Twórcy epoki Młodej Polski oprócz modernistycznych form obrazowania wsi, wykorzystywali w swej twórczości obrazy wsi z dawnej tradycji literackiej, ukazującej wieś sielankową i wieś arkadyjską. Jednak nie zapominali również o przedstawieniu wielu głębokich problemów, z którymi od wieków borykała się społeczność wiejska. Chodzi tu przede wszystkim o ciemną stronę wiejskiej egzystencji, tzn. ciemnota i zacofanie ludu, brud, nędza, ubóstwo, choroby. Autorzy słynnych dzieł nie szczędzili słów opisując polskiego chłopa jako człowieka upośledzonego społecznie, pozbawionego świadomości społecznej, niewykształconą ofiarę pogardzaną i lekceważoną przez wyższe warstwy społeczne. Pisarze młodopolscy podejmowali próbę walki z tym stanem rzeczy, wzywali do naprawienia wszystkich zaniedbań, jakich dopuścili się wobec chłopów przedstawiciele warstw oświeconych. Dużo pisało się o ewidentnej winie inteligencji i mieszczaństwa, która stała się efektem braku zainteresowania chłopów sprawami narodu oraz sprawami ojczyzny. Z drugiej strony w chłopstwie widziano mityczną siłę, która dzięki zaletom takim jak: upór, zapał i bezkompromisowość może okazać się życiodajną siłą niezbędną do walki o dobro kraju. Młoda Polska to epoka utworów ukazujących wieś nie tylko z perspektywy odpoczywającego na łonie natury inteligenta, zachwycającego się jej pięknem i kolorytem, ale również z perspektywy chłopa, znającego ją z własnej autopsji. Na pierwszy plan wysuwa się literacka fascynacja folklorem i kulturą chłopską. Twórcy oprócz opisywania pięknych wiejskich pejzaży, zagłębiają się w wiejską obyczajowość, styl życia, obrzędy i zwyczaje. Starają się uchwycić w najdrobniejszym szczególe prawa, zasady oraz hierarchie i podziały panujące w lokalnej społeczności chłopskiej, ale również dramatyczne przemiany wewnętrzne i w kontaktach z przedstawicielami warstw oświeconych. Bardzo dobrym przykładem dzieła poruszającego problematykę wsi są Chłopi Władysława Reymonta. Autor opisał wieś polską przełomu XIX i XX wieku, a w szczególności jej mieszkańców jako zamkniętą warstwę społeczną rządzącą się własnymi prawami, społeczność o bogatej i interesującej kulturze, społeczność coraz bardziej świadomą swej wartości i roli, jaką miała spełnić. Pisarz zwraca szczególną uwagę na wewnętrzne relacje tej warstwy społecznej, od lat w niej panujące, które w zaczynają stopniowo ulegać przemianom. To właśnie Reymont w realistyczny i naturalistyczny sposób ukazuje szeroką panoramę chłopskiego życia. Przedstawia wieś po uwłaszczeniu chłopów, kiedy to już dokonała się wewnętrzna hierarchia w społeczności chłopskiej. Wieś ukazana przez Reymonta to symbol pamięci i pielęgnowania ludowych tradycji, obyczajów i obrzędów. Akcja powieści umiejscowiona jest we wsi Lipce. Cały utwór składa się z czterech części, których tytuły stanowią kolejne pory roku. Z pewnością stanowi to nawiązanie do tradycji związanej z symboliką kalendarza w życiu człowieka, a w szczególności podporządkowaniem się cykliczności pór roku i kalendarzowi liturgicznemu. Świadczą o tym chociażby opisy świąt liturgicznych, prac gospodarskich i związanych z nimi zwyczajów. Pisarz przybliżył życie chłopów w zaborze rosyjskim, którzy nie posiadali swej ziemi i nie mieli szans na usamodzielnienie się. Występują również wątki, w których ukazany jest biedny los i nieszczęście komornic i małorolnych chłopów oraz wykorzystywanie parobków przez bogatszych gospodarzy. W niezwykle naturalistyczny i obiektywny sposób Reymont przedstawił kwestie spraw socjalnych na wsi. Ukazał problem braku wykształcenia chłopa, jego nieumiejętności pisania, brak szkół, lekarza, opieki medycznej, którą zapewniają jedynie znachorki leczące chorych ziołami. Jak już wcześniej wspomniałem społeczność lipecka nie jest jednolita. Można w niej wyróżnić pewną hierarchię. Pierwszy jej poziom stanowią zamożni gospodarze, tacy jak: Boryna, wójt, kowal i młynarz. Ich pozycja społeczna najbardziej podkreślona jest w opisach uroczystości kościelnych, podczas których stoją oni najbliżej ołtarza i mają swoje siedzące miejsca. Gospodarze ci zatrudniają innych mieszkańców do pracy. Kolejną warstwę tworzy średniozamożna część mieszkańców wsi, w szczególności Dominikowa. Najniższą w hierarchii warstwę tworzą biedni chłopi: Bylica, Gabas, Wachnik, parobkowie Kuba i Witek oraz komornicy: Agatka, Justynka i Kobusowie, pracujący sezonowo. Obserwując hierarchie podziału tej społeczności można stwierdzić, że status społeczny danego mieszkańca wyznacza majątek w postaci ilości posiadanej ziemi. Ziemia jest największą wartością dla lipowskiego chłopstwa. Poważany i szanowany nie jest ten, który jest bogaty, lecz ten, który jest gospodarzem i ma ziemię. Maciej Boryna, który zgodnie z tradycją prowadzi gospodarstwo swoich przodków jest bardzo szanowanym i poważanym gospodarzem. Pomaga mu to nawet w zdobyciu za żonę najpiękniejszej młodej panny w Lipcach za żonę. Dzięki zapisaniu na Jagnę Paczesiównę, córkę Dominikowej sześciu morgów ziemi, Boryna bez trudu zdobywa rękę ukochanej. Zatem, jak widać, nawet o sprawach ożenku decyduje status społeczny i posiadanie ziemi. Ziemia ta jest dobrodziejstwem dla mieszkańców, gdyż daje bogactwo i niezależność, lecz też niejednokrotnie staje się przyczyną konfliktów. Wartość człowieka oceniana jest na podstawie jego stosunku do pracy na roli. W związku z tym Jagna nie jest w oczach wieśniaków dobrze postrzegana, ze względu na lenistwo, wylegiwanie się na łóżku, stojenie się. Potępiana jest za to, że zamiast solidnej pracy, leniuchuje. Zachowanie Jagny budzi ogólne oburzenie mieszkańców i w konsekwencji zostaje ona wykluczona z gromady, której zdaniem każdy mieszkaniec powinien postępować zgodnie z przyjętymi we wsi prawami i zwyczajami. Świadczą o tym słowa Antka Boryny ,,w gromadzie żyję, to i z gromadą trzymam”. Mieszkańcy Lipiec dzielą się według ilości posiadanej ziemi. Mający jej najwięcej decydują o najważniejszych dla wsi sprawach. Jednak w wielu przypadkach to właśnie oni wyzyskują biednych ludzi, którzy aby przeżyć muszą godzić się na upokarzające traktowanie ich przez bogaczy. Zatem jak widać Reymont w całej swej krasie ukazał model społeczeństwa wiejskiego, a zwłaszcza prawa rządzące w nim życiem jednostki i całej społeczności. W sposób bardzo naturalistyczny i drobiazgowy Reymont ukazał życie na wsi, które bezwzględnie podporządkowane jest rytmowi natury, a w szczególności jego powtarzalności. Niezwykle realistyczne przedstawił zwyczaje związane z pracą na roli, ze świętami rodzinnymi oraz obchodami świąt związanych z kalendarzem liturgiczno- kościelnym. Bardzo dużą rolę w życiu bohaterów powieści odgrywa praca, która zapewnia chłopu byt, nadaje jego życiu sens, ale też wyznacza relacje międzyludzkie. Wszystko w życiu społeczności lipeckiej podporządkowane jest rytmowi pracy. Praca porządkuje tok życia bohaterów i jest jedną z najwyższych wartości moralnych. Kolejne prace takie jak: wykopki, sadzenie, siew, kiszenie kapusty, darcie pierza, międlenie lnu stają się rytualnymi zajęciami, którym autor przypisuje niemal rangę magicznych obrzędów pełnych piękna i dostojności. Praca ta jest bardzo ciężka, o czym świadczą opisy nieustannie pochylonych nad kartofliskami chłopów. Oprócz pracy wiele uwagi autor poświęca również rozrywkom wiejskim, obrzędom religijnym i świeckim, takim jak: wesela, chrzciny, pogrzeby. Życie chłopa lipeckiego uświęcone jest liturgizmem, tradycja i obrzędowością i bezwzględnie im podporządkowane. Moim zdaniem powieść Władysława Reymonta Chłopi zasługuje na miano epopei narodowej, w której autor zawarł mitologizację chłopskiego bytowania. Dzięki temu, że czas akcji nie jest dokładnie określony, czytelnik ma możliwość uchwycenia jej uniwersalizacji i porównywania do czasów jemu współczesnych. Owa cykliczność pór roku, powtarzalność prac w polu, rytualność świąt kościelnych i obrzędów religijnych stanowią podstawę całej kompozycji tego utworu. Życie chłopa jest ściśle związane z przyrodą, która nadaje mu właściwy odwieczny rytm. Społeczność Lipiec stanowi wielką metaforę całego społeczeństwa, jej opisy obnażają prymitywne, lecz odwiecznie panujące prawa rządzące ludzkimi relacjami, ale też wielkie żądze i popędy ludzkie, prawo siły i pieniądza, które to nie dotyczą wyłącznie warstwy chłopskiej, ale z pewnością całego polskiego społeczeństwa.