1.Wstęp Potrzeba posiadania wiedzy niedostępnej dla ogółu, wiedzy o potencjalnym przeciwniku, wiedzy dającej władzę istniała od zawsze. Przez wieki proces jej zdobywania ulegał ciągłemu doskonaleniu, aż doprowadził do powstania współczesnych służb wywiadowczych. Z historii wojen począwszy od starożytnych, a na II wojnie światowej skończywszy, wiemy jak wielkie znaczenie dla zwycięstwa miało wcześniejsze rozpoznanie potencjału militarnego wroga. Również obecnie, rządy państw, które mają aspiracje odgrywania znaczącej roli w światowej, a nawet regionalnej polityce, albo po prostu, które wychodząc z właściwie pojmowanej racji stanu, pragną zagwarantować bezpieczeństwo i pomyślny rozwój swojego kraju, są zmuszone przy podejmowaniu ważnych decyzji politycznych korzystać z informacji wywiadu. W pracy postaram się przedstawić na jakie elementy państwowego systemu bezpieczeństwa ma wpływ wywiad wojskowy, oraz przybliże jego strukturę. 2.Struktura i organizacja Na strukturę wywiadu składają się liczne elementy, wzajemnie ze sobą połączone funkcjonalnie i informacyjnie. Budowa tego złożonego aparatu wywiadowczego, tak w tzw. Centrali, jak i w terenie głównie za granicą, wymaga systematycznej wieloletniej pracy. Poszczególne elementy systemu, w tym przede wszystkim aparatu zdobywającego źródła informacji, elementy łączności, wymagają ciągłej rozbudowy, aktualizacji, wymiany i dostosowania do zmieniających się potrzeb wynikających z nowych zadań. Przy tworzeniu struktur wywiadowczych specjalizujących się w zdobywaniu, gromadzeniu, analizie i dostarczaniu kompetentnym władzom informacji o charakterze wojskowym dotyczacych obronności należy uwzględnić szereg istotnych elementów i czynników, które wiążą się ze specyfiką funkcjonowania tego rodzaju wywiadów, a także z funkcjonowaniem systemu obronnego państwa i sił zbrojnych w okresie pokoju i wojny. 3.Resort obrony Charakterystyczne potrzeby informacyjne mają organizacje zapewniające bezpieczeństwo zewnętrzne czyli resort obrony oraz siły zbrojne. Dla tych struktur niezbędna jest przede wszystkim wiedza o potencjalnym przeciwniku militarnym, jego zamiarach polityczno-wojskowych, organizacji i wyposażeniu sił zbrojnych, stanu uzbrojenia, doktrynach, strategiach i planach wojennych. Wiedza ta jest niezbędna dla budowy własnego potencjału wojskowego kraju, dla opracowania własnych strategii obronnych i zawierania strategicznych sojuszy obronnych. Zdobywaniem tego rodzaju informacji w zdecydowanej większości państw zajmują się wywiady wojskowe. 4.Doktryny i strategie obronne. Strategia Bezpieczeństwa Narodowego czy Strategia Obronności RP są bardzo istotnymi z punktu widzenia bezpieczeństwa dokumentami. Przygotowanie tych dokumentów nie jest sprawą prostą, ponieważ zwykle określają one wszelkie kwestie związane z obronnością kraju z wyprzedzeniem wieloletnim. Kluczowym założeniem, jakie zwykle przyjmuje się we wstępie jest ocena stopnia, skali i rodzajów zagrożenia państwa w perspektywie kilku, a nawet kilkunastu lat. Zadanie wypracowania tej oceny należy do wywiadu, głównie wojskowego lub innego posiadającego specjalizację wojskową, jako że przy jej określeniu należy uwzględnić wszelkie elementy związane z potencjałem bojowym i polityką militarną potencjalnych przeciwników. Przy gromadzeniu danych niezbędnych dla opracowania doktryn i strategii obronnych, w pełni sprawdzają się przedstawione wcześniej podstawowe zasady funkcjonowania każdego wywiadu, czyli planowość, systematyczność, perspektywiczność i ciągłość, bez uwzględnienia, których nie byłaby możliwa realizacja długofalowych zadań wywiadowczych dostarczających kierownictwu państwa danych na temat potencjalnych przeciwników. 5.System mobilizacyjny Siły zbrojne są kosztownym elementem składowym każdego znaczącego organizmu państwowego. W dłuższych okresach pokoju i stabilnego rozwoju kraju często nawet ocenianym, jako zbyt kosztowny. Jednak już samo posiadanie dobrze przygotowanej i wyposażonej armii jest znaczącym czynnikiem odstraszającym potencjalnych agresorów i swego rodzaju gwarancją pokoju. Wywiady wojskowe w okresie wojny niezależnie od wcześniejszego podporządkowania, będą elementem składowym swoich sił zbrojnych. Dlatego, podobnie jak całe siły zbrojne, już w okresie pokoju powinny przygotowywać się do ewentualnego konfliktu zbrojnego i być włączonymi w plany mobilizacyjnego systemu rozwinięcia wojsk. Dla wywiadu oznacza to nie tylko ogrom pracy planistycznej, skoordynowanej z planowaniem sztabu generalnego ,ale przede wszystkim pracy operacyjnej, której efektem powinno być przygotowanie i przeszkolenie wywiadowcze i rozpoznawcze osób, które swoje faktyczne działania podejmą po ogłoszeniu mobilizacji. Innym ważnym zadaniem wywiadu na okres wojny pozostaje pozyskanie źródeł informacji osobowych (agentów) z kraju ewentualnego agresora, które w warunkach wojennych mogłyby przekazywać niezbędne informacje wojskowe. Wywiady wojskowe pozyskują i przeszkalają agentów, o których wiedzą, że w warunkach wojennych będą odgrywać znaczącą rolę w rozwiniętych siłach zbrojnych przeciwnika, a następnie „zamrażają”. Oznacza, że przez całe lata nie wykonują oni żadnych konkretnych zadań a dopiero po wybuchu konfliktu zbrojnego będą aktywowani i włączani do działań wywiadowczych. 6.Misje wykonywane poza granicami kraju Trudno wyobrazić sobie zagraniczną misję wojskową bez zabezpieczenia wywiadowczego. Niezależnie od statusu misji, właściwe rozpoznanie wojskowe i wywiadowcze jest podstawą jej sukcesu, przez co należy rozumieć zrealizowanie postawionych zadań z minimalnymi startami własnymi. Pododdziały HUMINT (ang.Human Intelligence) zdobywają informacje przez człowieka od człowieka, ale czynią to w sposób oficjalny. Umundurowani żołnierze tych jednostek wchodzą do miast czy wiosek w swoim rejonie działania. Rozmawiają z przedstawicielami władz, z mieszkańcami i z ich relacji, popartych własnymi obserwacjami sporządzają raporty przedstawiające sytuację wojskową w danym regionie. Jest to więc taka bardziej uwspółcześniona forma zwiadu lub rozpoznania wojskowego. Kwestią odrębną pozostaje rola wywiadu wojskowego w przygotowaniu misji zagranicznej sił zbrojnych. Szanujące się państwa nigdy nie wysyłają swoich wojsk „w ciemno” w nierozpoznany wcześniej rejon świata, nawet jeżeli działają już tam siły sojusznicze. Dowództwo kontyngentu powinno zostać wyposażone w szczegółową wiedzę dot. m.in.: sytuacji politycznej i wojskowej, charakterystyki ugrupowań zbrojnych, ich uzbrojenia i metod prowadzenia walki, zagrożeń militarnych i pozamilitarnych, religii wyznawanej przez społeczeństwo i jej wpływu na postawy i zachowania obywateli, historii regionu i jej wpływu na bieżące wydarzenia polityczne, charakterystyk przywódców ugrupowań zbrojnych i relacji pomiędzy nimi, ugrupowań polityczno-społecznych i religijnych, kultury regionu i tradycji, klimatu itp. Najważniejszym jednak jest, aby działania wywiadu przygotowujące zagraniczną misję sił zbrojnych rozpoczęły się ze znacznym wyprzedzeniem czasowym. Czas ten potrzebny jest nie tylko na uzyskanie ww. informacji o przyszłym rejonie działań, ale również na podjęcie operacyjnych działań wywiadowczych. Ich celem będzie pozyskanie osobowych źródeł informacji lub przynajmniej ich wstępne rozpracowanie, a także jeżeli sytuacja na to pozwala utworzenie nielegalnej rezydentury z dostępem do informacji, których nie sposób uzyskać z pozycji wojskowej