RENESANS

• Makbet (W.Szekspir) • jest to utwór historyczny z dziejów średniowiecznej Szkocji; dramat • CZAS AKCJI : obejmuje całe panowanie Makbeta czyli 1039-1056 (17lat); w czwartym akcie miejscem akcji jest Anglia, zaś w reszcie utworu Szkocja; • BOHATEROWIE : Makbet – wódz wojsk szkockich; mężny, odważny, umie podejmować szybkie i trafne decyzje, ma opinie honorowego żołnierza i nieskazitelnego szlachcica; Makbet bardzo chce zostać królem, co wykorzystuje jego żona, nakłaniając go do zbrodni, jego kuzyna Dunkana – króla; mimo to jednak Makbet nie potrafi powstrzymać rządzy władzy i dopuszcza się tego haniebnego czynu; zbrodnia ciągnie za sobą kolejne zbrodnie..a Makbet popada w końcu w obłęd, ma halucynacje; mimo to Makbet cały czas ma wolną wole i to od niego zależy jaką decyzje podejmie i co będzie dalej; wybiera jednak szlak zbrodni, co i jego samego prowadzi do śmierci; jego śmierć nie jest tylko karą dla niego samego, ale także wyzwoleniem od jego obsesji i ostatecznym zakończeniem pasma zbrodni; zginął z ręki Makdufa; Lady Makbet – charakteryzują ją wyjątkowo silne namiętności; jest kobietą zdecydowaną, wie czego chce; równie silnie kocha jak i nienawidzi; jako żona jest czuła, troskliwa, opiekuńcza, bardzo lojalna wobec męża; głęboko przeżywa swoje niespełnione macierzyństwo- śmierć jej dziecka zostaje niewyjaśniona; perspektywa zostania królową całkowicie ją zaślepia; najpierw nakłania męża do zbrodni, później go chroni, ewidentnie jest silniejsza psychicznie, zachowuje zimną krew i opanowanie; jednak szaleństwo jakie ją dotyka jest jeszcze gorsze od Makbeta; jest ono wynikiem osobistych klęsk, niespokojnej natury, samotności, tragicznego macierzyństwa, tłumienia uczuć i popędów, które w końcu dają o sobie znać; popełnia samobójstwo, ginie jako samotna i nieszczęśliwa kobieta; Czarownice – ukazują się Makbetowi i Bankowi (przyjaciel którego Makbet też zabija) i przepowiadają pierwszemu królewską władzę, a drugiemu spłodzenie królów; są dziwaczne, wychudzone, odrażające, mają długie brody, nawet nie wiadomo czy na pewno to były kobiety; właśnie w tych czasach odbywały się polowania na czarownice co wykorzystał Szekspir, a przecież słów czarownic nie można było nie traktować poważnie; przepowiadają przyszłość lecz bardzo niejasno, ujawniając w tym swoja przewrotność, złośliwość i zwodniczość; ich słowa są wieloznaczne dlatego można je różnie interpretować; można je uważać za symbol zła drzemiącego w Makbecie lub drzemiącego na świecie;

• Żywot człowieka poczciwego (M.Rej) • wydany pod koniec życia pisarza utwór jest częścią większego traktatu ‘Zwierciadło’ (1567-1568) • ten gatunek służył zobrazowaniu wzorców moralnych do naśladowania – tu ideału szlachcica ziemianina; • utwór ten został starannie przygotowany, jakby z założenia autora miał zostać świadectwem jego życia i pracy; • składa się z 3 ksiąg – każda to oddzielny etap życia : młodość, lata dojrzałe i starość; • 1-a księga : jest o wychowaniu • 2-a księga : obraz człowieka jako istoty społecznej • 3-a księga : podsumowuje ostatni etap życia ludzkiego • bohater jest w 3-ch perspektywach : człowiek – świat, czł – społeczeństwo, czł- własne ja; • pouczający charakter utworu podkreślają liczne rady; • jeden z najbardziej znanych fragmentów jest opis życia na wsi w czterech porach roku;

• Fraszki (J.Kochanowski) • fraszka – drobny utwór poetycki, często o charakterze żartobliwym, opartym na dowcipnym pomyśle, błyskotliwej idei; • w tych krótkich wersach autor zawarł filozofię życia pozwalając dopatrzyć się sensu w tym co może wydawać się absurdalne z pozoru; • podkreślił wartości takie jak: umiar, przyjaźń, cnota, radość życia, miłość, wiara; • możemy je podzielić na : religijne, filozoficzne, patriotyczne, obyczajowe, biesiadne i miłosne; • z fraszek wyłaniamy mądrość życiową; • PRZYKŁADY :  ‘ Do gór i lasów’ – autobiograficzna; wspomnienia poety z odbytych podróży, wizerunki poety; zwraca się w formie apostrofy do gór i lasów;  ‘ Do fraszek ‘ – deklaracja ideowo-artystyczna poety; mówi, iż celem fraszek jest wymienianie i unaocznianie ludzkich wad i złych występków;  ‘ O żywocie ludzkim ‘ – tematyka filozoficzna; to refleksja nad absurdem życia w tonie ironicznym;  ‘ Na nabożną ‘ – poetycka kpina z dewocji i ludzkiej obłudy;  ‘ Na dom w czarnolesie ‘ – wielka apostrofa o bezpośrednim zwrocie do Boga; prosi o błogosławieństwo dla podmiotu lirycznego; autor prezentuje swoją własną hierarchię wartości;  ‘ Na lipę ‘ – fraszka refleksyjna; pod tytułową lipą kryją się myśli samego autora; przesłanie – ciesz się drobnymi przyjemnościami, bo to często one decydują o sensie życia; • we fraszkach ukazany jest obraz życia w szesnastowiecznej Rzeczypospolitej;

• Pieśni (J.Kochanowski) • jest to gatunek liryki, korzeniami sięgające do antyku; • WYRÓŻNIAMY : patriotyczne, refleksyjne, filozoficzno-refleksyjne, erotyczne, religijne, biesiadne, historyczne, pochwalne i żałobne; • Pierwsze wydanie pieśni ukazało się dopiero po śmierci poety w 1586; • PRZYKŁADY :  Hymn ‘ Czego chcesz od nas Panie…’ – w utworze artysta kreśli renesansową wizję boga jako doskonałego architekta, a także dobrego ojca do którego człowiek zwraca się z prośbą o opiekę;  Pieśń XIV ks. II (‘Wy, którzy pospolitą rzeczą władacie..’) – słowa są skierowane do władców i wszystkich tych którzy stoją na czele narodu; jest ku ich przestrodze; mają troszczyć się o wszystkich ludzi i zajmować się państwem, a nie myśleć o swoich prywatnych sprawach;  Pieśń IX ks. I (‘Chcemy być sobie radzi..’) – o charakterze refleksyjnym; pisze, iż przyjęcie stosownej filozofii życia może uchronić człowieka przed zbłądzeniem i pozwala wypełnić swoje przeznaczenie; promuje Carpe Diem;  Pieśń V ks. II (‘Pieśń o spustoszeniu Podola’) – to patriotyczny utwór inspirowany autentycznym wydarzeniem historycznym – najazd tatarski na Podole; autor usiłuje obudzić sumienia rodaków; apeluje o poświęcenie dla ojczyzny, chce doprowadzić do tego by lud zapobiegł jeszcze większym nieszczęściom, które mogą spotkać kraj;  Pieśń świętojańska o Sobótce – jest to cykl (12 pieśni) przede wszystkim jednak poematem o pieśni, która przechowuje zakazy i nakazy oraz potrafi człowieka pocieszyć i zabawić; jest to pochwała życia wiejskiego, ukazanego jako swoista Arkadia – sielska natura, uczciwe życie prostego ludu, urodzajność sadów i ogrodów, dostatek zagród, a w domu dobra żona, gromadka dzieci i pokolenie dziadków – wielka miłość ;

• Treny (J.Kochanowski) • jest to cykl 19 żałobnych wierszy poświęcony zmarłej córce poety Urszulce (1578) • autor pisze przede wszystkim o bólu i kryzysie wyznawanych przez siebie wartości, szydzi z mądrości, która według niego miała go uchronić przed rozpaczą; dostrzega on chaos i niesprawiedliwość panującą na świecie; • rozpaczliwie szuka zmarłej, by ostatecznie zwątpić w jej istnienie, a także istnienie Boga; • treny Kochanowskiego to dramat filozofa, chrześcijanina i ojca; • ostatni tren XIX przynosi uspokojenie; jest on napisany w konwencji snu w którym widzi zmarłą córkę na rękach także zmarłej żony; otrzymuje tu napomnienie od żony by znał umiar w rozpamiętywaniu swojego cierpienia i znosił swój los po ludzku;