Patologia wywodzi się od słów patos znaczy cierpienie, udręka, ból, logos znaczy nauka. Powstała w końcu XIX wieku. Patologia używana była na początku w medycynie, natomiast w późniejszym czasie pod koniec XIX wieku używano ją do określania zjawisk społecznych. Patologia społeczna jest to zjawisko społecznego zachowania się jednostek i grup oraz funkcjonowania instytucji, która pozostaje w sprzeczności z wartościami i zasadami aktualnie akceptowanymi przez dane społeczeństwo . Patologia to stan zakłócenia równowagi społecznej, czego objawem jest osłabienie więzi społecznych, które możemy zauważyć w zbiorowościach, gdzie postawy aspołeczne akceptowane są przez niektóre grupy społeczne. Zjawisko takie możemy dostrzec w subkulturach, gdzie narkomania, alkoholizm, agresja itp. są akceptowane. Za twórcę polskiej szkoły patologii społecznej uważa się Adama Podgóreckiego. To właśnie jego definicja jest najczęściej przywoływana. O patologii społecznej mówi „ten rodzaj zachowania, ten typ instytucji, ten typ funkcjonowania społecznego, czy ten rodzaj struktury, który pozostaje w zasadniczej, nie dającej się pogodzić sprzeczności ze światopoglądowymi wartościami, które w danej społeczności są akceptowane” . Zauważamy, że w definicji autor uzależnił patologię od społecznych ocen. Pojecie patologii społecznej inaczej definiuje W. Okoń, uważając, że jest to „…nauka o przyczynach, objawach i zwalczaniu takich chorób społecznych, jak przestępczość, pijaństwo, lekomania itd.”
M. Jarosz patologię społeczną uważa za stan zakłócenia równowagi społecznej charakteryzujący się osłabieniem więzi społecznych, społecznego systemu normatywnego i aksjologicznego oraz osłabieniem i rozregulowaniem mechanizmów kontroli społecznej. Patologia społeczna według M. Lipki to „określony stan postaw, zachowań i sytuacji życiowych, (…) które są szkodliwe dla historycznie uwarunkowanego postępu i powodują ujemne następstwa dla wszechstronnego rozwoju jednostki, grupy lub całego społeczeństwa, a polegają na nieprzestrzeganiu obowiązujących przepisów prawa, norm moralnych, obyczajowych i kulturowych oraz na odrzucaniu lub nieposzanowaniu wartości obiektywnie zgodnych z interesami jednostki i ogółu obywateli na określonym etapie rozwoju kraju.” Według L. Pytki patologia społeczna to zespół zjawisk szkodliwych w sensie indywidualnym lub w sensie grupowym, o określonej genezie, zasięgu społecznym i negatywnych skutkach. Pojęcia bliskoznaczne lub synonimiczne Patologia społeczna jest pojęciem bliskoznacznym lub synonimicznym pojęć niżej wymienionych: • Dewiacja, • Dezintegracja, • Dezorganizacja, • Niedostosowanie społeczne. Dezintegracja jest to zaburzenie w stosunkach międzyludzkich, szczególnie tych związanych z funkcjonowaniem w grupach. Dezorganizacja jest to zaburzenie struktur. Niedostosowanie społeczne – dzieci i młodzież niedostosowanie społecznie to osoby u których na skutek zaburzeń wewnętrznych lub niekorzystnych warunków środowiskowych występują powtarzające się zaburzenia w zachowaniu. Problemy patologii społecznej według badań: • pierwszy –określany jest jako patologia indywidualna i dotyczy zjawisk związanych z życiem jednostki, czego przykładem mogą być np:  samobójstwa,  uzależnienia (narkomania, alkoholizm, lekomania),  prostytucja,  przestępczość,  dewiacje seksualne. • drugi –nosi nazwę patologii rodziny i obejmuje negatywne zjawiska związane z życiem rodziny np:  przemoc w rodzinie,  sieroctwo społeczne,  pozbawienie praw rodzicielskich,  osłabienie funkcji wychowawczej rodziny,  rozpad rodziny. • trzeci – ma postać ujemnego zjawiska powstającego w grupach społecznych.

1. Przejawy patologii indywidualnej 1.1. Uzależnienia

Uzależnienie to zespół różnych zjawisk występujących na poziomie biochemii, fizjologii, psychiki i zachowania związanego z przyjmowaniem substancji psychoaktywnych lub uporczywego wykonywania pewnych czynności.

Cechy uzależnienia: • utrwalony wzorzec zachowania, forma zależności psychicznej, • przymus stosowania, • uzależnienie fizyczne i zespół abstynencyjny, • tolerancja, potrzeba zwiększenia dawki, potrzeba określonej stymulacji, • szkodliwość zachowania nałogowego zarówno w wymiarze osobistym, jak i społecznym. 1.1.1. Alkoholizm

Alkoholizm jest najbardziej rozpowszechnionym nałogiem na świecie. Jest to choroba, która powstaje na skutek uzależnienia organizmu od alkoholu. Powoduje ona stopniowe uszkadzanie centralnych komórek systemu nerwowego. Alkoholizm polega na niekontrolowanym piciu alkoholowych napojów co może przedwcześnie doprowadzić do śmierci. Od alkoholu można uzależnić się fizycznie i psychicznie. Uzależnienie fizyczne powoduję wzrost tolerancji na alkohol i utratę kontroli nad spożywanym alkoholem. Zaś uzależnienie psychiczne polega na potrzebie picia alkoholu, aby poprawić samopoczucie. Statystyki pokazują, że w naszym kraju liczba osób uzależnionych od alkoholu to około 700 tys. Alkoholizm można określić jako wadliwy wzorzec zachowania, powodujący ewidentne szkody psychiczne, fizyczne i społeczne, których podstawowymi objawami są: utrata kontroli nad piciem oraz włączenie alkoholu w strukturę potrzeb jednostki. Alkoholizacja to pojęcie często używane w odniesieniu do dzieci spożywających alkohol. Określa się je jako „zjawisko będące faktem spożywania napojów alkoholowych bez względu na okoliczności, motywy i sposoby picia”. Alkoholizacja może występować u osób spożywających alkohol w małych ilościach, którzy nie wpadają w chorobę i nie zagrażają otoczeniu, a także u osób pijących w dużych ilościach. Alkoholizuje się również duża liczba dzieci. Młodzież najczęściej przeżywa inicjację alkoholową w wieku 13-14 lat. Sięganie przez nich po alkohol jest efektem naśladowania dorosłych i ich zwyczajów. Dzieci wiedzą, że alkohol pije się przy każdej okazji np. imprezy, koncerty itd. Alkoholizm zwany jest także chorobą rodziny. W takiej rodzinie może dochodzić do przemocy w rodzinie, rozpadu rodziny, a także zaniedbaniu dzieci. 1.1.2. Narkomania

Narkomania to zażywanie środków psychotropowych, zarówno odurzających, jak i pobudzających oraz halucynogennych – zmieniających psychikę, szkodliwych dla jednostki i społeczeństwa. Narkomania to zjawisko społeczne, a także uzależnienie spowodowane krótszym lub dłuższym zażywaniem leków albo innych Śródków uzależniających. Cechuje się koniecznością przyjmowania środka odurzającego oraz stałym zwiększaniem dawki. Rezygnacja z zażywania może doprowadzić do śmierci. Narkomania często staje się przyczyną wejścia na drogę przestępczą. Po narkotyki najczęściej sięgają osoby młode. Przyczyną narkomanii mogą być złe relacje z rodzicami, ciekawość, wpływ środowiska rówieśniczego, ucieczka przed problemami, przyjemność. Sięgają po nie Ci, którzy są słabi psychicznie, ale również Ci, którzy radzą sobie świetnie i mają silną osobowość. Przewodnikiem po świecie narkotyków są filmy, czasopisma, gry komputerowe, internet. Młodzież naśladuje postawy i styl życia bohaterów. Narkomania nosi za sobą wiele konsekwencji takich jak: • Następstwa zdrowotne – zależą od rodzaju narkotyku, sposobu jego stosowania; • Następstwa ogólnospołeczne – zanik ambicji, zasad i norm społecznych, odsunięcie się od społeczeństwa; • Następstwa kryminogenne – ogromna potrzeba zdobycia środków narkotycznych, w fazie ”głodu” narkoman jest w stanie zrobić wszystko np. kradzieże, rozboje, nielegalny handel, przemyt, nielegalna produkcja. Do środków odurzających należą: • Uspokajające (pochodne maku, morfina, opium, relanium, środki syntetyczne); • Pobudzające (kokaina, amfetamina, ekstazy); • Halucynogenne (LSD, grzybki, bieluń, meskalina, pochodne konopi); • Wziewne (rozpuszczalniki, farby, kleje). Osoby, które chcą uwolnić się od narkotyków muszą podjąć odpowiednie leczenie, które pomoże usunąć szkodliwe substancje z organizmu, nauczy życia bez narkotyków, a także przywróci do normalnego życia. 1.1.3. Lekomania

Lekomania inaczej zależność lekowa lub lekozależność. To uzależnienie od leków, która wywołuje stan psychiczny lub fizyczny. Lekomania to przymus stałego lub okresowego zażywania leku, w celu doznania oczekiwanego efektu psychicznego, fizycznego lub uniknięcia nieprzyjemnych doznań związanych z brakiem leku.
Lekomania najczęściej obejmuje leki przeciwbólowe, nasenne, dopingujące i euforyzujące. Uzależnienie od leków może nastąpić wtedy, gdy chory musi przyjmować coraz większe dawki leku, aby otrzymania właściwy efekt. Następuje wtedy niebezpieczeństwo przedawkowania leków i wystąpienia złych działań np. zatrucia lub nawet śmierci. Można wyróżnić kilka typów lekozależności: • Typ morfinowy, • Typ kokainowy, • Typ haszynowy, • Typ amfetaminowy, • Typ khat, • Typ substancji halucynogennych. 1.2. Prostytucja

Prostytucja jest jedną z najstarszych zjawisk patologii społecznej. To uprawianie stosunków płciowych w celu zarobkowym. Z języka łacińskiego „prostitutio” oznacza nierząd uprawiany w celu osiągnięcia jakiś korzyści. Prostytucją zajmują się obie płcie, chociaż najbardziej płeć żeńska.
Spostrzegana jest w wielu aspektach: społecznych, psychologicznym i medycznym. Prostytucja związana jest z różnymi czynnikami, które mają charakter kulturowy, ekonomiczny, biologiczny, socjologiczny.
Prostytucję definiuje się przez „utrzymywanie przypadkowych stosunków seksualnych, bez zaangażowania emocjonalnego i pobierania za świadczone usługi określonych opłat”. Według K. Schranka „prostytucja to nierząd zawodowy uprawiany przy pomocy ludzkiego ciała”. W takim ujęciu nierządu znajduję się oprócz prostytucji heteroseksualnej, również prostytucja homoseksualna, biseksualna i transseksualna. M. Antoniszyn i A. Marek uważają, że osoba prostytuująca się to „osoba stale lub dorywczo uprawiająca proceder polegający na świadczeniu usług seksualnych w dowolnej formie w zamian za korzyści materialne, które stanowią decydujący motyw jej działania”. We współczesnym świecie dobrze rozwijająca jest prostytucja nieletnich. Należą do nich dziewczynki w wieku 12-16 lat. Zadecydowało o tym zaniedbanie i porzucenie dziecka przez rodzinę oraz nędza. Brak pieniędzy skłania dzieci do prostytuowania się. Dzięki temu zarabiają na najpotrzebniejsze potrzeby życiowe, mogą zaimponować koleżankom nowym ubraniem lub sprzętem elektronicznym. Prostytucje traktują jako łatwy zarobek na życie. Chociaż nie należy on do łatwych, ponieważ trafiają się klienci, którzy traktują prostytutki przedmiotowo i brutalnie. Zdarza się, że dzieci prostytuują się za namową własnych rodziców. Matka, która się prostytuuję uważa, że to nie jest nic złego i dziecko równie dobrze poradzi sobie tak jak ona, a nawet lepiej. Do osób prostytuujących się zaliczają się dzieci, które wywodzą się z bogatych rodzin. Nie jest to spowodowane brakiem pieniędzy, ale takie dzieci są zadowolone z siebie i lubią to robić. W ten sposób mogą zaimponować swoim rówieśnikom. Typy prostytucji: • Prostytucja w agencjach towarzyskich, klubach, • Seks na telefon (call girls), • Prostytucja w restauracjach i hotelach, • Usługi towarzyskie. Przyczyną oddania się prostytucji jest przymus lub namowa innej osoby, ubóstwo nędza, pogoń za zyskiem, własna wola kobiety, brak wzorców moralnych lub dysfunkcyjność rodziny. Prostytucja nosi za sobą wiele zagrożeń. Osoby uprawiające nierząd są narażone na zakażenia wirusem HIV, niechcianą ciążę, uczestnictwo w przestępczości, uzależnienie od środków psychoaktywnych, zakażenie chorobami wenerycznymi, a także na agresje i patologiczne zachowania ze strony klientów. 1.3. Samobójstwo

To zjawisko coraz bardziej powszechne. Samobójstwo z łac. scuicidium to akt celowego, świadomego odebrania sobie życia. Jest to śmierć jednostki w wyniku jej celowego, świadomego działania. Samobójstwo czy też usiłowanie samobójstwa jest aktem trwającym niekiedy całymi tygodniami, miesiącami lub latami. Samobójstwo to „każdy przypadek śmierci, będący wynikiem bezpośredniego lub pośredniego negatywnego lub pozytywnego działania wykonanego przez samą ofiarę, która wie, jaki będzie rezultat tego działania”. Samobójstwo jest powszechne nie tylko u osób dorosłych ale także u dzieci. Podejmowanie prób samobójczych przez młodzież jest wynikiem odrzucenia przez rodzinę, śmierć bliskiej osoby, niepożądana ciąża. Przyczyną może być także zawód miłosny. Dzieci zakochują się w rówieśnikach i są niekiedy odrzucane. Inną przyczyną są kłopoty w szkole. Mogą to być problemy z nauką, ale także odrzucenie przez kolegów. Samobójstwo u dorosłych wywołane jest z powodu nagłej utraty źródła utrzymania, śmierci bliskiej osoby, choroby na AIDS, zawodu miłosnego z którym większość ludzi nie potrafi sobie poradzić. Do zamachów samobójczych najczęściej dochodzi w mieszkaniu, w pomieszczeniach zabudowań, w piwnicach, na strychu, a także w obszarach parków i lasów.

Sposób popełnienia zamachu: • otrucie gazem, • rzucanie się pod pojazd, • zażycie środków nasennych, • rzucanie się z wysokości, • utopienie się, • powieszenie się, • zażycie trucizny, • zastrzelenie się. 2. Przejawy patologii rodziny. 2.1. Przemoc w rodzinie.

Przemoc to wywieranie wpływu na proces myślowy, zachowanie lub stan fizyczny osoby pomimo braku przyzwolenia. Za przemoc uważa się użycie siły. Obecnie przyjmuje się, iż przemoc to zamach, w wyniku którego osoby ponoszą uszczerbek na ciele lub w zakresie funkcji psychicznych. Irena Pospiszyl zaproponowała interesującą definicję na temat przemocy: „Przemocą nazwiemy wszelkie nieprzypadkowe akty wykorzystujące przewagę sprawcy, które godzą w osobistą wolność jednostki, przyczyniają się do jej fizycznej lub psychicznej szkody i wykraczają poza społeczne normy wzajemnych kontaktów, albo też wszelkie akty udręczenia i okrucieństwa”.
W Przemocy w rodzinie można wyróżnić formy takie jak: • Przemoc fizyczna – popychanie, bicie, potrząsanie, kopanie; • Przemoc emocjonalna – wyśmiewanie, poniżanie, upokorzenie, zawstydzanie; • Przemoc seksualna – zmuszanie do seksu, do nieakceptowanych form współżycia; • Przemoc ekonomiczna – ograniczenie dostępu do pieniędzy, odbieranie zarobionych pieniędzy, zmuszanie do pożyczania; • Zaniedbanie – brak opieki medycznej, chłód emocjonalny, obojętność, brud, niedożywienie. Przemoc jest zjawiskiem różnie nazywanym np. maltretowanie dzieci, złe traktowani, krzywdzenie, nadużywanie dzieci. Z pojęciem przemocy wiążą się inne pojęcia takie jak maltretowanie lub znęcanie się. Maltretowanie to zamierzone lub niezamierzone działanie osoby, społeczeństwa, które źle wpływa na zdrowie i rozwój. Zaś znęcanie się to umyślne okrucieństwo, które powoduje u ofiary ból fizyczny i moralny. Popełniany jest u osób, które nie potrafią lub nie mogą się bronic. Wobec dzieci przemoc występuje w rodzinie, szkole, przedszkolu, instytucjach opiekuńczo-wychowawczych, grupach rówieśniczych. Małe dzieci są narażone na większe ryzyko przemocy fizycznej, a starsze na przemoc seksualną. Chłopcy są najczęściej ofiarami bicia i kar fizycznych, zaś dziewczynki są ofiarami przemocy seksualnej, zmuszania do prostytucji. Wystąpienie przemocy wobec dzieci może być spowodowane posiadaniem jednego rodzica, młodym wiekiem rodziców, brakiem wsparcia i opieki dalszej rodziny, przemocą miedzy rodzicami, alkoholizm ojca, matki lub obojga rodziców. Przez mężczyzn stosowana jest przemoc fizyczna, która prowadzi do poważnych i śmiertelnych konsekwencji. Są też często sprawcami przemocy seksualnej wobec dzieci. Zaś kobiety częściej używają wobec dzieci przemocy psychicznej. Poważnymi formami fizycznego krzywdzenia dzieci jest zmuszanie do pracy ponad siły, handel narządami dziecka. Irena Pospiszyl wyróżnia cztery fazy przemocy: • Faza narastania napięcia; • Faza iskry zapalnej, czynnika wywołującego przemoc; • Faza przemocy; • Faza spadku napięcia oraz dążenia do pojednania. Patologia społeczna jest problemem na dużą skale, który występuje w każdym otoczeniu. Każdy powinien starać się poprawić sytuacje i brać udział w zwalczaniu patologii w naszym kraju, ponieważ bez tego te problemy będą jeszcze większe.