu jest powstanie i utrzymywanie się rozmaitych autonomicznych grup, niezwiązanych więzami krwi czy małżeństwem” Początkowo w 16 i 17 wieku były to klasztory czy zakony. Później w różnych rejonach Europy zaczęły powstawać organizacje i stowarzyszenia.
• Gremia przedstawicielskie – zapewniały formy reprezentacji, które w miarę postępów modernizacji przekształciły się we współczesne instytucje demokratyczne.
• Indywidualizm – zaczął się kształtować w XIV i XV wieku, a uznanie prawa do indywidualnego wyboru zwyciężyło na Zachodzie w wieku XVII. Indywidualizm do tej pory wyróżnia Zachód wśród innych cywilizacji.

11. Opisz cechy Cywilizacji Rosyjsko – prawosławnej. ( Koneczny: Turańska) *W cywilizacji tej nie ma prawa publicznego, a istnieje tylko prywatne, wywodzące się z nakazów władcy. Państwo jest folwarkiem władcy, a jego wola prawem. *Społeczeństwo nie posiada żadnych praw i nie wolno mu się organizować -od tego jest państwo. Tak więc wszelkie organizacje są sterowane odgórnie, a wszelka inicjatywa oddolna jest zwalczana.

• Władza jest absolutna, a ideałem władcy jest srogi despota. Wobec przełożonego, każdy z członków społeczeństwa pozostaje w pozycji niewolnika lub sługi - obywateli nie ma w ogóle. Na Zachodzie obywatel żyje również w państwie - Turańczyk wyłącznie w państwie. *Wszystkie sprawy to sprawy państwowe i nie ma takich, które mógłby on traktować jako wyłącznie jego własne.
• Cała własność to własność władcy i można być tylko dzierżawcą jakiejś części tej własności. Dzierżawa ta może być jednak w każdej chwili odwołana z woli władcy, który posiada prawo wywłaszczenia każdego, kiedy tylko chce. *Ponieważ organizacja społeczna jest wojenna, rozwija się wtedy, gdy państwo zwycięża, gdy posiada siłę militarną i sukcesy. Gdy brak zwycięstw, zdobyczy, państwo słabnie lub wręcz rozpada się, dlatego też główny wysiłek społeczny zorientowany jest na budowę siły militarnej.
• W tej cywilizacji nie powstają narody w sensie europejskim. Istnieją tylko zlepki ludów, szczepów i ras, których łączy zwycięska gwiazda wodza. *Cywilizacja ta nie ma żadnego stosunku do religii. Dziedzina ta z reguły pozostaje obojętna dla władcy, byle by duchowieństwo nie wtrącało się w jego sprawy, nie próbowało odgrywać roli państwowej oraz by nie krytykowało władzy w żadnej sprawie. Żadna etyka nie obowiązuje władcy i nigdy nie jest on oceniany z pozycji etyki.

Samuel Huntington wymienia cywilizację prawosławną obok islamu, jako najbardziej odporną na przemiany w stylu zachodnim.

Michaił Heller, uważa, że istotę rosyjskości da się przedstawić za pomocą 3 najważniejszych cech : 1/ „szukanie głównego wroga na Zachodzie” - Wschód, uznawany za swojski nie jest w tej koncepcji zagrożeniem i stanowi bezpieczny kierunek ekspansji (Zachód : „zagraża nowinkami, psuje ludzi”), 2/ czynnikiem scalającym Rosję (państwo i społeczeństwo) jest „antykatolicki i antyprawosławny Kościół prawosławny ; inaczej, niż Kościół prawosławno - bizantyjski, prawosławie moskiewskie ze swej antyzachodniości uczyniło symbol, bez jakiego jak uważa, grozi mu utrata własnej tożsamości ; prozachodniość według takiej koncepcji, to grzech, 3/ odmiennie od bizantyńskiego modelu władcy - w Moscovii istnieje „jednowładztwo cara - pomazańca bożego” czego efektem jest ; osobista zawisłość [która] staje się istotą władzy publicznej.

12. Opisz cechy Cywilizacji Islamskiej. Huntington- cyw. Islamska Wg Konecznego cyw. islamska to cyw. arabska. Koneczny: ustrój rodowy, dochodząca do emancypacji rodziny, „posiadająca erę” lecz nie dochodząca do historyzmu, poligamiczna, w życiu politycznym despotyczna lecz poddająca się zwierzchnictwu Koranu. *Traktowanie islamu jako cechy charakterystycznej dla tej cywilizację również jest błędem. Meczety to nie domy boże, gdyż nie posiadają ołtarzy ofiarnych, to tylko domy modlitwy. W islamie nie ma duchowieństwa, a imamowie to tylko przewodnicy w modlitwie. Sam Mahomet był imamem, podobnie zresztą jak byli nimi kalifowie. *Źródłem wiary są Koran i tradycja zwana Sunną. Sunna składa się z komentarzy i notatek na temat Koranu dokonanych przez najstarszych komentatorów. Sunnici są ortodoksyjni, podczas gdy szyici odrzucają tradycję i nie uznają pierwszych trzech kalifów. Szyici żyją w Iranie, Pakistanie, Bangladeszu, w Mongolii i w oazach Algierii, natomiast świat arabski jest sunnici, podobnie jak Turcja. *5 filarów : Wyznanie wiary – Nie ma bóstwa oprócz Boga jedynego, a Mahomet jest Jego prorokiem. Dla szyitów często również: Ali jest przyjacielem Boga (co część sunnitów uważa za bałwochwalstwo Modlitwa– odprawiana pięć razy dziennie z twarzą zwróconą w stronę Mekki. Jałmużna– określoną część swych dochodów muzułmanin ma obowiązek oddawać biednym. Post – w ciągu dziewiątego miesiąca roku muzułmańskiego (ramadanu), muzułmanie muszą powstrzymywać się od jedzenia i picia od wschodu do zachodu słońca. Pielgrzymka do Mekki *Kobieta nie jest równą mężczyźnie i nie modli się razem z mężczyznami w meczecie. Tylko mąż może rozwieść się z żoną. Czarczaf (chusta na twarz) i szata workowa nie są wymagane przez Koran, w rezultacie czego są przestrzegane przez niektóre społeczności muzułmańskie, a przez inne nie. *Stosunek do sztuk pięknych jest dokładnie sprecyzowany, ale ogólnie rzecz biorąc negatywny. Ponieważ ukazywanie w sztuce postaci żywych jest zakazane, sztuka arabska rozwinęła się w kierunku wyszukanych ornamentacji (arabeski).

• Koran ma odniesienia do czterech kategorii : bytu, zdrowia, zamożności, piękna i dobra. W kategorii prawdy w niewielkim stopniu odnosi się do nadprzyrodzonej (praktycznie nie ma żadnej teologii), a do naturalnej nie odnosi się prawie w ogóle. *Prawo rodzinne i majątkowe stanowią całość prawa. Niedomagania Koranu z punktu widzenia cywilizacyjnego sięgają jednak głębiej. Wszystkie jego uregulowania dotyczą tylko życia rodzinnego, w najlepszym razie klanu, i zna on tylko prawo prywatne. W Koranie nie ma nic odnośnie prawa państwowego; w jaki więc sposób mógłby rząd opierać się na Koranie? Rządzenie pozostawione jest woli i uznaniu władzy, w rezultacie czego arbitralna wola władcy staje się konieczną częścią prawa. To musi prowadzić nieuchronnie do samowoli każdego urzędnika, co sprawia, że przepisy Koranu naciąga się do potrzeb państwa. *Służba wojskowa w cywilizacji odbywa się w imię świętej wojny. Podatki umiejscawia się w ramach obowiązku dawania jałmużny, w rezultacie czego troska o potrzebujących staje się wyłączną odpowiedzialnością państwa. *Cywilizacje cechuje ogromny szacunek dla ludzi w podeszłym wieku; jego wyznawcy widzą w osobach starszych mądrych nauczycieli, posiadających bogate i pożyteczne doświadczenie życiowe, którym mogą się podzielić z młodszymi, a w dzieciach do siódmego roku życia - aniołów
• kategorycznie zakazuje zabijania zwierzat dla rozrywki; nie akceptuje więc walki kogutów i psów, korridy, polowania na lisy, szczucia psami niedźwiedzi, łosi, borsuków i innych zwierząt. Uważa za niedopuszczalne zabijanie zwierząt futerkowych i ptaków w celu pozyskania ich skór, piór itp. Zakazane jest polowanie dla rozrywki, jest ono dopuszczalne wyłącznie w celu zdobycia pożywienia i musi być maksymalnie humanitarne, to znaczy cierpienie zabijanego zwierzęcia powinno być możliwie najkrótsze.
• Kategorycznie są zabronione także eksperymenty medyczne i naukowe na zwierzętach doświadczalnych

13. Cywilizacje a rasy. Dawniej próbowano kojarzyć kategorię cywilizacji z kategorią rasy. Np. Gustave Le Bon jednoznacznie twierdził, że ,,każda rasa posiada pewien ustrój psychiczny, równie stały jak jej anatomia”, co uznaje za konsekwencję , jeżeli nie cel istnienia wszelakich cywilizacji. Wyrazem owej ,,duszy rasy” miały być : język, instytucje, idee, wierzenia, sztuka- czyli, Pięciowartość Bytu. Koneczny uważał, że pewien związek raz większy, raz mniejszy, między cywilizacjami a rasami zachodzi. Jednakże zdecydowanie zaprzeczał, jakoby o odmienności cywilizacji stanowiła rasa. Podobieństwa cywilizacyjne nie wynikają z podobieństwa biologicznego ludzi żyjących w jej obrębie. Można przytoczyć wiele przykładów dużych społeczeństw różnicowanych się rasowo, lecz należących do tej samej cywilizacji. Jednocześnie obserwujemy iż ludzie tej samej rasy żyją w różnych cywilizacjach. Ludzie biali, rasowo nie do odróżnienia, stanowią większość ludzi należących do cywilizacji łacińskiej, bizantyjskiej, turańskiej i żydowskiej. W turańskiej cywilizacji mamy ludzi rasy białej(Rosjan), rasy han (Chińczycy) i turkmeńskiej (Turcy). Arnold Toynbee jednoznacznie twierdził, że nie należy łączyć kategorii cywilizacji z kategorią rasy, gdyż nie pokrywają się ze sobą. Także Huntington uważał, że zdecydowanie nie należy utożsamiać cywilizacji i rasy. Reasumując : Rasa nie definiuje więc cywilizacji !

14. Cywilizacje a religie. Religie są jakimś wyznacznikiem cywilizacji , jednakże związki te są niejednoznaczne. Wg Feliksa Konecznego trudno odpowiedzieć na pytanie czy to religia wytwarza cywilizacje czy odwrotnie- cywilizacja przyczynia się do powstania odrębnej religii. Koneczny twierdził, że nie ma w tej kwestii żadnej ogólnej prawidłowości i zawsze należy rozstrzygać w każdym konkretnym przypadku. Z istniejących cywilizacji tylko dwie są zdecydowanie sakralne - żydowska i bramińska. Arabska jest pół-sakralna. Pod tym względem Koneczny nie był pewien co do cywilizacji tybetańskiej, bo nie posiadał o niej wystarczającej wiedzy, by móc określić, czy jest sakralna, pół-sakralna czy jeszcze inna. Pozostałe istniejące cywilizacje nie są sakralne, bo religia nie determinuje w nich wszystkich kategorii bytu (prawdy, dobra, dobrobytu, zdrowia i piękna) Arnold Toynbee był przekonany o silnym związku między religiami a cywilizacjami, z których te ostanie są dla tych pierwszych swoistymi nośnikami czy wręcz ,,sługami”, to religia jest bowiem celem, a cywilizacja jedynie środkiem. Religijne podłoże cywilizacja ma, zdaniem Toynbeego kilka aspektów. Po pierwsze przy narodzinach cywilizacji to kapłani jako pierwsi w społ. Podziale pracy byli zwolnieni z konieczności produkcji żywności, stając się uprzywilejowaną mniejszością, której wartości inni mogli naśladować. Nadto religia była źródłem indywidualnej oraz społecznej harmonii umożliwiającej współpracę. Nie bez znaczenia dla cywilizacji była też religijna legitymizacja pozycji władców i przywódców. Toynbee miał oczywiście na myśli wielkie religie tj. islam, chrześcijaństwo, buddyzm czy judaizm. Braudel uważał, że religia jest siłą największą jako przeszłość i teraźniejszość cywilizacji. Cywilizacje są opanowane, pochłonięte przez to co religijne, bo religijny system wierzeń stwarza mentalność członków cywilizacji. Huntington utożsamia wielkie cywilizacje z wielkimi religiami świata bardziej niż z językami czy więzią etniczną. Uważa też, że to religie potrafią ludzi bardziej dzielić niż inne cechy kulturowe. Religia często ukazuje etos danej cywilizacji , tworzy kodeks moralny i system wartości obowiązujący jej uczestników, formułuje normy społeczne, kształtuje mentalność i ład społeczny. Często religie wyznaczają też cele, kierunki i sposoby życia ludzi. Buddyzm zmienia się wraz cywilizacją, w której funkcjonuje. Katolicyzm próbuje modyfikować cywilizację, w którą wchodzi, jest jednak bardzo cierpliwy w tym wysiłku, pracując poprzez wiele pokoleń. Będzie próbował uświęcić, co tylko w lokalnej kulturze jest do pogodzenia z chrześcijaństwem (inkulturacja), ale nigdy nie ustąpi w sprawach zasadniczych. Islam posiada mało rozwiniętą teologię. Autorytet Koranu limituje wolność niektórych władców islamskich, inni zaś przyznają sobie prawo interpretacji treści tej księgi.

15. Cywilizacje a kultury.

Historycznie rzecz ujmując jako pierwsze pojawiło się określenie ,,kultura”. Cyceron używał terminu cultura animi na oznaczenie ,,uprawiania duszy”. W starożytnej łacinie występowało słowo civitas (miasto, państwo) oraz civis (obywatel miasta), nie było jednak pojęcia cywilizacja, bowiem pojawiło się ono dopiero w epoce nowożytnej. Termin kultura oraz cywilizacja wiele łączy, ale także sporo dzieli- w zależności od przyjętej konwencji ich stosowania. A. Traktowanie cywilizacji jako synonim kultury. W języku niemieckim częściej używa się terminu kultura, w języku francuskim zaś terminu cywilizacja na oznaczenie mniej więcej tego samego zakresu znaczeniowego. W innych językach widoczne jest duże zamieszanie terminologiczne i pojęciowe. Np. w języku polskim, bowiem wielu autorów błędnie używa tych słów jako synonimy. B. Traktowanie cywilizacji jako ,,sfery” materialnej, zaś kultury jako sfery tzw. duchowej Alfred Wever wyodrębnił cyw. zewnętrzną , obejmująca technikę, technologię i wszelaką wiedzę stosowaną oraz cyw. Wewnętrzną obejmującą państwo, prawo i moralność oraz ,,kulturę”, obejmująca sztukę i religię i idee. Wg niego cyw. To racjonalizacja i intelektualizacja ludzkiego życia przyczyniających się do rozszerzenia możliwości życiowych człowieka i sposobów zaspokajania potrzeb, które mają podłoże biologiczne. Kultura zaś miałaby cechować się niezależnością od owych życiowych i biologicznych potrzeb. C. Traktowanie cywilizacji jako sfery obyczajowej opierającej się na mechanizmach uspołecznienie, a kultury jako sfery intelektualnej i estetycznej. Immanuel Kant : Ludźmi kulturalnymi stajemy się dzięki sztuce i nauce, a ludźmi cywilizowanymi przez nabywanie poloru i ogłady. D. Traktowanie cywilizacji jako zaawansowanego stadium rozwoju kultury ludzkiej. Pogląd wywodzi się z oświecenia. Traktował cyw. Jako zjawisko przeciwstawne naturalnemu porządkowi ludzi pierwotnych. Ferguson czy Staszic traktowali cywilizację jako korzystny, postępowy etap rozwoju ludzkiej kultury. Ferguson jako pierwszy wyróżnił okresy dzikości, barbarzyństwa i cywilizacji, którą wiązał z organizacją społeczno-polityczną. E. Traktowanie cywilizacji jako schyłkowej, czy po prostu gorszej fazy rozwoju kultury. W połowie XIX wieku Mathew Arnold przeciwstawiał kulturę , którą traktował jako sferę moralnych i estetycznych wartości , intelektualną ciekawość i bezinteresowne dążenie do doskonałości, zaś cywilizacji-którą utożsamiał z pogonią za bogactwem materialnym, potęgą polityczną , z życiem zarówno arystokratycznych ,,barbarzyńców”

F. Cywilizacja jest kulturą, tyle że kulturą specyficzną. W ujęciu tym cywilizację można zdefiniować jako kulturę rozciągającą się na dużym obszarze geograficznym, obejmującym duża populację i trwającą wiele wieków. Należy podkreślić, że nie można definiować cywilizacji bez definicji kultury. Pojęcia te są nierozerwalne, chociaż obydwa wciąż pozostają niejasne. Kazimierz Krzysztofek : ,,Obu tych sfer rozdzielić się nie da niszcząc płaszczyzny podziału, że są one złączone jak syjamskie bliźnięta nawzajem przenikając, a jednocześnie zachowując własną tożsamość” Podobnie sądzi Samuel Huntington , że to właśnie cywilizacje na przestrzeni dziejów stanowiły dla ludzi najszersze ramy określenia własnej tożsamości , będąc ,, największym, jednostkami kulturowymi”, ponad którymi jest już tylko to , co odróżnia człowieka od innych istot. ,,Cywilizacje to największe my- podkreśla Huntington.

Reasumując te wszystkie podejścia, pojęcie kultury (przynajmniej w jego dystrybutywnym rozumieniu) akcentuje różnorodność świata; pojęcie cywilizacji akcentuje istnienie większych i relatywnie jednorodnych całości. Pojęcie kultury jest semantycznie szersze; pojęcie cywilizacji jest zaś empirycznie obszerniejsze, lecz węższe pod względem znaczeniowym. Kultur jest i było bez liku (nigdy się nie da stworzyć ich pełnego atlasu); cywilizacji było najwyżej kilkanaście.

16. Opisz istotę uskoku cywilizacyjnego. Samuel P. Huntington w swym głośnym opracowaniu „Zderzenie cywilizacji i nowy kształt ładu światowego” omawiając wzajemne relacje siedmiu głównych cywilizacji współczesnego świata (Zachodni], Latyno - Amerykańską, Prawosławną, Afrykańską, Islamską, Hinduistyczną, Buddyjską i Japońską) sprecyzował (zaproponował) szereg pojęć politologicznych opisujących funkcjonowanie współczesnych, dotąd nie istniejących relacji w stosunkach międzynarodowych, w dodatku na poziomie globalnym. Jednocześnie wskazał na wyraźny podział świata wzdłuż linii cywilizacyjnych. Linie te stanowią według przywoływanego Autora granice, wzdłuż których przebiegają współczesne konflikty zarówno o charakterze lokalnym jak i regionalnym i globalnym. Szczególnym zjawiskiem według prezentowanej koncepcji jest sytuacja gdy podmioty prawa narodów - państwa obejmują substrat ludzki i kulturowy przynależny do różnych kręgów cywilizacyjnych. Dla takich sytuacji Huntington zastosował pojęcia „uskoku cywilizacyjnego” oraz „państwa rozszczepionego”. Uskok w prezentowanym ujęciu to linia przebiegająca poprzez wiele państw i jednocześnie dzieląca je wewnętrznie, rozszczepienie z kolei to stan odnoszący się do jednego państwa. Uskok w naszym (Polski) najbliższym otoczeniu to linia dzieląca zasięg wpływów kulturowo - cywilizacyjnych chrześcijaństwa zachodniego (rzymski - grecki katolicyzm oraz wyznania protestanckie) od zachodnich kresów chrześcijaństwa wschodniego - prawosławia. W wyrysie mapowym na politycznej mapie współczesnej Europy linia - granica cywilizacyjna biegnie na wschód od granic Finlandii, Łotwy i Litwy, przecina niemal centralnie Republikę Białoruś, odcina zachodnie obwody Ukrainy, trzecią część (północno zachodnią) Rumunii. Dalej wspomniana linia odgranicza od cywilizacji prawosławnej Słowenię i Chorwację. Gdzie i jak zatem przebiegają dotąd niezauważane cywilizacyjne granice Europy. Gdzie i dla czego zaczyna i kończy się Europa i co stanowi o jej istocie cywilizacyjno politycznej ? Według Huntingtona w myśl zaprezentowanej wyżej kategorii uskoku cywilizacyjnej ów uskok to wyrazista granica (kordon) pomiędzy cywilizacjami a zatem pomiędzy Europą Zachodu i dodajmy od siebie Europą Wschodu przez co rozumiemy wschodnie obwody Republiki Białoruś plus rosyjska Smoleńszczyzna oraz większą część Ukrainy (bez Krymu) i prawosławne kulturowo Kraje południa kontynentu do granic politycznych z Turcją. Także katolicko - kalwiński węgierski Siedmiogród w Rumunii plus obszary greko - katolickie (unickie) w tym państwie. Na fenomen kulturowo - cywilizacyjny Europy w ogóle składają się sygnalizowane wyżej trzy filary tożsamościowe jakie nałożyły się na siebie w sposób nierozerwalny od wieków. Pierwszym jest filar grecki - grecka filozofia z jej poszukiwaniem prawdy o kwestiach nie tylko egzystencjalnych ale przede wszystkim ustalająca podstawowe kategorie z za kresu teorii i praktyki państwa jako struktury politycznej społeczeństwa organizującego swój wspólny byt z władzą suwerenna na zamieszkiwanym na stałe obszarze. Filar drugi równie trwały ale tylko w społecznościach cywilizacji Zachodu to rzymskie prawo cywilne - obywatelskie określające trwale (do dziś w unormowaniach kodeksów cywilnych) zasady własności prywatnej, statusu osoby jako podmiotu praw, instytucji rodzinyitp Filar trzeci stanowiący zarazem spoiwo etyczno moralne to powszechnie przyjęte przez Europę zasady religijno - moralne judeo - chrześcijaństwa zawarte w przesłaniu biblijnym Starego i przede wszystkim Nowego Testamentu. Dekalog i zasada miłości bliźniego (bez względu na rasę, kulturę i wyznanie) wyznaczyły kryteria, wartości i zasady odniesienie w stosunkach międzyludzkich i międzynarodowych.

17. Państwa ośrodki cywilizacji i ich rola. Podaj przykład i uzasadnij funkcję zjawiska. Huntington opisuje strukturę modelowego kręgu cywilizacyjnego. Państwa mogą należeć do jednej z pięciu grup: • krajów-ośrodków (core-states, np. Japonia, Chiny, Rosja, Indie) – czyli centrów danych cywilizacji; • krajów-członków (member-states); • „osamotnionych” (lone countires, np. Etiopia, ponownie Japonia) – czyli państw tworzących „cywilizacje same w sobie”, które trudno przyporządkować do jakiegokolwiek kręgu kulturowego; • krajów rozszczepionych (cleft countries, za takie badacz uznaje np. Sudan, Indonezję, Ukrainę) – chodzi tu o państwa, przez terytorium których przebiegają linie graniczne miedzy cywilizacjami, np. Zachodu i Prawosławia przez Ukrainę; • rozdartych (stojących na rozdrożu, torn countries, zdaniem Huntingtona taki los jest/może się stać udziałem Rosji, Turcji, Meksyku) – jest to grupa krajów, które są „niezdecydowane”, jaki krąg powinny wybrać: w przypadku Rosji dylemat dotyczy Zachodu i jej „własnej drogi”, a np. Turcja jest rozdarta między Zachodem a Islamem. Państwa-ośrodki powinny zdaniem Huntingtona „wejść w rolę” dawnych supermocarstw i „odpowiadać” za sytuację w swoich „strefach wpływów”. Legitymizuje i uprawnia je do tego wspólnota kulturowa w obrębie danego kręgu. Bywa i tak, że państwo-ośrodek przejmuje ze względów bezpieczeństwa kontrolę nad pobliskim terytorium obcym mu pod względem cywilizacyjnym (np. Chiny w Tybecie i kraju Ujgurów, Rosja na Północnym Kaukazie). Choć porządek oparty na takiej zasadzie może wydawać się „niesprawiedliwy” czy „imperialistyczny”, to jednak Huntington zdobywa się na takie oto bardzo śmiałe twierdzenie: „Na świecie nastanie ład oparty na cywilizacjach albo nie będzie go wcale”. Problemu nastręcza tu brak naturalnego hegemona cywilizacji islamskiej (wśród kandydatów, którzy jednak z różnych względów nie są w stanie stać się wiarygodnymi autorytetami dla całej cywilizacji muzułmańskiej, Huntington wymienia Indonezję, Egipt, Iran, Pakistan, Arabię Saudyjską oraz Turcję). Kiedy cywilizacje nie mają państw- ośrodków, problem zaprowadzenia porządku w ich obrębie czy negocjowanie ładu z innymi cywilizacjami staję się bardziej skomplikowany. Brak takich państw- ośrodków w Afryce i świecie arabskim znaczenie utrudnił starania zmierzające do zakończenia wojny domowej w Sudanie. Z drugiej strony zaś, tam gdzie państwa- ośrodki istnieją, stają się głównymi elementami nowego ładu międzynarodowego opartego na cywilizacjach. PRZYKŁAD – CHINY. Z końcem rywalizacji zimnowojennej miedzy ZSRR a USA, Chiny musiały określić swoją pozycję na arenie międzynarodowej. Postawiły sobie 2 cele : 1.stac się centrum chińskiej kultury i stać się państwem-ośrodkiem i cywilizacyjnym magnesem, ku któremu będą dążyć wszystkie inne chińskie społeczności 2.odyzskac utracona pozycje w XIX wieku hegemona w Azji Wschodniej . Cele te są realizowane w następujący sposób, a co za tym idzie, można stwierdzić i zdefiniować Chiny jako państwo-ośrodek: -sposób w jaki Chiny określają własną pozycje na arenie międzynarodowej -zaangażowanie gospodarcze chińskich emigrantów w kraju ich pochodzenia -ścisłe związki ekonomiczne, polityczne i dyplomatyczne jakie rozwijają z Chinami 3 główne organizmy chińskie (Singapur , Hongkong , Tajwan) Rząd chiński postrzega swój kraj jako państwo-ośrodek cywilizacji chińskiej, na który powinny się orientować wszystkie pozostałe chińskie społeczności. Rząd pragnie zająć pozycję,, reprezentanta chińskości na skalę światową”. W tym rozumieniu ludzie chińskiego pochodzenia , nawet będący obywatelami innego kraju, są członkami chińskiej wspólnoty.

18. Państwa cywilizacyjnie rozszczepione – wskaż przykład i wyjaśnij kategorię. Samuel P. Huntington w swym głośnym opracowaniu „Zderzenie cywilizacji i nowy kształt ładu światowego” omawiając wzajemne relacje siedmiu głównych cywilizacji współczesnego świata (Zachodni], Latyno - Amerykańską, Prawosławną, Afrykańską, Islamską, Hinduistyczną, Buddyjską i Japońską) sprecyzował (zaproponował) szereg pojęć politologicznych opisujących funkcjonowanie współczesnych, dotąd nie istniejących relacji w stosunkach międzynarodowych, w dodatku na poziomie globalnym. Jednocześnie wskazał na wyraźny podział świata wzdłuż linii cywilizacyjnych. Linie te stanowią według przywoływanego Autora granice, wzdłuż których przebiegają współczesne konflikty zarówno o charakterze lokalnym jak i regionalnym i globalnym. Szczególnym zjawiskiem według prezentowanej koncepcji jest sytuacja gdy podmioty prawa narodów - państwa obejmują substrat ludzki i kulturowy przynależny do różnych kręgów cywilizacyjnych. Dla takich sytuacji Huntington zastosował pojęcia „uskoku cywilizacyjnego” oraz „państwa rozszczepionego”. Uskok w prezentowanym ujęciu to linia przebiegająca poprzez wiele państw i jednocześnie dzieląca je wewnętrznie, rozszczepienie z kolei to stan odnoszący się do jednego państwa. Skutki istnienia linii granicznych między cywilizacjami najbardziej dały o sobie znać w tych krajach rozszczepionych, które w okresie zimnej wojny utrzymywane były jako jedna całość przez autorytarne komunistyczne reżimy odwołujące się do ideologii marksizmu-leninizmu jako legitymizacji swej władzy. Z załamaniem się komunizmu kultura zajęła miejsce ideologii stając się magnesem, który przyciąga i odpycha. Jugosławia i ZSRR rozpadły się na nowe organizmy wg linii podziału między cywilizacjami. W byłym Związku Radzieckim są to republiki bałtyckie (protestanckie i katolickie), prawosławne i muzułmańskie, w Jugosławii katolicka Słowenia i Chorwacja, częściowo muzułmańska Bośnia i Hercegowina, prawosławna Serbia, Czarnogóra i Macedonia. Tam gdzie na obszarach tych nowo powstałych jednostek nadal istniały grupy należące do różnych cywilizacji, doszło do kolejnych podziałów. Bośnia i Hercegowina rozpadła się w wyniku wojny na część serbską, muzułmańska i chorwacką, a Serbowie i Chorwaci starli się na terenie Chorwacji. Międzycywilizacyjne linie graniczne przebiegają też przez wiele byłych republik radzieckich, między innymi dlatego, że władza radziecka tak wytyczała granice, by stworzyć podzielone republiki. Rosyjski Krym należy do Ukrainy, ormiański Górny Karabach leży w Azerbejdżanie. W Rosji znajduje się kilka stosunkowo niewielkich muzułmańskich grup mniejszościowych , zwłaszcza na północnym Kaukazie i nad Wołgą. Ukraina dzieli się na unicki mówiący po ukraińsku zachód i prawosławny rosyjskojęzyczny wschód. Skutek jest taki, ze w kraju rozszczepionym główne grupy ludności, należące do dwóch cywilizacji, mówią: ,,jesteśmy różnymi narodami i należymy gdzie indziej”. Działają tu siły odpychania, grupy o których wspomniano ciążą ku cywilizacjom innych krajów.

19. Różnica pomiędzy westernizacją a modernizacją. Zdaniem S. Huntingtona na modernizację składa się industrializacja, urbanizacja, coraz powszechniejsza umiejętność czytania i pisania, coraz wyższy poziom wykształcenia, zamożności i mobilizacji społecznej, a także bardziej złożone i zróżnicowane struktury zawodowe. Proces modernizacji jest konsekwencją rozwoju wiedzy naukowej i technicznej, który zaczął się w XVIII wieku i umożliwił ludziom panowanie nad środowiskiem oraz jego kształtowanie na bezprecedensową skalę. Zachód był pierwszą cywilizacją, która uległa modernizacji i najlepiej przyswoił sobie kulturę nowoczesności. Próby odrzucania własnej kultury i wprowadzanie systemów społecznych przejętych z cywilizacji Zachodu nie wspomagają procesu modernizowania się w ramach niezachodnich cywilizacji. Kapitalizm i liberalna demokracja nie mogą sprawnie działać bez swojego kulturowego podłoża – zachodniego systemu wartości – a działając niesprawnie utrudniają innym cywilizacjom osiąganie sukcesów gospodarczych i modernizowanie się. Jeśli jakaś cywilizacja chce stać się nowoczesna i dorównywać siłą cywilizacji Zachodu, musi oprzeć się na własnej kulturze i wytworzyć własne systemy polityczno-gospodarcze, w ramach których stanie się nowoczesna. Przyjęcie pewnych elementów zachodniej kultury może przyspieszyć lub wspomóc ten proces, jednak każda cywilizacja musi ostatecznie oprzeć się na własnej kulturze, powrócić do „źródła”. Gospodarki azjatyckie najpierw zwesternizowały się, a gdy to pozwoliło im na zmodernizowanie się, odrzuciły kulturę Zachodu na rzecz kultury własnej. Dzięki temu zdobyły rzeczywistą potęgę gospodarczą i dorównują obecnie siłą gospodarkom Zachodu, choć ich funkcjonowanie oparte jest na zupełnie innych zasadach. W Azji coraz częstsze są wprawdzie kryzysy związane z przypisywaniem naczelnej roli grupie i ogromnym szacunkiem dla starszych, typowymi wartościami tej cywilizacji, jednak gospodarka zachodnia też nie jest wolna od wad. Rozpad społeczeństwa i zanik poczucia wspólnoty między ludźmi w ramach cywilizacji Zachodu niekoniecznie są czymś mniej szkodliwym niż nieracjonalne z punktu widzenia ludzi Zachodu działania Azjatów. Siła gospodarki pociągnęła za sobą wzrost znaczenia azjatyckiej kultury w życiu ludzi, dzięki gospodarczej potędze kultura Azji zdobywa też ogólnoświatowe uznanie – nawet Zachód darzy ją coraz większym szacunkiem i nie rozpatruje jej już jako „wybrakowanej” wobec swojej własnej. Modernizacja niekoniecznie wymaga więc westernizacji, a raczej sprzyja jej tylko w ramach kultury Zachodu, w innych staje się przyczyną wzrostu siły kultur niezachodnich. Modernizowanie się nie jest też jedynym sposobem na zdobywanie cywilizacyjnej siły, jak uważano dotychczas. Widać to z kolei na przykładzie cywilizacji Islamu, o którego władzy twardej decyduje ogromny przyrost naturalny, naczelna rola wartości religijnych w życiu ludzi i posiadanie rozległych baz energetycznych. Do wzrostu potęgi tej cywilizacji przyczynił się w tym wypadku nie proces modernizacji w jej ramach, ale proces modernizacji innych cywilizacji – głównie Zachodniej i Azjatyckiej, w wyniku którego stały się one zależne od baz energetycznych w dużym stopniu znajdujących się na terytorium Islamu. Dzięki tej zależności Islam wraz ze swoją kulturą zdolny jest do narzucania innym cywilizacjom swoich warunków. Dysponując siłą energetyczną, a teraz także demograficzną, mając ugruntowaną i wysoko cenioną własną kulturę, może spokojnie modernizować się, nie rezygnując przy tym z własnej wyjątkowości. Westernizacja nie jest tu potrzebna.