Starożytnością nazywamy czasy istnienia najstarszych cywilizacji, które powstawały na Bliskim Wschodzie oraz w basenie Morza Śródziemnego po wynalezieniu pisma przez Sumerów, czyli mniej więcej od połowy IV tysiąclecia p.n.e. To najdłuższa z epok historycznych, trwająca ok. 4 tysiące lat. Niełatwo precyzyjnie określić, kiedy się skończyła, jednak najczęściej za datę końcową uznaje się rok 476, w którym nastąpił upadek cesarstwa zachodniorzymskiego. Na dorobek starożytności składają się osiągnięcia wielu różnych kultur; często wzajemnie na siebie oddziaływających. Starożytna kultura grecka i rzymska określana bywa jako starożytność klasyczna. W podobnym znaczeniu używamy również terminu antyk (łac. antiquus- dawny). Kontynent europejski zawdzięcza swoją nazwę mitologicznej bogini- Europie. Była ona córką Agenora, władcy fenickiego miasta Sydon. Zakochał się w niej Zeus. Chcąc zdobyć jej serce, przybrał postać śnieżnobiałego byka i przybył na łąkę, na której Europa bawiła się wraz z towarzyszkami. Uwiódł Europę swoją delikatnością i łagodnością i sprawił, że usiadła na jego grzbiecie. Wtedy Zeus puścił się biegiem na brzeg morza, które przepłynął i dobiegł do groty znajdującej się na wyspie Kreta, gdzie uwięził piękną Europę. Europa zamieszkała na wyspie Kreta i urodziła Zeusowi dwóch synów – Minosa oraz Radamantysa, choć niektóre źródła wspominają także o trzecim synu – Sarpedonie. Z czasem Europa poślubiła króla Krety – Asteriosa, który adoptował synów Europy i Zeusa. Bogowie greccy, na pamiątkę tych wydarzeń, umieścili postać byka na nieboskłonie. Gwiazdozbiór Byka jest teraz ozdobą zimowego nieba. Legenda Europy porwanej przez Zeusa, przemienionego w byka, inspirowała wyobraźnię artystów do XIX wieku. Możemy to zauważyć m.in. na obrazie „Porwanie Europy” francuskiego malarza Gustave’a Moreau. Pierwsze igrzyska olimpijskie odbyły w Olimpii w Grecji w 776r p.n.e. Były rozgrywane co cztery lata, stąd w starożytnej Grecji termin olimpiada oznaczał czteroletni okres między kolejnymi igrzyskami. Na czas igrzysk olimpijskich zaprzestawano wojen. Podczas trwania konfliktów ogłaszano “pokój boży” i wojny wstrzymywane były na 2 miesiące. Przez pięć dni trwały igrzyska, reszta była przeznaczona na wyruszenie i powrót z igrzysk przez widzów i zawodników. Pierwszym etapem uroczystości, jeszcze przed rozpoczęciem igrzysk, było złożenie przysięgi przed posągiem Zeusa. Oficjalnie otrzymywało się nagrodę – wieniec z gałązek z wawrzynu (laur olimpijski), lecz nagradzany był tylko zwycięzca. Zawodnik, który wygrał igrzyska, stawał się sławny i otrzymywał tytuł olimpionika. Do dyscyplin starożytnych igrzysk należał bieg krótki, średni oraz długi, zapasy, rzut oszczepem i dyskiem. Nowożytne igrzyska olimpijskie nawiązują do tradycji starożytnych igrzysk greckich. Przez większość sportowców igrzyska olimpijskie są traktowane jako najważniejsze zawody sportowe, a złoty medal olimpijski, jako najcenniejsze trofeum. Słowo „demokracja” wywodzi się z języka greckiego i składa się z dwóch członów: demos- ‘lud’ oraz krathos- ‘władza’ albo ‘rząd’. W dosłownym znaczeniu definiowana jest jako „władza ludu”. Została wprowadzona w Atenach w V wieku p.n.e. Powstał system zgromadzeń, delegujących kandydatów na urzędy i do rady przez wybory i losowania. Za ojca demokracji uważa się Peryklesa, który sprawował jeden z najważniejszych urzędów państwowych (urząd stratega). Do dzisiaj słowo „demokracja” ma to samo znaczenie, sposób sprawowania władzy różni się od tego, jaki panował w starożytnych Atenach, ale idea pozostała ta sama. Bardzo istotna dla współczesnych ludzi okazała się antyczna literatura. Początkowo utwory literackie nie były zapisywane. Mimo iż od ok. IX w. p.n.e. Grecy mieli już własny alfabet, teksty przekazywano ustnie. Pieśniarze zwani aojdami recytowali je przy dźwiękach instrumentów. Pierwsze, spisane ok. VI w. p.n.e., utwory literatury greckiej- „Iliada” i „Odyseja” Homera (VIII w. p.n.e.)- wywodzą się właśnie z tej tradycji. Są one arcydziełem najstarszego gatunku epickiego- eposu. Obejmuje on rozbudowane, najczęściej wierszowane utwory ukazujące dzieje legendarnych lub historycznych bohaterów na tle wydarzeń przełomowych dla określonej społeczności. To właśnie do „Iliady” odwołał się Adam Mickiewicz w „panu Tadeuszu”. Inny starożytny pisarz, Ezop (VI w. p.n.e.), jest uważany za twórcę bajki, krótkiej alegorycznej opowieści zawierającej morał. Twórcą bajek w późniejszych epokach był m.in. Ignacy Krasicki. Popularność zdobyła w starożytności także sielanka, opowiadająca o codziennym życiu i miłosnych perypetiach pasterzy, rolników i myśliwych, ukazanych na tle przychylnej człowiekowi przyrody. Gatunek ten ukształtował się w poezji greckiej. Za jego twórcę uchodzi Teokryt (III w. p.n.e.). Artystyczną rangę nadał sielance Wergiliusz, twórca mitu Arkadii (krainy spokoju i szczęścia). Późniejszymi przedstawicielami sielanki był Szymon Szymonowicz oraz Franciszek Karpiński. Do liryk miłosnych Anakreonta odwoływał się Jan Kochanowski we fraszkach. W starożytnym Rzymie położono ogromny wkład w rozwój cywilizacyjny kultury europejskiej. W kwestii budownictwa zapoczątkowano roboty melioracyjne, które miały na celu osuszanie bagien. Zaczęto brukować drogi i ulice. Całą Italię- a później także prowincje- pokryto gęstą siecią dróg. Dzięki temu usprawniono handel i transport. Rzymianie udoskonalili również technikę budowania mostów. Używali przy tym konstrukcji odpornych na działanie wody. Prawo rzymskie miało istotny wpływ na rozwój prawodawstwa europejskiego. Najdawniejsze prawo rzymskie było prawem zwyczajowym. Przekazywane je ustnie z pokolenia na pokolenie. Prowadziło to do nadużyć także ze strony sędziów. Właśnie ten czynnik przesądził o utworzeniu Komisji, która zajęła się redakcją nowego kodeksu. Efektem jej prac był zbiór praw spisany na dwunastu tablicach (Prawo XII Tablic), ogłoszony między 451 a 449 rokiem p.n.e. Na długie lata stał się głównym źródłem prawa w starożytnym Rzymie i nigdy nie została formalnie zniesiona. W czasach nowożytnych wraz z nadejściem renesansu kultury antycznej powrócono do tradycji prawa rzymskiego jako źródła systemów prawnych. Starożytni teoretycy sztuki dowodzili, że istnieją doskonałe, dające się wyrazić liczbami proporcje, określające stosunek części do siebie nawzajem i do całości. Ich zastosowanie miało zapewnić idealną harmonię, której efektem jest piękno. Według tych kanonów piękna został przedstawiony zarówno renesansowy „Dawid” Michała Anioła, jak i antyczny „Dyskobol” Myrona. W Mezopotamii powstały pierwsze systemy irygacyjne, czyli kanały nawadniające, tamy i wały. Sumerowie wynaleźli pierwsze pismo oraz system dwunastkowy. System ten stosowany jest do dzisiaj w rachubie godzin i miesięcy. Wynaleźli oni również: koło, koło garncarskie, zapoczątkowali badania astronomiczne oraz zaczęli wytwarzać narzędzia, broń i cenne ozdoby z metalu, brązu i złota. Sumerowie wybudowali wspaniałe wiszące ogrody królowej Semiramidy, potężny Zikkurat oraz Etemenanki uważane za wieżę Babel. W Babilonii powstał Kodeks Hammurabiego , którego wprowadzenie było wielkim przełomem w czasach starożytnych. Zasady zawarte w Kodeksie Hammurabiego są odzwierciedleniem przysłowia „oko za oko, ząb za ząb”, tzn. prawa talionu. W Babilonie powstała również Brama Isztar, która zbudowana była z cegieł pokrytych ozdobnymi, barwnymi płytkami ceramicznymi. W Egipcie architektura była bardzo rozwinięta. Budowano tam piramidy, świątynie oraz grobowce dla faraonów. Odkryto, że z papirusu można wykorzystać jako materiał piśmienniczy. Egipcjanie osiągnęli wysoki poziom wiedzy medycznej. Mumifikowali oni zwłoki, czyli poddawali je procesowi zapobiegającemu rozkładowi. W Indiach oraz Chinach rozwinęły się takie religie jak Buddyzm oraz Konfucjanizm. Założycielem Buddyzmu był Budda, a Konfucjanizmu- Konfucjusz. Budda głosił, że aby osiągnąć stan nirwany należy m.in. postępować sprawiedliwie, być łagodnym, oraz unikać pokus. Konfucjusz zaś głosił, że w życiu należy pamiętać o ważnej roli rodziny. Słynną Chińską budowlą jest Wielki Mur Chiński. To oni stworzyli wyjątkowo delikatną tkaninę- jedwab. Chińczycy stworzyli również własne pismo oraz kalendarz, wynaleźli papier oraz porcelanę. Mieszkańcy Indii produkowali ceramikę, wyroby z kości słoniowej, kamienne rzeźby oraz figurki z brązu i terakoty. W Izraelu rozwinęły się takie religie jak chrześcijaństwo oraz judaizm. Gdyby nie wynalazki starożytności dziś nasze życie nie było by tak łatwe. Starożytne cywilizacje przekazały nam nie tylko ustroje polityczne i prawo, lecz także wzorce w sztuce. To właśnie antykowi zawdzięczamy rozwój matematyki, fizyki, astronomii czy też liczby rzymskie. Rozwinęło się również pismo. Cały czas uczymy się o antycznej filozofii, geometrii, algebry czy twierdzenia Pitagorasa. Może nie do końca zdajemy sobie sprawę jak ogromny wpływ na epokę nowożytną i czasy współczesne miała starożytność. Przetwarzamy treści antyczne i przekładamy je na nowo.