Reakcje na wysiłek fizyczny w różnym wieku. Zmiany, jakie zachodzą w organizmie pod wpływem systematycznego treningu, są wszechstronne. Zmiany te mogą być tak głębokie i tak odbiegać od przeciętnej normy. Lekarz badający rutynowo tętno pacjentów, przyzwyczajony jest do tego, iż przeciętnie wynosi ono 70-80 uderzeń na minutę, a często więcej. Jeżeli taki lekarz stwierdzi nagle u swego pacjenta sportowca tętno 50 i niższe niż zazwyczaj ciśnienie, gotów jest zinterpretować te dane i często tak czyni jako objawy niedomagań, podczas gdy są to normalne objawy dużej wydolności. Wiele korzystnych zmian, jakie zachodzą w wyniku systematycznego treningu, jest widoczne gołym okiem. Są to zazwyczaj: prosta, szczupła sylwetka mimo lepszego umięśnienia, energiczny sprężysty chód, brak objawów zmęczenia przy pracy fizycznej, na ogól lepsze samopoczucie w dniach, w których inni czują się gorzej. W wyniku treningu uzyskuje się wyraźną poprawę w podstawowych cechach motorycznych, takich jak: siła, szybkość, wytrzymałość. Obszerniejsze, wykrywalne złożonymi badaniami, korzystne zmiany zachodzą w organizmie w wewnętrznych narządach i tkankach. Trening wpływa korzystnie na wzrastanie kości u dzieci i młodzieży, przeciwdziała tworzeniu się odkształceń w strukturze kośćca, czyli zapobiega i koryguje wady postawy oraz przeciwdziała osteoporozie w wieku późniejszym pod warunkiem jednak, iż jest to trening dostosowany pod względem intensywności i ukierunkowania do specyfiki wieku. U osób starszych nawet tych, które rozpoczęły trening stosunkowo późno, poprawia się struktura kości, stają się one mocniejsze, bardziej odporne na urazy. U takich osób kości szybciej zrastają się po złamaniu. Trening wzmacnia też i stabilizuje stawy. Dodać jednak należy, że stawy u osób starszych po 40-50 roku życia, to stosunkowo najczulszy punkt, szybko reagujący licznymi uciążliwymi dolegliwościami i kontuzjami, jeżeli trening nasz zaczniemy zbyt ostro lub zastosujemy nadmierne obciążenia. Przeciążenia treningowe w wieku młodocianym, a szczególnie trening siłowy (ciężary), mogą powodować niekorzystne zmiany w składzie kości, hamować ich wzrost i powodować przedwczesne kostnienie. Wskutek treningu i poprawy struktury umięśnienia organizm lepiej przystosowuje się do różnych obciążeń i wysiłku, ekonomiczniej wydatkuje energię. Poprawa umięśnienia ma między innymi ogromne znaczenie dla stabilizacji układu kostnego. Wśród licznych chorób współczesnej cywilizacji często występują różne bóle kręgosłupa, spowodowane nadmiernym naciskiem wzajemnym kręgów na siebie, powodującym ich spłaszczenie, dyskopatie i inne dolegliwości. Jedną z ważnych przyczyn tych dolegliwości są właśnie słabe mięśnie, szczególnie grzbietu i brzucha. Systematyczne ćwiczenia, powodujące rozrost i wzmocnienie tych mięśni, doprowadzają do wzmocnienia tzw. gorsetu mięśniowego, co łagodzi, a nawet likwiduje dolegliwości odkręgosłupowe. Pod wpływem treningu następują zmiany także w układach wewnętrznych. Szczególnie cenne i warte dokładniejszego omówienia są zmiany potreningowe doskonalące system zaopatrzenia organizmu w tlen. Można właściwie bez obawy popełnienia błędu powiedzieć, że wydolność i sprawność człowieka zależą wprost od systemu zaopatrzenia w tlen. Serce zmuszane do częstego wysiłku podczas treningu wszechstronnie dostosowuje się do nowych, większych wymagań. Objawia się to jego rozrostem i powiększoną zdolnością do przepompowywania krwi. Zdolność ta u trenującego wzrasta niekiedy dwukrotnie w stosunku do stanu przedtreningowego. Człowiek z wytrenowanym sercem ma większe poczucie komfortu, nie męczy się z byle powodu i jest w stanie w każdej chwili podjąć i dobrze znieść każdy nieoczekiwany wysiłek. Dalszymi konsekwencjami treningu jest rozrost klatki piersiowej, usprawnienie procesów oddychania i zaopatrzenia organizmu w tlen. Powiększa się liczba czerwonych ciałek krwi i znacznie polepszają zdolności obronne organizmu przed różnego rodzaju inwazją. Do niedawna uważano dość powszechnie, że szansa osiągnięcia dużej wydolności fizycznej istnieje tylko do 20-25 roku życia. Powątpiewano w możliwość osiągnięcia wyraźniejszej poprawy sprawności narządów decydujących o wydolności fizycznej w późniejszym wieku. Pogląd ten dotyczył szczególnie jednej z najważniejszych funkcji zaopatrzenia w tlen. Coraz więcej danych poddaje ten pogląd w wątpliwość. Z badań wynika, że intensywny trening, rozpoczęty nawet po 40 roku życia, może po kilku latach systematycznych ćwiczeń wydatnie poprawić wydolność fizyczną. Dodać jednak należy, że zwiększoną wydolność i odporność fizjologiczną wywołuje trening umiarkowany. Przetrenowanie powoduje zmniejszenie odporności. Profilaktycznie stosowany ruch może mieć znaczenie w zapobieganiu niewydolności krążenia, chorobie wieńcowej, nadciśnieniu, żylakom, chorobie Buergera i wielu innych. Badania fizjologów i lekarzy wykazały, że najskuteczniejszą formą ruchu, wykazującą szczególne walory zdrowotne i wyposażającą organizm w zdolności adaptacyjne, jest bieg na świeżym powietrzu. Ze względu na walory zdrowotne, naturalność i prostotę ruchu oraz możliwość stosowania w każdych warunkach, bieg powinien stać się podstawową formą ćwiczeń dla wszystkich ludzi. Odnosi się to specjalnie do układu krążenia, oddychania, termoregulacji i całego metabolizmu tkankowego. Usprawnienie czynności tych układów jest dla funkcji organizmu znacznie ważniejsze niż rozwój mięśni. W średnim i starszym wieku należy unikać wszelkich ćwiczeń powodujących zatrzymanie oddechu i duży wzrost ciśnienia w klatce piersiowej. Wskazane są też ćwiczenia wzmacniające mięśnie brzucha. Ruch ma duże znaczenie nie tylko w zapobieganiu chorobom. Może też być wykorzystywany jako ważny środek rehabilitacji i przywracania zdrowia. Zdolność wysiłkowa ludzi z chorobą niedokrwienną serca - prawidłowo rehabilitowanych i aktywnych ruchowo, bywa czasem znacznie większa niż ludzi zdrowych, prowadzących siedzący tryb życia. Wysiłek fizyczny może odegrać rolę zapobiegawczą w stosunku do następujących schorzeń układu sercowo-naczyniowego: niewydolności krążenia, dzięki mechanizmom usprawniającym warunki krążenia krwi, zmniejszającym zastój krwi na obwodzie, choroby wieńcowej serca i jej powikłań, choroby nadciśnieniowej, zwłaszcza w nadciśnieniu samoistnym powikłań naczyniowych miażdżycy, a szczególnie w zespole zarostowego stwardnienia tętnic, zmian zatorowo-zakrzepowych naczyń mózgowych na tle miażdżycy, powikłań naczyniowych w przebiegu cukrzycy, żylaków kończyn i w powstawaniu na ich tle procesów zakrzepowo-zapalnych, zakrzepowo-zarostowego zapalenia naczyń. Aktywność fizyczna jako bodziec naturalny potrafi oddziaływać na cały nasz organizm, wpływając korzystnie na czynności wszystkich jego narządów. Jest osią, wokół której budować można całą strategię zdrowego stylu życia pod warunkiem, że trening jest prowadzony poniżej wartości krytycznej, jest odpowiednio dozowany, umiarkowany, a obciążenia wzrastają stopniowo i systematycznie. Ćwiczenia zwiększają siłę i masę mięśni, co stymuluje wzmocnienie psychiczne, a ponadto wspomaga sprawność intelektualną. Ćwiczenia fizyczne z reguły eliminują nałogi. Sprawność jako element nowoczesnego, zdrowego stylu życia coraz bardziej sprzeczna jest z uleganiem nałogom jako dowodem słabości, a nawet zacofania. Aktywność fizyczna skutecznie reguluje procesy metaboliczne, kontroluje tendencje do nadwagi i koryguje błędy żywieniowe. Podniesienie kondycji najważniejszego organu serca nie może być osiągnięte żadnym innym sposobem. Jedyną metodą jest ruch i okresowe zmuszanie serca do intensywniejszej pracy. Wiele korzystnych zmian, jakie zachodzą w wyniku systematycznego treningu widoczna jest nawet gołym okiem. Są to zazwyczaj: prosta, szczupła sylwetka mimo lepszego umięśnienia, energiczny sprężysty chód, brak objawów zmęczenia przy fizycznej i na ogół lepsze samopoczucie w dniach, w których inni czują się gorzej.