Jedna z najpopularniejszej metody badan ilościowych jest sondaż diagnostyczny, nazywany również sondażem ankietowym, bądź sondażem stosowanym na grupie reprezentatywnej.

Co to jest sondaż diagnostyczny?

T. Pilch definiuje sondaż następująco „metoda sondażu diagnostycznego, jest sposobem gromadzenia wiedzy o atrybutach strukturalnych i funkcjonalnych oraz dynamice zjawisk społecznych, opiniach, i poglądach wybranych zbiorowości, nasileniu się i kierunkach rozwoju określonych zjawisk i wszelkich innych zjawisk instytucjonalnie niezlokalizowanych - posiadających grupę reprezentującą populację generalną, w której badane zjawisko występuje.”

Zdaniem M. Łobockiego „przez metodę sondażu rozumie się metodę badań, której podstawową funkcją jest gromadzenie informacji o interesujących badacza problemach w wyniku relacji słownych osób badanych, nazywanych respondentami.”

Konstruktywną cecha tej metody jest „wypytywanie” czy sondowanie opinii, zaś częścią składową są zadawane respondentom pytania. Odpowiedzi na nie mogą być pisemne- tworząc badania ankietowe, bądź ustne- wtedy sondaż przybiera formę wywiadu.

S. Nowak uważa, że metoda sondażu „najlepiej ujawnia schemat wzajemnych statystycznych powiązań między zmiennymi charakteryzującymi ukazujące się w odpowiedziach cechy społeczne jednostek składających się na daną zbiorowość, w tym ich postawy i zachowania.”

E. Babbie jest zdania, że „badania sondażowe są chyba najlepsza dostępna metodą dla tych badaczy, którzy chcą zbierać oryginalne dane w celu opisywania populacji zbyt dużej, aby obserwować ja bezpośrednio. (..) Są też doskonałym narzędziem pomiaru postaw i poglądów w dużej populacji.”

Według T. Pilcha „metoda sondażu diagnostycznego jest sposobem gromadzenia wiedzy o atrybutach strukturalnych i funkcjonalnych oraz dynamice zjawisk społecznych, opiniach i poglądach wybranych zbiorowości, nasileniu się i kierunkach rozwoju określonych zjawisk i wszelkich innych zjawiskach instytucjonalnie niezlokalizowanych - posiadających znaczenie wychowawcze - w oparciu o specjalnie dobraną grupę reprezentującą populację generalną, w której badane zjawisko występuje.”

Kiedy stosujemy sondaż diagnostyczny

Zdaniem M. Łobockiego: „metodę sondażu zaleca się stosować szczególnie wtedy, gdy pragniemy dowiedzieć się o opiniach respondentów na temat interesujących nas spraw, oraz o tym jak je oni oceniają i w ogóle, co o nich wiedzą lub co chcieliby wiedzieć na ich temat.” Podkreśla również fakt, iż stosowanie tylko tej metody w badaniach pedagogicznych jest niestosowne.

Metoda ta w badaniach pedagogicznych spełnia raczej funkcję metody pomocniczej, gdyż stosuje się ją wtedy, gdy nie dysponujemy innymi metodami badań. Istotne jest wtedy by zachować ostrożność w wyciąganiu wniosków na podstawie otrzymanych wyników badania.

Badania sondażowe według Earl Babbie: „mogą być zastosowanie do celów opisanych wyjaśniających i eksploracyjnych. Są one stosowane głownie w takich projektach badawczych, w których jednostkami analizy są pojedynczy ludzie.”

Są najlepszą dostępną metodą dla tych, którzy chcą zbierać oryginalne dane w celu opisywania populacji zbyt dużej, aby obserwować ja bezpośrednio.(…) Są też doskonałym narzędziem pomiaru postaw i poglądów w dużej populacji.

Metoda sondażu - jej wymagania

Poprawność pytań kwestionariuszowych:
Ważne jest, by pytania sondażowe nie były dziełem przypadku, lecz przyjętą przez nas logiczną koncepcją tj. pozostawały w zgodzie ze sprecyzowanym bliżej problemem badawczym. Osoba, która formułuje pytania, powinna być świadoma ich celowości i przydatności w podejmowanym przez nią badaniu. Ponadto pytania powinny być:

Jasno, jednoznacznie i dokładnie postawione; dotyczyć spraw istotnych z naukowego punktu widzenia i nie powinny być zbyt trudne do odpowiedzi ani też zbyt liczne, nie mogą być sugestywne, powinny być wyrażone w formie grzecznościowej, oraz nie powinny dotyczyć spraw, co, do których nie ma pewności, że osoby badane wystarczająco ją znają, aby rzeczowo wypowiedzieć się na ich temat.

E. Babbie za istotne dla badacza powinno być:
Sprawdzenie, by pytania były jasne i adekwatne, unikania podwójnych pytań. Ważne jest, by respondenci byli w stanie udzielić odpowiedzi. Pytania krótkie są najlepsze, lepiej jest unikać form przeczących, a także obciążonych pytań i pojęć. Pytania powinny być sformułowane tak, by respondenci chcieli na nie odpowiadać.

Kolejność pytań kwestionariuszowych:
Pytania sondażowe powinny stanowić dla badanych pewną zwartą i logiczną całość, zaczyna się zazwyczaj od zadawania pytań dotyczących ogólnych aspektów badanego problemu, a następnie pytań coraz bardziej zawężającego jego zakres, czyli pytania bardziej szczegółowe.

Niezbędność konstrukcji w badaniach sondażowych:
Instrukcja, która umieszczona jest przed pytaniami, powinna zawierać informacje odnośnie tego:

• Kto jest inicjatorem badań i ponosi za nie odpowiedzialność oraz kto je przeprowadza?
• Jaki przyświeca im cel?
• Jak należy odpowiadać na podstawione pytania?
• W jakim stopniu zapewnia się badanym anonimowość i dyskrecję ich wypowiedzi.

Weryfikacja pytań kwestionariuszowych:
Ważna jest weryfikacja zadawanych pytań, tj. sprawdzenie stopnia zrozumienia ich przez osoby badane. Stosuje się tu badania pilotażowe, których zadaniem jest ułatwienie korekty bądź zmianę pytań, rozumianych błędnie, niejednakowo lub z trudem.