Po rozpadzie Związku Radzieckiego Białoruś stałą się państwem suwerennym, które dąży do regionalnej integracji. To państwo leżące w Europie Wschodniej, graniczące z: Polską, Litwą, Łotwą, Rosją i Ukrainą, dzielące się na sześć obwodów (brzeski, grodzieński, homelski, miński, mohylewski i witebski) i wydzielone miasto Mińsk. Warto zaznaczyć, że białoruskie granice nie zostały wytyczone w sposób naturalny (jak u większości państw) a większość z nich ma charakter otwarty. Na terenie tego postsowieckiego kraju obowiązują dwa języki urzędowe tj. białoruski i rosyjski, jednak większość ludzi posługuje się językiem rosyjskim. Podobną sytuację możemy zaobserwować na Ukrainie chociaż tam językiem urzędowym jest tylko język ukraiński. Jeśli chodzi o położenie Białorusi na terenie Europy jest ono kluczowe, ponieważ to państwo znajduje się nie tylko na styku wpływów bloku euroatlantyckiego i kontynentalnego ale również stanowi umowną granicę pomiędzy cywilizacjami łacińską i bizantyjską. Dodatkowo Białoruś stanowi okno dla Rosji do Europy. Okno to może być zamknięte lub otwarte dla rosyjskich towarów, idei i wpływów, jak twierdzi Kazimierz Malak. Białoruś w głównej mierze leży na terenie nizinnnym, a konkretnie w obrębie niziny Wschodniobałtycko- Białoruskiej. Jej terytorium zajmuje powierzchnię 207,6 tys km2 Europy Wschodniej. Białoruski krajobraz jest zdominowany przez rzeźbę polodowcową. Ponadto kraj ten wyróżnia gęsta sieć rzeczna. Rzeki Białorusi są zlewiskami Morza Bałtyckiego i Morza Czarnego, choć sama Białoruś nie ma dostępu do żadnego z nich. Największymi rzekami są tam Dniepr, Dźwina, Niemen i Prypeć. Ponadto aż 20% powierzchni kraju zajmują bagna. Klimat Białorusi jest umiarkowanie ciepły o charakteże przejściowym między morskim a kontynentalnym. Temperatura zmienia się w znacznym stopniu w zależności od pogody i regionu. W najcieplejszym miesiącu lata może osiągać powyżej 30°, podczas gdy zimą potrafi spaść do nawet 40° na minusie. Roczna suma opadów jest różna dla każdego okręgu a 84% opadów stanowią tam deszcze. Jeśli chodzi o urodzajność gleb niestety w tym europejskim kraju aż 70% stanowią gleby bielicowe, które wymagają dodatkowego nawożenia, co przyczynia się do zaklasyfikowania ich jako mało urodzajnych. Bardzo ważnym jest również fakt, że aż 25% powierzchni kraju zajmują gleby bagienne. Lasy zajmują 33% powierzchni kraju z czego aż 68% stanowią lasy iglaste aczkolwiek na terenie Białorusi głównie spotykamy się z drzewostanem mieszanym lub liściastym. W lasach możemy spotkać taką zwierzynę jak np.: dziki, lisy, sarny, łosie, wilki czy żubry. Poza Białorusinami kraj zamieszkuję przedstawiciele takich narodowości jak np. Rosjanie, Polacy, Ukraińcy i Litwini. Największą grupę wyznaniową stanowią tam prawosławni. Białoruś zamieszkuje ok 9,6 miliona ludzi z czego około 75% mieszka w miastach. Białoruś boryka się z wysokim wskaźnikiem śmiertelności. Średnia wieku w tyk kraju wynosi 39 lat i wciąż wzrasta, zatem białoruską ziemię zamieszkuje naród starzejący się. Największym miastem Białorusi jest Mińsk, który jednocześnie pełni funkcję stolicy państwa. Rozmieszczenie ludności na terenie całego kraju jest nierównomierne. Najwięcej ludzi zamieszkuje obwód miński, a najmniejszą gęstość zaludnienia odnotowano w obwodzie witebskim. Sieć drogowa Białorusi składa się z dróg o twardej powierzchni, utwardzonej lub gruntowej. Najwięcej jest tam dróg gruntowych, których łączna długość wynosi 500 km. Przez terytorium państwa przechodzą szlaki transportowe łączące Europę Wschodnią i Zachodnią z Rosją oraz wybrzeża mórz Bałtyckiego i Czarnego. Linie kolejowe są szerokotorowe a ich linie zbiegają się w kilku większych węzłach. Jednakże należy zaznaczyć, że linie kolejowe nie ma jednego punktu koncentracji. Sieć kolejowa była tworzona z uwzględnieniem potrzeb rosyjskich, zatem omija większe ośrodki miejskie (co może okazać się kluczowe w momencie, kiedy trzeba przetransportować jakieś towary lub wojsko). Łączna długość linii kolejowych wynosi 5565 km. Jeśli chodzi o sieć ropo- i gazociągów jest ona dobrze rozwinięta. Długość ropociągów wynosi 2906 km, zaś gazociągów 5036 km. Poprzez sieć rurociągów transportuje się 96% gazu i 87% ropy naftowej z Rosji.
Białoruś posiada dwustronne umowy handlowe z członkami Wspólnoty Niepodległych Państw. Ponadto od 2010 roku wraz z Federacją Rosyjską tworzy Unię Celną Białoruś- Rosja- Kazachstan. Białoruś jest uważana za najbardziej stabilne gospodarczo państwo postsowieckie. W 2008 roku PKB wzrosło tam aż o 10%. Na terenie tego kraju odnotowuje się bardzo niski poziom bezrobocia. Jest to kraj o charakterze przemysłowo- rolniczym. Duże znaczenie gospodarcze mają tam takie surowce (choć sama Białoruś nie jest w nie obfita) jak: sole potasowe (które są kluczowe), łupki bitumiczne czy torf. Dodatkowo w niewielkim stopniu, głównie w rejonie Rzeczycy wydobywana jest ropa naftowa i gaz ziemny. Pomimo własnej produkcji energii Białoruś jest uzależniona od surowców importowanych. Białoruski przemysł cechuje się potencjałem wytwórczym i naukowo- badawczym oraz wykwalifikowaną i tanią siłą roboczą. Główne gałęzie przemysłu stanowią przemysł: transportowy, rolniczy, elektrotechniczny, elektroniczny, chemiczny, włókienniczy, drzewny, szklarski, materiałów budowlanych oraz skórzano- obuwniczy. Największym ośrodkiem przemysłowym jest Mińsk. Można stwierdzić, że cały rozwój regionalny Białorusi charakteryzuje się dominacją Mińska nad resztą kraju oraz wyższym poziomem rozwoju obwodów wschodnich kraju w porównaniu z zachodnimi. Właściwie jedynym zprywatyzowanym sektorem gospodarki jest handel i usługi. Aż 80% przedsiębiorstw w tym sektorze znajduje się w prywatnych rękach. W pozostałych sektorach prym wiodą przedsiębiorstwa państwowe. Jeśli chodzi o kwestię rolnictwa to główne znaczenie posiada produkcja lnu (aż 16% światowej produkcji). Ponadto białorusini uprawiają żyto, jęczmień, pszenicę, ziemniaki i rośliny pastewne. 55% białoruskiego rolnictwa to uprawy roślin, a 45% – hodowla zwierząt. Na terenie Białorusi zwierzęta choduje się dla mięsa, mleka i wyrobów mlecznych. Polityka ekonomiczna Białorusi łączy silną władzę państwową z dozą wolności gospodarczej, co stanowi unikatowy przykład na tle innych państweuropejskich. Charakterystycznym dla Białorusi stał się podział sektorów gospodarczych. Otórz tylko w niewielkiej ich części rozwijają się przedsiębiorstwa prywatne. Obecnie sektor prywatny obejmuje około 25% PKB. Jednakże ceny towarów i usług są w różny sposób regulowane przez państwo. Warto zaznaczyć, że pomimo ingerencji w ceny towarów tzw. „o znaczeniu socjalnym” państwo nie wpływa w żadnym stopniu na ceny towarów eksportowanych. Pomimo rozpadu Związku Radzieckiego Białoruś wciąż ściśle współpracuje z Rosją. Kondycja białoruskiej gospodarki zatem jest ściśle powiązana z sytuacją w Rosji. Jednakże należy zaznaczyć, że wsparcia Białorusi również udzielają państwa zachodu (w przeszłości np. Unia Europejska). Białoruś jest państwem założycielem ONZ oraz członkiem Wspólnoty Niepodległych Państw i Międzynarodowego Funduszu Walutowego Banku Światowego. To państwo wolne od sporów o granice z sąsiadami , konfliktów religijnych czy dyskryminacji obywateli pod względem językowym. Jej polityka zagraniczna w głównym stopniu ukierunkowana jest na współpracę z Rosją. Chociaż Białoruś chciała zostać państwem neutralnym musiała objąć pozycję mostu pomiędzy Europą Zachodnią i Wschodnią. Z czasem zasada neutralności została wyparta przez zasadę wielowektorowości. Chociaż w 1991 roku Białorusini głosowali w referendum, aż 83% mieszkańców opowiedziało się za pozostaniem w Związku Radzieckim. Decyzja o rozwiązaniu Związku Radzieckiego była więc szokiem dla Białorusinów. Terytorium białoruskie znalazło się w nowej sytuacji geopolitycznej. Chociaż nawet współcześnie Białoruś głównie współpracuje z Rosją już w 1994 roku nawiązała kontakty ze Stanami Zjednoczonymi (co mogło i wciąż może doprowadzić do konfliktu interesów). Białoruś jest członkiem Ruchu Państw Niezaangażowanych, który narodził się po zakończeniu II wojny światowej, a jego celem było pozostanie państw członkowskich poza sojuszami wojskowymi i blokadami ideologiczno- politycznymi oraz Układu Taszkienckiego inaczej zwanego traktatem taszkienckim, czyli międzynarodowej umowy między Rosją, Kazachstanem, Tadżykistanem, Armenią i Kirgistanem polegającej na tym, że sygnatariusze podejmowali współpracę w sprawach obronności swoich państw. Ponadto poprzez podpisanie w 2000 roku układu o państwie związkowym z Rosją, Białoruś opowiedziała się za budową wspólnego systemu bezpieczeństwa. Związek z Rosją umożliwia dwustronny zakup uzbrojenia po peryferyjnych cenach. Jedynym rzeczywistym elementem układu jest Połączony System Obrony Powietrznej Wspólnoty Niepodległych Państw. Układ z Rosją do tej pory pozostaje jedynym gwarantem militarnym integralności terytorialnej Białorusi. Jeśli chodzi o zachodni kierunek polityki zagranicznej, jest on determinowany rozwojem NATO i Unii Europejskiej, brakiem zainteresowania Białorusią, zaakceptowaniem przez Zachód Białorusi jako państwa należącego do rosyjskiej strefy wpływów oraz powściągliwości Zachodu w udzielaniu pomocy ekonomicznej, choć Białoruś stara o wsparcie ze strony Unii Europejskiej jej stosunki z zachodem są złe ponieważ mimo chęci wstąpienia w niektóre europejskie struktury Białoruś nieustannie wysyła w eter sprzeczne sygnały poprzez prowadzoną przez siebie politykę wewnętrzną. Jako przykład świetnie posłuży nam wprowadzenie przez prezydenta Łukaszenkę mundurów, które wyglądem przywodzą na myśl mundury rosyjskie.
Bezpieczeństwo narodowe zostało zdefiniowane w Białorusi jako stan gwarantujący zachowanie żywotnych interesów jednostki, społeczeństwa i państwa oraz ochronę przed zagrożeniami zewnętrznymi i wewnętrznymi.1 Białoruś zaczęła prowadzić samodzielną politykę wojskową. Koncepcja bezpieczeństwa narodowego Republiki Białorusi i Doktryna wojenna Republiki Białorusi określają koncepcję bezpieczeństwa wojskowego państwa. Jako priorytety powyższe dokumenty wymieniają: obronę suwerenności państwa i niezależności politycznej, zapewnienie integralności terytorialnej i nienaruszalności granic państwa. Zatem siły zbrojne Białorusi mają duże znaczenie. Dzieje się tak ponieważ stanowią one podstawowy filar bezpieczeństwa państwa. Zapewniają jego samodzielność strategiczną oraz geostrategiczną stabilność w regionie. Jest to szczególnie ważne dla państwa, jakim jest Białoruś ponieważ pada ona ofiarą zarówno polityki rosyjskiej, jak i zachodniej. Białoruś stanowi trzecią (po Rosji i Ukrainie) siłę militarną wśród byłych republik radzieckich. 20 marca 1992r. parlament białoruski zdecydował o utworzeniu narodowych sił zbrojnych (a nie tak jak w poprzedniej koncepcji sił zbrojnych, u boku sił rosyjskich). W 2001 roku siły zbrojne liczyły ok 83 tys. żołnierzy, jednak wprowadzono reformę, która do 2005 roku miała zredukować armię do 50 tys. żołnierzy zawodowych i ok. 290 tys. żołnierzy rezerwy. Siły lądowe Białorusi posiadają 1724 czołgi, 1560 opancerzonych wozów bojowych, 1465 jednostek artylerii, 80 wyrzutni przeciwpancernych pocisków kierowanych, 96 zestawów rakiet operacyjno- taktycznych oraz 350 zestawów taktycznych rakiet OP. Z kolei siły powietrzne posiadają 230 samolotów bojowych, 40 samolotów walki radioelektronicznej, 27 samolotów transportowych, 72 śmigłowce urzędowe, 131 śmigłowców wsparcia, 2 śmigłowce walki radioelektronicznej, 14 śmigłowców transportowych oraz 175 zestawów zakietowych. Potencjał militarny Białorusi jest porównywalny do polskiego, a nawet miejsami go przewyższa pomimo faktu, że Białoruś jest mniejsza od Polski i ma mniejszą ilość mieszkańców. To jedno z najbardziej zmilitaryzowanych państw Europy aczkolwiek same wojska nie są przygotowane do walki. Rozja pozostaje bezwzględna dla Białorusi i wykorzystuje jej uzależnienie ekonomiczne. Władze Kremla doskonale zdają sobie sprawę z tego jak ważną kwestią dla nich jest utrzymanie białoruskiego wojska na kierunku moskiewskim. Zatem możemy wysunąć wniosek, że jako samodzielna siła zbrojna armia białoruska nie mogłaby istnieć. Zatem Białoruś jest państwem średniej wielkości, o bardzo istotnym położeniu geopolitycznym, geostrategicznym i tranzytowym w wymiarze kontynentalnym. Chociaż obecnie Białoruś znajduje się pod rosyjską strefą wpływów zainteresowane są nią również Unia Europejska i Stany Zejdnoczone, które są zainteresowane ekspansją na cały obszar Wspólnoty Niepodległych Państw). Jak słusznie zauważa Marcin Domagała ewentualne naruszenie suwerenności Białorusi spowodowałoby natychmiastową reakcję zarówno Rosji jak i Unii Europejskiej i Stanów Zjednoczonych ponieważ te państwa, instytucje, połączone są z Białorusią udzielonymi gwarancjami bezpieczeństwa. Jednakże należy zaznaczyć, że polityka Łukaszenki dąży do tego by Białoruś stała się niezależnym od czynników zewnętrznych podmiotem na arenie międzynarodowej. Możemy stwierdzić, że Białoruś prowadzi politykę samoizolacji wobec polityki Zachodniej. Dzieje się tak ponieważ Białorusini nie chcą aby Unia Europejska i Stany Zjednoczone ingerowały w ich sprawy wewnętrzne (zwłaszcza po pomarańczowej rewolucji na Ukrainie). Na Białorusi odradza się tożsamość narodowa, ludzie uczą się funkcjonowania w ramach społeczności innej od rosyjskiej czy ukraińskiej. Z racji na zakaz wyjeżdżania do Azji Środkowej i na Kaukaz jako wojsko, Białoruś rozwija się wyłącznie w kierunku samodzielnego państwa europejskiego, a nie azjatyckiego. Podsumowując, jak już wspomniałam Białoruś jest krajem o szczególnym znaczeniu jeśli chodzi o jej położenie. Ponadto odgrywa kluczową rolę w bezpieczeństwie Europy aczkolwiek poprzez politykę prowadzoną po rozpadzie Związku Radzieckiego arena międzynarodowa wydawałą się zapomnieć o tym państwie leżącym we wschodniej Europie. Białoruś może zostać wykorzystana przez inne państwo jako pionek w grze o wpływy pomiędzy światem Wschodu i Zachodu. Szczególnie istotnym jest fakt, właściwie uzależniającej, wspólnoty z Rosją i zainteresowanie terenem Białorusi Unii Europejskiej i Stanów Zjednoczonych. Ponadto jak zauważa Kazimierz Malak Białoruś może przyczynić się do destabilizacji środkowej Europy poprzez utworzenie rosyjsko- ukraińsko- białoruskiego trójkąta. Amerykanie słusznie zaznaczają, że dla bezpieczeństwa Europy równowaga wewnętrzna Białorusi jest szczególnie ważna. A ta właśnie równowaga może zostać osiągnięta tylko poprzez dążenie do demokracji i wolnego rynku, co w przypadku Białorusi może okazać się procesem długim i pełnym konfliktów.

Bibliografia

Domagałą M., Piskorski M., Sieradan P., Szołucha M., Białoruś. Model państwa i gospodarki, Warszawa 2012. Malak K., Polityka zagraniczna i bezpieczeństwa Białorusi, Warszawa 2003. Mironowicz E., Białoruś, Warszawa 1999. Nowa Encyklopedia Powszechna PWN, T. 1, Warszawa 1997.