Pomnik Walki i Męczeństwa Ziemi Bydgoskiej Pomnik Walki i Męczeństwa Ziemi Bydgoskiej znajduje się na Starym Rynku w Bydgoszczy ku czci Polaków zamordowanych wskutek terroru hitlerowskiego i stalinowskiego w Bydgoszczy i regionie bydgoskim. Pomnik zbudowany jest z brązu położonym na Granitowym cokole osiąga 7,5 metra i waży 12 ton . Do 2007 r. za pomnikiem znajdował się 26 metrowy pas brył wykonanych z piaskowca. Odlew pomnika wykonano w Gliwickiej Fabryce Urządzeń Technicznych. Przedstawia on grupę osób, która przez swoją postawę wzbudza w nas emocje takie jak ból i chęć protestu przeciw tyranii. Historia Pomnik na Starym Rynku miał powstać jako akt pamięci i buntu przeciwko publicznym egzekucją jakich na nim dokonywano ósmego i dziewiątego września 1939 roku, a także rozbiórki zachodniej pierzei Starego Rynku, której dokonali hitlerowcy. Dla zachowania w pamięci tych wydarzeń miasto postawiło czarną płytę, na której wyryto krzyż i napis ,, Miejsce Uświęcone Męczeńską Krwią Polaków Walczących o Wolność " na skwerze przed ratuszem. Płyta pamiątkowa przetrwała do czasu ustawienia nowego pomnika. W 1963 r. ogłoszono konkurs na pomnik poświęcony ofiarom tego okresu. Wygrał projekt Wacława Kowalika przedstawiający stojącą postać „Nike". Pomnik miał stanąć na Starym Rynku przed budynkiem biblioteki. Jednak projektu nie zrealizowano, a do Bydgoszczy trafił pomnik przeznaczony dla uczczenia bohaterów warszawskiego getta jako ekwiwalent zachodniej pierzei rynku, o rekonstrukcję której bydgoszczanie upominali się już od 1946 roku. Uroczystość odsłonięcia Pomnika Walki i Męczeństwa Ziemi Bydgoskiej odbyła się 5 września 1969 roku, czyli w 30 rocznicę zajęcia Bydgoszczy przez hitlerowskich żołnierzy. Odsłonięcia dokonał przewodniczący Rady Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa, minister Janusz Wieczorek w towarzystwie przewodniczącego MRN Kazimierza Maludzińskiego, w obecności przedstawicieli władz terenowych, stronnictw politycznych, gospodarzy województwa, miasta i powiatu oraz licznie zebranych mieszkańców. Pomnik stanął w miejscu publicznych egzekucji, jakie tu miały miejsce we wrześniu 1939 roku. Na początku lat 90. XX w., obok pomnika umieszczono tablice z brązu. Pierwsza informuje, że w dniach 9 i 10 września 1939 roku z rozkazu niemieckiego komendanta Bydgoszczy rozstrzelano na Starym Rynku czterdziestu mieszkańców miasta. Druga i trzecia zawiera ich nazwiska. Na czwartej jest napis: „Pomnikiem Walki i Męczeństwa uczczono pamięć obywateli polskich z Kujaw, Pomorza i Ziemi Chełmińskiej poległych i zamordowanych w czasie II wojny światowej w latach 1939-1945". Dodatkowo w 1993 roku pomnik został wzbogacony krzyżem, trzymanym w dłoni przez jedną z postaci. 26 sierpnia 2007 r. szaniec z bloków kamiennych przez 38 lat będący tłem dla pomnika przeniesiono do Sanktuarium Nowych Męczenników w Bydgoszczy. Na tym przykładzie, mogę jednoznacznie powiedzieć, że sztuka, nie służy tylko rekreacji czy estetyce, ale może być jednocześnie częścią historii, dziedzictwa naszych przodków, a także nieść pewną przestrogę. Powinniśmy stawiać pomniki ku czci przeszłości, by nie zatracić własnej kultury i tradycji.