Rzeczywistość obozowa jest dobrze ukazana przez pisarzy, którzy przeżyli II wojnę światową, widzieli jej skutki oraz byli w obozach. W swoich opowiadaniach, reportażach opisują zagładę Żydów, ich cierpienie i poświęcenie, ale nie tylko o nich pisali lecz o zwykłych ludziach. Do najbardziej znanych utworów o holocauście należą „Medaliony” Zofii Nałkowskiej, „Opowiadania” Tadeusz Borowskiego, „Zdążyć przed Panem Bogiem” Hanny Kral i „Inny Świat” Gustawa Herlinga Grudzińskiego. System jaki panował w łagrach niemieckich i lagrach sowieckich wyniszczał człowieka psychicznie oraz fizycznie. Rozłąka rodzin, niekiedy mąż wśród trupów widział zwłoki własnej rodziny, ciągła głodówka, kiedy kobiety będące zamknięciu w bunkrach z trupami po kilku dniach głodówki zjadały je. „Medaliony” Zofii Nałkowskiej powstały w oparciu o badania i obserwacje poczynione podczas prac Głównej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich. Pisarka była członkiem tej komisji i wszystko co jest zawarte w opowiadaniach jest prawdziwym faktem. Przedstawia w nich relacje, uczucia i poczynania ludzi którzy przeżyli niemieckie obozy koncentracyjne. W Utworze „Kobieta cmentarna” opisuje likwidację getta żydowskiego, wszystko rozgrywa za murami, słychać płacz i krzyki. Z okien widać jak rodzice wyrzucają swoje dzieci przez okna lub skaczą z nimi by uratować siebie i najbliższych przed niewolą. W następnym opowiadaniu „Dwojra Zielona” przedstawia losy żydówki . Przeżyła ona niesamowite okropności. Straciła męża, przed wywózka ukrywała się na strychu. A gdy Niemcy urządzili sobie strzelaninę to straciła oko. Zgłosiła się sama do Majdanka bo nie miała nikogo, powiedziała „Jak mam umrzeć, to wolałam umrzeć razem z nimi nie sama”. Pracowała tam w fabryce amunicji. Jak wyznaje przetrwała to wszystko, bo pragnęła przekazać innym ludziom wieść o okrucieństwie okupantów. Najbardziej wstrząsającą sceną jest scena z opowiadania “Dorośli i dzieci w Oświęcimiu”, gdzie dzieci bawiły się w palenie żydów, jedyną zabawę jaką znały. Dzieci zmuszone do ciągłego przyglądania się nieludzkim okrucieństwom zatraciły zdolność rozróżniania dobra i zła. Obóz okaleczył ich psychikę. Motto Medalionów brzmi: „Ludzie ludziom zgotowali ten los”. Wyczuwamy gorycz-refleksję i pytanie: jak to się mogło stać? Jak człowiek mógł skrzywdzić i upokorzyć drugiego człowieka? Motto Nałkowskiej to bezmiar przerażenia, że przedstawione „drobne” obrazy są dziełem człowieka, że ludzie stworzyli faszyzm, hitleryzm, piece i miejsca kaźni, że są autorami tak strasznej rzeczywistości. Gustaw Herling Grudziński w „Innym Świecie” Przedstawia łagry czyli sowieckie obozy pracy. Sam osobiście przeżył obóz w Jercewie. Obóz sowiecki był zlokalizowany w niedostępnych rejonach Rosji. Więźniowie pracowali przy wyrębie lasu, w kopalniach, przy rozładunku żywności. Praca prowadziła do biologicznego wyniszczenia. Przy wyrębie lasów zatrudniano również kobiety. Innym źródłem wyniszczenia niż praca był głód. Więźniów dzielono na tzw. kotły. Mieli wyznaczone normy żywieniowe. Najwięcej dostawali ci którzy wykonywali ponad 125% normy, najmniej mieszkańcy trupiarni-niezdolni do pracy, schorowani, niepanujący nad własnymi odruchami. Niedożywienie powodowało choroby. Faktyczną władzą w obozie byli urkowi - kryminaliści, mordercy, złodzieje. Zabierali innym obuwie, odzież, jedzenie. Gwałcili dziewczyny, mordowali, byli panami życia i śmierci współtowarzyszy. Dla zdobycia pożywienia kobiety prostytułowały się, a więźniowie na siebie donosili. Autor przedstawił więźniów, którzy płacąc najwyższą ofiarę ratowali wiarę, własną godność i honor. Przykładem był Michaił Aleksiejowicz Kostylew oskarżony o czytanie francuskich powieści wydanych przed rewolucja. Nie czuł się winny, był dumny, nie poddał się obyczajowości więziennej. Został zesłany do obozu o ostrzejszym rygorze. Nie chcąc pracować opalał potajemnie rękę nad ogniem. Zniecierpliwione kierownictwo postanowiło wysłać go na etap do następnego obozu. Kostylew popełnił samobójstwo oblewając się wrzątkiem.
Autor „Innego świata” naświetlił również problem honoru, za który więźniowie często oddawali życie, nie umieli się poddać. Takimi więźniami byli: Michał Kostylew, zakonnice, które do końca nie wyparły się swojej wiary, Anna Lwowna. Gustaw Herling - Grudziński nie ukazuje więźniów jako przyczynę panującego zła, choć wiele osób zasługiwało na takie traktowanie. Pisarz sugeruje, że źródłem tragedii XX wieku był cały system totalitarny, który za wytyczną obrał wyniszczenie pierwiastków zbędnych, elementów niepożądanych. Symboliczną staje się scena opisana przez autora, w której Grudziński - były więzień, spotyka się z dawnym towarzyszem niedoli w Rzymie. Był to Żyd, który chciał od pisarza uzyskać tylko jedno, by ten zrozumiał jego postępowanie, przez które zginęło czterech niewinnych Niemców. Grudziński jednak nie mógł zgodzić się na taki akt przebaczenia. Scena ta symbolizuje wiarę w zwycięstwo dobra nad złem, nawet tym najohydniejszym, wiarę w przyjście lepszego jutra, innego niż bezwzględny „czas pogardy”. Podsumowując pisarze wojenni i współcześni w sposób bardzo trafny ukazali tragizm ludzkich losów w systemie totalitaryzmu. Ludzie wbrew swojej woli, a niekiedy z niewiedzy, zostali zniewoleni przez system i ideologie, które narzuciły inny kodeks moralny, inny stosunek do bliźnich. Niszczycielski system poprzez jednostkę zniewolił cały naród. Pisarze ci więc nie boją się dokonywać trafnych ocen i sądów. Piszą o sprawach, które wcześniej były zakazane, o czym się nie mówiło. Literatura ta ma dla nas wartość dokumentu oskarżającego faszyzm i stalinizm. Przedstawia ona problem psychiki, problem człowieka zlagrowanego, ofiary i kata. Człowiek ukazany jest w krańcowych sytuacjach wyboru.