Adam Mickiewicz ukazał rozwarstwienie stanu szlacheckiego na przykładzie przedstawicieli szlachty średniozamożnej kontuszowej (mieszkańcy i goście Soplicowa) i szlachty zaściankowej (mieszkańcy Dobrzynia).ważnym elementem życia szlachty były jej zwyczaje i obyczaje, przekazywane z pokolenia na pokolenie, stanowiąca świadectwo szacunku wobec narodowej tradycji i podkreślająca wspólnotę stanu. Mickiewicz przybliża zasady, obowiązujące podczas posiłków, ukazuje staropolską gościnność, kulturę wypowiedzi, obowiązującą podczas kurtuazyjnych rozmów, zwyczaje szlachty na przykładzie polowania, grzybobrania, sejmików szlacheckich i spotkań w karczmie. Podkreśla również przywiązanie szlachty do staropolskiego stroju i herbu. Soplicowo ukazane zostało jako centrum polskości i miejsce szczęśliwe, wielokrotnie podkreślony został patriotyczny charakter dworu Sędziego. zaścianek jako uosobienie polskości, patriotyzmu i narodowej świadomości.