Faszyzm narodził się Włoszech. W 1919r. Benito Mussolini stworzył związki kombatanckie, tzw. Fasci di Combattimento, które powstały w nawiązaniu do starożytnej rzymskiej tradycji. Członkowie tej organizacji pozdrawiali się poprzez uniesienie prawej ręki. W 1921r. związki kombatanckie zostały przekształcone w Narodową Partię Faszystowską. W 1922r. Mussolini przejął władzę i rozpoczął budowę faszystowskiego państwa. Stopniowo określenie faszyzm rozprzestrzeniło się w świecie. Najostrzejszą wersją faszyzmu był nazizm w III Rzesz chociaż Niemcy początkowo odcinali się od związków z włoskim faszyzmem. Partie faszystowskie powstały w wielu europejskich krajach: w Wielkiej Brytanii były to Czarne Koszule, we Francji - Croix de Feu, w Austrii i Finlandii, a także w krajach Ameryki Łacińskiej. W Polsce przedstawicielami faszyzmu był ONR. W trakcie trwania działań wojennych faszyzm rozprzestrzenił się w Chorwacji - ustasze na czele z Ante Pavelicem, Rumunii - Żelazna Gwardia, Słowacji oraz na Węgrzech - Strzałokrzyżowcy. Również ustroje autorytarne Hiszpanii po wojnie domowej i Portugalii po roku 1932 przejawiały pewne elementy, które były bliskie faszyzmowi. Rozwój faszyzmu był odpowiedzią na skutki I wojny światowej, a stworzyli go ludzie rozczarowani, pokonani i spragnieni zemsty . Również rozwój komunizmu i liczne kryzysy ekonomiczne przyczyniły się do jego postępu. W Niemczech i we Włoszech faszyści domagali się zniesienia ładu powstałego w Europie po traktacie wersalskim. Byli przeciwnikami liberalizmu, demokracji, partyjnego pluralizmu, parlamentarnej formy rządów oraz kapitalizmu. Odwracali się oni od indywidualizmu lansowanego przez liberalizm, racjonalizmu i humanitaryzmu. Faszyzm wymagał od człowieka pełnego poświęcenia. To człowiek miał być dla państwa, a nie państwo dla człowieka. Zasady faszyzmu miały być przez obywateli przyjmowane po prostu bez żadnej weryfikacji i sprzeciwu. Faszyści żywili taką samą nienawiść tak do komunizmu jak i do chrześcijaństwa. Uważali, że udało im się wyjść ponad dotychczasowe dokonania tradycji europejskiej. Faszyzm opierał się na poglądach Machiavellego, który twierdził, że cel uświęca środki i w polityce nie ma miejsca na moralność, Vilfredo Pareto i Georga Sorela. Nawiązywał również do dziewiętnastowiecznych tradycji nacjonalistycznych oraz do wymyślonej przez F. Crispiego ideologii włoskiego imperializmu. Czerpał także z doktryny Hegla. W Niemczech wzorem dla faszyzmu były teorie Nietzschego, Gobineau, Chamberlaina i Wagnera, które nawiązywały do rasizmu i teorii Darwina. Inne kraje faszystowskie odwoływały się do antydemokratycznych i nacjonalistycznych rodzimych tradycji. Mussolini w 1932r. zawarł swoje poglądy na temat faszyzmu w dziele La dottrina del fascismo. Faszyzm nie był jednolitym systemem światopoglądowym, gdyż można w nim dostrzec elementy rasizmu, darwinizmu społecznego, antysemityzmu, etnocentryzmu i elitaryzmu. Jest to ideologia nacjonalistyczna, która opierała się na przekonaniu, że własny naród jest narodem przewyższający inne. W faszyzmie zawsze tworzono kategorię wroga, kogoś obcego, kto był przyczyną sprawczą wszelkich nieszczęść. Takim wrogiem byli liberałowie, komuniści, demokraci czy też Żydzi. Antysemityzm pojawił się w hitlerowskich Niemczech, gdy w 1935r. zostały tam uchwalone ustawy norymberskie regulujące kwestie Żydów mieszkających w kraju. Początkowo w faszyzmie włoskim niechęć wobec Żydów nie występowała na dużą skalę , ale w późniejszym okresie to się zmieniło. Charakterystyczną cechą systemów faszystowskich jest apologia wojny. Skoro istniał wróg, to należało go zniszczyć. Wojna była postrzegana jako coś wzniosłego i uzasadnionego. Społeczny program proponowany przez faszyzm zawierał w sobie wiele elementów zapożyczonych z socjalizmu. Faszyści domagali się zniesienia kapitalizmu i podziału na klasy, a we Włoszech proponowano stworzenie korporacji. Faszyzm zakładał likwidację bezrobocia poprzez zorganizowanie robót publicznych, wprowadzenie ośmiogodzinnego dnia pracy, godziwe pensje, a także stworzenie wielu resortowych i rekreacyjnych organizacji. Propagowanie haseł socjalistycznych sprawiało, że coraz więcej osób popierało politykę państwa faszystowskiego. Państwo według faszystów miało być państwem monopartyjnym i policyjnym. Miało ono absorbować zarówno sfery prywatnego jak i publicznego życia obywateli. To państwo miało prawo ingerencji w kulturę i naukę oraz w proces tworzenia prawa. Policja polityczna miała kontrolować wszystkie sfery życia. W państwie istniało kilka rodzajów policji tajnej i mundurowej. Jedną z nich była np. włoska OVRA. W państwach o ustroju faszystowskim został zahamowany rozwój kultury, a przepisy prawne właściwie straciły na znaczeniu. Obowiązywał kult państwa, na czele którego stał wódz (duce). Utożsamiał on jednym państwo i narów. Był on jednocześnie najwyższym sędzią, przywódcą partii i państwa, a także dowódcą wojskowym. To wódz miał zawsze racę i był nieomylny, a także decydował co można uznać za przestępstwo. Od niego zależało jaki czyn można było uznać za moralny. Państwo faszystowskie nieodłącznie jest także związane z terrorem i masową zagładą ludzi.

Faszyzm poniósł jednak klęskę w II wojnie światowej i nigdy potem nie udało mu się odrodzić. Jednak w wielu państwach powstały partie i organizacje, które nawiązywały w swoi programie bezpośrednio do faszyzmu i nazizmu. Wystarczy wymienić niemiecką Narodowodemokratyczną Partię Niemiec (NPD) z lat 60-tych, włoski Ruch Społeczny, Amerykańską Partię Nazistowską oraz francuski Front Ludowy. Takie partie powstały także w państwach Ameryki Łacińskiej, Belgii, Wielkiej Brytanii i RPA. Programy tych organizacji określa się mianem neofaszyzmu. Z faszyzmu czerpią głównie kult wodza i styl działania. Jednak członkami takich organizacji jest przeważnie młodzież, która nie ma pracy i perspektyw na przyszłość, a swoją frustrację chce wyładować na stworzonym wrogu.

Nazizm powstał w hitlerowskich Niemczech. Określany jest również mianem hitleryzmu bądź narodowego socjalizmu. W 1919r. narodził się jako ruch polityczny, a po dojściu Hitlera do władzy w 1933r. i powstaniu III Rzeszy stał się jej reżimem państwowym. Rozwój nazizmu był odpowiedzią na przegraną Niemiec w wojnie. Klęska poniesiona w trakcie I wojny światowej położyła kres polityce ekspansjonizmu państwa. Nazizm był również sprzeciwem wobec ustanowionego ładu wersalskiego i kryzysowi, który pojawił się w pierwszym powojennym okresie. Twórcą nazizmu w Niemczech był Hitler, który chciał likwidacji powstałej po wojnie Republiki Weimarskiej i stworzenia na jej miejscu potężnych wielkogermańskich Niemiec. Hitler zawarł swoje plany i rozmyślenia w książce “Mein Kampf”, którą napisał w 1925r. Podstawy programu znalazły się także w dziele G. Federa z 1920r. i Rosenberga z 1930r. Naziści podobnie jak faszyści spragnieni byli zemsty i domagali się obalenia ładu wersalskiego. Nazizm stawiał się w opozycji do liberalizmu, pacyfizmu, marksizmu, demokracji, pluralizmu politycznego i komunizmu. Uważał bowiem, że wszystkie te doktryny i założenia były dziełem Żydów. Nazizm przeciwstawiał się również religio chrześcijańskim, a sam dążył do stworzenia własnej religii - religii germańskiej. Naziści sprzeciwiali się indywidualizmowi, gdyż to nazizm miał zawładnąć człowiekiem i każdym aspektem jego życia. Liczyła się nie tylko lojalność i podległość jednostki, ale także jej zaangażowanie w działalność ruchu. Należało np. doskonalić swój narodowosocjalistyczny instynkt. Naród według nacjonalizmu był uznawany za wspólnotę krwi, która była zdeterminowana zarówno biologicznie jak i rasowo. Naziści odwoływali się o teorii darwinizmu społecznego, który uzasadniał zwalczanie słabszych jednostek w społeczeństwie, co prowadziło do walki za jedno z podstawowych społecznych praw. Podobnie jak w faszyzmie pojawiała się kategoria wroga, którego wystarczyło jedynie wykreować. Mógł nim być liberał, komunista czy też Żyd. Nacjonalizm przejawiał się w pochwale dla wojny, teorii o zdobywaniu przestrzeni życiowej (Lebensraum) oraz teorii “ziemi i krwi”. Pojawiły się w nazizmie także elementy socjalistyczne. Naziści uważali, że każdy naród może sam wybrać sobie własną wersję socjalizmu. Połączenie haseł nacjonalistycznych z socjalistycznymi pomogło nazistom zdobyć ogromne poparcie wśród mas. To właśnie niemieckie społeczeństwo samo wybrało Hitlera w demokratycznych wyborach. Również w nazizmie na czoło wysuwa się postać wodza (führera) w osobie Hitlera. Zasada wodzostwa została zaczerpnięta z filozofii Nietzschego, a jej wyrazem była dyktatura Hitlera, który w III Rzeszy miał nieograniczoną władzę.

Zarówno faszyzm jak i nazizm wyrosły na kanwie podobnych idei. Oba ruchy powstały z powodu rozczarowania społeczeństw po przegranej w I wojnie światowej i były swoistą mieszanką nacjonalizmu, syndykalizmu i socjalizmu. Zarówno w faszystowskich Włoszech jak i nazistowskich Niemczech ustrój gospodarczy został oparty o korporacje, władza należała do charyzmatycznej jednostki i była nieograniczona. We Włoszech władzę przejął Benito Mussolini, a w Niemczech Adolf Hitler. W obu tych państwach wykreowano wroga, z którym należało walczyć i zwyciężyć, wojna była postrzegana w kategoriach pozytywnych. Faszyzm i nazizm zakładały likwidację opozycji oraz parlamentarnej formy rządu. Kultura była reglamentowana, a propaganda służyła mobilizacji mas. Jednostka w obu wypadkach była podporządkowana państwu. Jednak różna w skutkach okazała się praktyka tych systemów. Faszyzm włoski zapowiadał stworzenie wielkiego włoskiego imperium, ale na zapowiedziach poprzestał. Tymczasem Hitler rozpoczął realizację swojej polityki i walczył o zdobycie przestrzeni życiowej, co doprowadziło w końcu do wybuchu II wojny światowej, która okazała się tragiczna w skutkach. Eksterminacja ludności żydowskiej, ale także innych mniejszości narodowych czy nawet seksualnych pociągnęła za sobą miliony ofiar.