Unia Gospodarcza i Walutowa (UGW)– jeden z elementów wspołpracy w ramach Unii Europejskiej, ustanowiony w grudniu 1991 roku, traktatem z Maastricht. Jej głównym przedsięwzięciem jest utworzenie wspólnej waluty europejskiej euro oraz przeniesienie polityki pienieżnej na szczebel wspólnotowy.

Do Unii Gospodarczej i Walutowej należą wszystkie państwa Unii Europejskiej, jednakże w III etapie UGiW uczestniczy 18 z nich:

Od 1999 roku: Austia, Belgia, Filandia, Francja, Hiszpania, Holandia, Irlandia, Luksemburg, Niemcy, Portugalia, Włochy. Od 2001 roku: Grecja. Od 2007 roku: Słowenia. Od 2008 roku: Cypr, Malta. Od 2009 roku: Słowacja. Od 2011 roku: Estonia. Od 2014 roku: Łotwa.

Spośród europejskich krajów nieczłonkowskich wspólną walutę stosuje sześć państw: Andora,Monako,San Marino,Watykan. Z kolei dwa inne państwa wprowadziły euro bez porozumienia ze wspólnotami: Czarnogóra,Kosowo.

Geneza współpracy walutowej. Pierwsze sformułowania dotyczące współpracy walutowej pojawiły się już w trakcie ustanawiającym EWG. Priorytetem były jednak wówczas prace nad wspólną polityką rolną, utworzeniem uni celnej oraz docelowo wspolnego rynku. Ponadto funkcjonowanie systemu z Bretton Woods gwarantowało wówczas stabilność walut, co nie rodziło potrzeby zacieśnienia współpracy w tym zakresie. Dopiero stopniowe załamywanie się dotychczasowego systmu walutowego, które odbiło się negatywnie na handlu w ramach EWG, skłoniło jej członków do wypracowania własnej koncepcji integracji walutowej. Pierwszy projekt w tym zakresie powstał jeszcze przed ostatecznym załamaniem się systemu z Bretton Woods w 1971 był to tzw. raport Barrea z 1969 roku. Jego następcą był raport Wernera, w którym zaprezentowano projekt utworzenie unii ekonomicznej i walutowej. Oba projekty nie były jednak w pełni realizowane, m.in. z uwagi na kryzys naftowy oraz rozszerznie EWG do dziewięciu państw.