Średniowiecze był to okres w Europie panujący od 473 roku, kiedy ostatni władca Cesarstwa Wschodniego, Romulus oddał insygnia władzy w ręce bizantyjskiego władcy Okadora. Trwał on ponad tysiąc lat, górna granica średniowiecza jest umowna - jedni historycy jako koniec wieków średnich uważają rok 1450 (wynalazek druku), inni rok 1453 (upadek Konstantynopola), jeszcze inni przybierają datę 1492, czyli odkrycie Ameryki przez Kolumba. Na zachodzie Europy po upadku cesarstwa Kościół stał się od władzy państwowej częściowo niezależny. W praktyce papież stawał sie nie tylko przywódcą ale też zaczął prowadzić politykę jak niezależny władca. Kontrola cesarza nad papieżem była niewielka. Podczas tego okresu panował system feudalny który polegał na tym, że władca pobierał daninę od podległych sobie magnatów, ci zaś od swoich wasali, wasale od swoich wasali i tak dalej aż do chłopa. Kościół katolicki w tym czasie był największym posiadaczem ziemskim, zarówno zbierał wysokie daniny. System ten spowodował że kościół bardzo sie wzbogacił. Sztuka średniowiecza odgrywała bardzo ważną rolę w kształceniu społeczeństwa, podobnie jak literatura i filozofia tej epoki była ona podporządkowana Kościołowi. Językiem obowiązującym w literaturze oraz innych przekazach jak msze, modlitwy była łacina, którą władali tylko kapłani, medycy, prawnicy oraz niektórzy magnaci. Przyczyniło się to w znacznym stopniu do utrwalenia jedności kultury europejskiej. Dopiero w późniejszych wiekach epoki pojawiły się zapisy w językach narodowych. W tamtych czasach wznoszono wspaniale, bogato dekorowane katedry, klasztory, kościoły, opactwa. Rzeźbiarze zdobili zwieńczenia kolumn oraz dekorowali wejścia i wnętrza świątyni, a malarze ozdabiali cenne rękopisy, takie jak ewangeliarze, psałterze, mszały oraz wzbogacali wystrój budowli kościelnych wspaniałymi freskami. Za pośrednictwem malowideł i płaskorzeźb wiernych uczono historii biblijnej a także zapoznawano ich z żywotami świętych oraz prawdami wiary. Dlatego średniowieczni artyści tworzyli przede wszystkim sztukę narracyjną. W kulturze wieków średnich przekaz mówiony dominował nad literackim, dlatego szczególne znaczenie zyskały kazania. To dzięki nim ludzie średniowiecza poznawali podstawowe pojęcia i zasady moralne. Integralną część średniowiecznych kazań stanowiły exempla , czyli krótkie niekiedy humorystyczne opowieści o umoralniającym przesłaniu, czerpane z Biblii lub baśni ludowych . Bardzo ważnym przedsięwzięciem Kościoła było rozpoczęcie nauczania szkolnego, zakładano szkoły przyklasztorne. Obok nich zaczęły powstawać w miastach szkoły zakładane przez nowe zakony. Uczono w nich czytania i pisania po łacinie, modlitw i pieśni kościelnych oraz orientacji w kalendarzu kościelnym. Edukacja klasztorna przyczyniła sie do rozkwitu filozofii średniowiecznej. Kształtowała ona bowiem życie umysłowe ludności średniowiecznej . W oparciu o naukę Arystotelesa została wykształcona specjalna metoda naukowa zwana scholastyką, polegająca na rozumowym dowodzeniu wcześniej przyjętych twierdzeń. Stosowano scholastykę nie tylko w teologii i filozofii, gdzie przedmiotem rozważań były prawdy wiary doświadczalnie niemożliwe do stwierdzenia, ale i w innych naukach, np. w medycynie, a więc tam, gdzie doświadczenie wiele by wyjaśniało. Nauka średniowiecza jednak zdecydowanie odrzuciła doświadczenie jako metodę badawczą. Kościół posiadał ogromne wpływy również w polityce średniowiecza. Przez setki lat kościół prowadził walki o rzeczywistą władzę w Europie z cesarstwem. Papież Innocenty III doprowadził do naniesienia na królów Anglii i Francji danin, rozstrzygał ich konflikty, decydował o tym, kto ma zostać nowym cesarzem. Najpotężniejszą bronią papieża była możliwość rzucania klątw. Klątwa oznaczała wyłączenie człowieka ze społeczności wiernych, w wypadku śmierci osoby obłożonej klątwą, czekało go wiekuiste potępienie. W 1054 doszło do Schizmy Wschodniej. Humbert rzucił w imieniu papieża klątwę na patriarchę biskupa Konstantynopola Michała Cerulariusza. W odwecie Michał rzucił klątwę na papieża. Klątwy te doprowadziły do rozłamu w kościele, na kościół rzymsko-katolicki i grecki. Inkwizycja była to instytucja policyjno-sądowa Kościoła katolickiego, sięgająca swymi początkami IV w. Rzeczywista jednak działalność inkwizycji rozpoczęła się w 1184, gdy papież Lucjusz III rozkazał wszystkim biskupom zwalczanie herezji, a sądy biskupie otrzymały nazwę sądów inkwizycyjnych. . Teoretyczne podstawy dla działania inkwizycji wypracował św. Tomasz z Akwinu. Twierdził on w niej, że heretyków nie należy tolerować, lecz trzeba karać śmiercią. Zadaniem inkwizycji była walka z wszelkimi ruchami heretyckimi, czarownicami i czarami, wszelkimi głosicielami teorii niezgodnych z dogmatami i oficjalną doktryną kościoła. Ofiarami inkwizycji stawali się uczeni, teologowie, ludzie niewygodni dla władz Kościoła lub lokalnych społeczności katolickich. Najczęstszymi sposobami działania inkwizycji były: szpiegostwo, donosicielstwo, przesłuchania, tortury, palenie dzieł, palenie heretyków na stosach

Jak widać Kościół miał ogromny wpływ na wszystkie dziedziny życia ludzi wieków średnich. Wszyscy wierzyli w Boga, w jego opiekę i nieustanną ingerencję w ziemskie sprawy. Świat stworzony przez Niego odbierali jako dzieło doskonałe i harmonijne, czyli piękne. W średniowieczu Kościół katolicki odegrał ogromną rolę zarówno w kulturze, polityce i nauce . Decydował też o kształtowaniu się nowych cywilizacji. Wszystkie wielkie wojny średniowiecza były w mniejszym lub większym stopniu wywołane przez działania kościoła. Była to najlepiej rozwijająca się, najbogatsza i najpotężniejsza instytucja średniowiecznej Europy Człowiek średniowieczny wyżej stawiał wartości duchowe nad materialne. Mimo, ze epoki późniejsze powracają do kultu wiary w żadnej z nich nie odgrywa już ona tak ogromnej roli jak właśnie w średniowieczu.