Łojotok to wzmożone wydzielanie łoju, najwyraźniejsze w okolicach obfitujących w gruczoły łojowe. Skóra jest lśniąca, tłusta, z rozszerzonymi ujściami gruczołów łojowych, wypełnionymi masami łojowo – rogowymi. Choroby łojotokowe charakteryzują się wzmożonym wydzielaniem łoju w okolicach łojotokowych. Są to: owłosiona skóra głowy, czoło, nos, fałdy nosowo – policzkowe, okolice zauszne, okolice mostka i okolica międzyłopatkowa. Czynnikami usposabiającymi tą chorobę są: wrodzona skłonność osobnicza, zwykle związana z nadmiernym rogowaceniem ujść mieszków włosowych, zaburzenia czynności wewnątrzwydzielniczej, zwłaszcza hiperandrogenizm i nadmierne wytwarzanie progesteronu u kobiet, zaburzenia układu nerwowego, np. wzmożone wydzielanie łoju w parkinsonizmie, zapaleniu mózgu i In; . Wydzielanie łoju wacha się w zależności od wieku – jest ono duże u noworodków, obniża się w ciągu pierwszych lat życia, wzrasta gwałtownie w okresie pokwitania (13-18 lat) a następnie zmniejsza się powoli, najwyraźniej u kobiet niż u mężczyzn. Łojotok jest podłożem chorób owłosionej skóry głowy (łupież łojotokowy) oraz skóry gładkiej (trądzik , trądzik różowaty). Kolejną z chorób jest łupież łojotokowy. Jest to drobnopłatowe złuszczenie skóry owłosionej głowy z mniej (łupież zwykły) lub bardziej (łupież tłusty) nasilonym łojotokiem. U młodzieży częściej występuje łupież typu zwykłego, który – zwłaszcza u mężczyzn może łączyć się z łysieniem. Skóra podczas łupieżu zwykłego nie wskazuje cech zapalnych , natomiast w łupieżu tłustym występują uwarstwione żółtawe strupy i objawy stanu zapalnego. Łupież i łojotok zmniejszają się w miarę postępującego łysienia. Łupież zwykły wymaga odróżnienia od grzybicy powierzchniowej skóry owłosionej, która różni się występowaniem zmian we włosach oraz dobrym odgraniczeniem ognisk . łupież tłusty wymaga odróżnienia od łuszczycy skóry głowy – co może być trudne, jeśli nie stwierdza się towarzyszących zmian skórnych i paznokciowych charakterystycznych dla łuszczycy, często rozstrzygają dopiero obserwacje, wywiad rodzinny oraz badanie histologiczne. W przypadku leczenia łupieżu tłustego można stosować preparaty selenowe (Selsun w postaci szamponu) – nie są one wskazane w przypadku samego łojotoku. Zaleca się także preparaty siarkowe , mieszanki spirytusowe zawierające 5-10% siarki oraz 3-5% rezorcyny przy której może wystąpić uczulenie. Aerozole zawierające siarkę sproszkowaną (5-10%); mieszanki redukujące i odkażające: dziegciowe oraz alkoholowe z 2% tymolu 2% mentolu i ewentualnie z dodatkiem 3-5% rezorcyny oraz szampon betadynowy – preparat jodowy o bardzo silnym działaniu, zalecany w obydwu odmianach łupieżu skóry owłosionej głowy.
Trądzik pospolity to schorzenie głównie osób młodych, związane z nadczynnością gruczołów łojowych, cechuje się występowaniem zaskórników, wykwitów grudkowo – krostkowych i torbieli ropnych umiejscowionych umiejscowionych w okolicach łojotokowych (twarz i tłów). Czynnikiem usposabiającym jest osobnicza skłonność do: nadmiernego wytwarzania łoju, nadmiernego rogowacenia ujść mieszków włosowych. Skłonność ta jest uwarunkowana genetycznie, sposób dziedziczenia jest autosomalny dominujący. Dużą role odgrywają hormony takie jak: Androgeny – komórki gruczołów łojowych mają receptory dla androgenów, preparaty antyandrogenowe znacznie obniżają wydzielanie łoju, androgeny zaostrzają zmiany trądzikowe zwłaszcza u kobiet; trądzik nie występuje przed okresem pokwitania i u eunuchów kastrowanych przed okresem pokwitania. Progesteron działa podobnie jak androgeny , jednak w stężeniu fizjologicznym nie wpływa na czynność gruczołów łojowych, dopiero w bardzo dużych dawkach pobudza ich wzrost. Bardzo duża role podczas choroby odgrywają bakterie. Beztlenowe bakterie Propinibacterium stwierdzane w ujściach gruczołów łojowych wytwarzają enzymy lipolityczne, powodujące hydrolizę triglicerydów łoju z powstawaniem wolnych kwasów tłuszczowych, działają drażniąco W patogenezie trądzika prawdopodobnie pierwotne są zaburzenia rogowacenia ujść mieszków włosowych, polegające na nadmiernym wytwarzaniu mas rogowych i ich nieoddzielaniu się. Uprzedni pogląd o retencji łoju w ujściach mieszków jest obecnie odrzucony. Natomiast wykazano osobniczą skłonność do nadmiernego rogowacenia i tworzenia zaskórników oraz występowania odczynów zapalnych związanych z stanem (wykwity grudkowo- krostowe). W przypadku istnienia osobniczej skłonności do trądzika czynniki egzogenne, takie jak leki oraz szkodliwości zawodowe, mogą wpływać zmiany przymieszkowe typu acne. Wykwitem pierwotnym. Wykwitem pierwotnym jest zaskórniak powstający w wyniku hiperkeratozy ujść mieszków włosowych, przy wyciśęciu wydobywają się nitkowe, białoszare masy, na szczycie zabarwione ciemno wskutek utleniania się czopu keratynowego na powierzchni skóry. Wtórnie w wyniku ucisku i stanu zapalnego powstają wykwity grudkowo – krostkowe. Oraz torbiele ropne. Charakterystycznym umiejscowieniem jest twarz, plecy i klatka piersiowa, czyli okolice łojotokowe. Przebieg choroby jest przewlekły; zazwyczaj w okresie letnim zmiany ulegają poprawie w związku z nasłonecznieniem. Oprócz najczęściej występującego trądzika zwykłego (zaskórniki oraz wykwity grudkowe i grudkowo – krostowe) spotyka się rozmaite jego odmiany klinczowe, różniące się nasileniem zmian oraz charakterem morfologicznym wykwitów. Przy trądziku młodzieńczym zmiany są słabo nasilone, przewarzają zaskórniki oraz wykwity grudkowe, występujące na twarzy i plecach – najbardziej nasilony w okresie pokwitania, po czym po kilku latach samoistnie ustępuje. Trądzik ropowiczy obok zmian typowych spotyka się torbiele ropne; gojenie następuje przez bliznowacenie (blizny wyciągnięte, nierówne, niekiedy bardzo szpecące). Trądzik skupiony zmiany polegają na występowaniu głębokich nacieków i torbieli ropnych, niekiedy zlewających się, a także licznych, bardzo licznych zaskórników; gojenie następuje przez mostkowate, nierówne i przerosłe blizny; odmianę tę spotyka się prawie wyłącznie u mężczyzn; zmiany obok miejsc typowych często zajmują również okolice pachowe, pachwinowe i pośladki. Trądzik bliznowcowi często towarzyszy trądzikowi ropowiczemu lub skupionemu, niekiedy dotyczy wyłącznie okolicy karku; w obrębie wykwitów trądzikowych tworzą się bliznowce. Trądzik z objawami ogólnymi o ciężkim przebiegu dotyczy wyłącznie młodych mężczyzn, wykwity są typu acne conglobata z rozpadem i objawami krwotocznymi, towarzyszy im: leukocytoza, wysoki odczyn opadania krwinek, podwyższona temperatura i bóle stawowe. W grupie trądzika wywołanego wyróżniamy: trądzik zawodowy – spowodowany zaczopowaniem ujść mieszków włosowych oraz czynniki zawodowe Chlor: zmiany są umiejscowione na twarzy i tułowiu Oleje i dziegcie: zmiany umiejscowione są głównie na wyprostowanych powierzchniach kończyn. przez 10-20 dni a następnie 250 mg przez kilka miesięcy. Można również stosować erytromycynę w tych samych dawkach co tetracyklin oraz minocyklynę (Klimycin), która jest bardzo skuteczna, chociaż odznacza się toksycznością. Równocześnie należy podawać duże dawki witamin z grupy B z wyłączeniem witaminy B12 (która sama może powodować zmiany trądzikowe), a także witaminę A, która zapobiega nadmiernemu rogowaceniu mieszków – dawki 120 000 – 150 000 j./d w ciągu kilku miesięcy. Leczenie powinno trwać co najmniej 6 miesięcy. W ciężkich krostkowych i ropowiczych jest wskazane: kwasu 13 – cis witaminy A (Roaccutane), o działaniu Keratolitycznym i przeciwłojotokowym, dawkowanie: 0,2-1 mg/kg masy ciała dziennie w ciągu 3-5 miesięcy (powikłania polegają na zwiększeniu stężeniu triglicerydów), rozpuszczalnych soli cynku ( Zincteral) w dawkach 200 mg X 3 dziennie w ciągu kilku – kilkunastu miesięcy i sulfonów, np. Avlosulfon po 100-200 mg/d. W acne fulminans najlepsze wyniki uzyskuje się małymi dawkami steroidów (20-30-50 mg/d) w połączeniu z sulfonami lub kwasem 13-cis-retinowym (roaccutane). w leczeniu zewnętrznym nie jest wskazane stosowanie maści, które powodują zaczopowanie ujść mieszków włosowych, natomiast wskazane są aerozole, zawiesiny, pudry lub pasty zawierające siarkę rezorcynę oraz środki odkażające. W leczeniu przeciwmikrowobowym poleca się antybiotyki tetracyklinę, erytromycynę, oksytetracyklinę, (oxycort) neomycynę w aerozolu, klindamycynę oraz nadtlenek benzolu 5-10-15% w postaci zeli (Benzacne), działający bardzo korzystnie, nie mogący uczulić. Kwas witaminowy A (0,05%) roztwór lub żel wskazany jest w zmianach zaskórnikowych i grudkowych, ale tylko wtedy gdy zmiany nie są głębokie i ropne. Bardzo korzystnie wpływające naświetlenie słoneczne można zastąpić w zimie naświetleniami lampą kwarcową, chociaż wyniki są znacznie gorsze. Zaleca się także oczyszczanie skóry za pomocą kompresów rozgrzewających (maski termiczne) z późniejszym usuwaniem zaskórników (w sposób sterylny). Do oczyszczania skóry używa się roztworów spirytusowych z dodatkiem 1 % tymolu lub mentolu i 2-3% kwasu salicylowego. W leczeniu miejscowym odmian nietypowych, gównie zmian ropowiczych, stosuje się 2-10% roztwór ichtiolu, przecinanie torbieli, aerozole z antybiotykami bez steroidów. Kolejną z chorób jest trądzik różowaty. Są to wykwity rumieniowe, grudkowe i krostkowe występujące na podłożu łojotoku i zaburzeń naczynioruchowych ( łatwe czerwienienie się skóry pod wpływem bodźców fizycznych i emocjonalnych), umiejscowione wyłącznie na twarzy dotyczące osób w wieku dojrzałym, częściej kobiet. Czynnikami wpływającymi na rozwój choroby są: zaburzenia naczynioruchowe związane z układem nerwowym wegetatywnym, zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego, najczęściej niedokwaśność soku żołądkowego. Pewną role odgrywa też układ wewnątrzwydzielniczy, na co wskazuje fakt, ze choroba nie występuje przed okresem pokwitania, natomiast jest często w okresie przekwitania u kobiet. W okresie początkowym zmiany mają charakter rumieniowy, z przemijającym zaczerwienieniem skóry twarzy. W dalszym okresie objawy naczyniowe utrwalają się w postaci teleangiektazji roszczeń naczyń włosowatych), a także pojawiają się wykwity grudkowe i krostkowe (okres grudkowo-krostkowy). W rzadkich przypadkach prawie wyłącznie u mężczyzn, dochodzi do zmian przyrostowych nosa. Zmiany umiejscowione są najczęściej w środkowej części twarzy. W ok. 50% przypadków występują powikłania oczne – zapalenie spojówek, brzegów powiek, rzadziej rogówki. Choroba trwa zwykle wiele lat. w czasie miesiączki zmiany zwykle zaostrzają się i wyraźnie nasilają się w okresie przekwitania. Zmiany przypominające trądzik różowaty zwłaszcza w otoczeniu ust, mogą powstawać pod wpływem częstego miejscowego stosowania fluorowych steroidów (gównie synalar, flucinar). Dotyczy to zwłaszcza osób skłonnych do silnych odczynów naczyniowych, nawet do uchwytnych zmian trądzika różowatego. Z tego względu stosowanie fluorowanych steroidów na twarz jest przeciwwskazane. Rozpoznanie ustala się na podstawie: stwierdzeniu wykwitów rumieniowych i grudkowo-krostkowych umiejscowionych na środkowych części twarzy, wzmożonej pobudliwości naczynioruchowej ( zaczerwienienia pod wpływem bodźców fizycznych i psychicznych), współistnienia objawów łojotoku. Pomocne w rozpoznawaniu może być występowanie zaburzen ze strony przewodu pokarmowego oraz dojrzały wiek chorych. Odmiana przewlekła liszaja rumieniowego (DLE) różni się naciekowym charakterem zmian z hiperkeratozą mieszkową i bliznowaceniem, niewystępowaniem wykwitów grudkowych i krostkowych; pomocne SA badania histologiczne i immunopatologiczne. W leczeniu ogolnym zaleca się usuniecie czynników mogących mieć znaczenie przyczynowe, a wiec leczenie niedokwaśności soku żołądkowego, leczenie hormonalne w przypadku stwierdzenia zaburzeń gruczołów wydzielania wewnętrznego , podawanie witamin przeciwłojotokowych (PP, B2 i C) – jak w trądziku pospolitym, metronidazolu w dawkach 250-500 mg dziennie w ciągu kilku tygodni ( leczenie to można powtarzac, ale z przerwami gdyż lek jest hepatotoksyczny) kwasu 13-cis – retinowego (Roaccutane) w dawkach jak w trądziku pospolitym. W leczeniu miejscowym stosuje się 5%, 3% lub 1% krem metronidazolny, papki, pudry pasty i aerozole, a w przypadkach zmian rumieniowych i grudkowych – naświetlania lampą Sollux z niebieskim filtrem. W rhinophyma doskonałe zabiegi osiąga się zabiegiem chirurgicznym ścinanie nożem elektrycznym mas guzowatych).