Podział i kategorie zagrożeń cywilizacyjnych

Współczesny świat jest zróżnicowany pod wieloma względami. W dobie ogromnego postępu technologicznego ludzie zaczynają zdawać sobie sprawę z tego, że świat stoi w obliczu wielu zagrożeń i problemów do niedawna nie dostrzegalnych lub nie istniejących. Często podział źródeł zagrożeń jest dwudzielny i dotyczy środowiska naturalnego oraz działalności człowieka. Kolejnym przykładem podziału zagrożeń jest ich podział na zagrożenia pierwotne oraz wtórne. Dla przykładu pierwotnym zagrożeniem naturalnym jest powódź, natomiast głód, masowe zgony czy epidemie są zagrożeniem wtórnym wynikającym ze skutków powodzi.

Współczesny świat jest zróżnicowany pod wieloma względami. W dobie ogromnego postępu technologicznego ludzie zaczynają zdawać sobie sprawę z tego, że świat stoi w obliczu wielu zagrożeń i problemów do niedawna nie dostrzegalnych lub nie istniejących. Często podział źródeł zagrożeń jest dwudzielny i dotyczy środowiska naturalnego oraz działalności człowieka. Kolejnym przykładem podziału zagrożeń jest ich podział na zagrożenia pierwotne oraz wtórne. Dla przykładu pierwotnym zagrożeniem naturalnym jest powódź, natomiast głód, masowe zgony czy epidemie są zagrożeniem wtórnym wynikającym ze skutków powodzi. Zagrożenia możemy podzielić również ze względu na kierunek oddziaływania na podmiot bezpieczeństwa. Mogą one pochodzić ze środowiska bezpieczeństwa w którym funkcjonuje podmiot (zagrożenia zewnętrzne) lub wynikające z funkcjonowania samego podmiotu (zagrożenia wewnętrzne). Do zagrożeń zewnętrznych (przyjmując za podmiot bezpieczeństwa państwo) zaliczamy zazwyczaj terroryzm, agresja zbrojna, katastrofy techniczne, globalne kryzysy ekonomiczne, itd. Natomiast za zagrożenia wewnętrzne możemy uznać zjawiska takie jak bezrobocie, niepokoje społeczne, rozpad struktur państwowych, przestępczość czy lokalne zagrożenia wynikające z negatywnego oddziaływania sił natury takie jak powodzie czy trąby powietrzne. W wielu przypadkach jednak trudno oddzielić jest zagrożenia wewnętrzne od zagrożeń zewnętrznych. Najlepszym przykładem tego typu zagrożenia jest chociażby terroryzm oraz przestępczość. Ugrupowania terrorystyczne funkcjonujące wewnątrz danego państwa mogą negatywnie oddziaływać na bezpieczeństwo innych państw przekraczając tym samym bez trudu granice w zglobalizowanym świecie. Również przestępczość stanowi poważny współczesny problem dla bezpieczeństwa wewnętrznego wielu państw, jednak powiązania wielu grup przestępczych wykraczają daleko poza granice jednego państwa. Wielu badaczy zgodnych jest co do tego, że współcześnie zaciera się granica pomiędzy bezpieczeństwem wewnętrznym, a zewnętrznym.

Zagrożenia polityczne możemy zdefiniować jako stan, w którym nasilają się zadania zorganizowanych grup społecznych (politycznych) uniemożliwiających wypełnianie przez państwo jego głównych funkcji, a przez to osłabiające lub niweczące działania organów lub instytucji realizujących cele i interesy narodowe. Zakres tego rodzaju zagrożeń obejmuje zarówno politykę wewnętrzną i zagraniczną państwa. Zagrożenia tego typu powstają zazwyczaj w wyniku planowych i zorganizowanych działań, które mogą doprowadzić do zakłócenia porządku konstytucyjnego państwa, podważania jego pozycji na arenie międzynarodowej, doprowadzić do obalenia legalnych władz, a nawet doprowadzić do wybuchu wojny domowej. Zagrożenia militarne to taki splot zdarzeń w stosunkach międzynarodowych, w których z dużym prawdopodobieństwem może nastąpić ograniczenie lub utrata warunków do niezakłóconego bytu i rozwoju państwa, albo naruszenie bądź utrata jego suwerenności i integralności terytorialnej - w wyniku zastosowania wobec niego przemocy zbrojnej (militarnej). Należy dodać w tym miejscu, że użycie sił zbrojnych jest często narzędziem do osiągania celów polityki państwa. • blokada militarna; • szantaż militarny; • prowokacja militarna; • incydent graniczny; • ograniczone użycie środków przemocy zbrojnej; • zbrojne starcie graniczne; • napaść zbrojna grup nieformalnych; • konflikt lokalny; • konflikt między państwami; • demonstracja siły.

Zagrożenia militarne mogą również pochodzić ze strony ugrupowań terrorystycznych, choć terroryzm jest na tyle specyficznym zjawiskiem, że nie mieści się tylko w kategorii zagrożeń militarnych.

Terroryzm jest szczególnym rodzajem zagrożenia, które ciężko zaklasyfikować do jednego typu zagrożenia. Może być zarówno zagrożeniem społecznym i militarnym. Wobec tego nie da się rozpatrywać terroryzmu wyłącznie w aspekcie zagrożenia militarnego. Źródeł terroryzmu w XXI wieku należy doszukiwać się przede wszystkim na płaszczyźnie społeczno-gospodarczej. Ugrupowania terrorystyczne często powstają na obszarach zacofanych gospodarczo, w państwach upadłych, lub borykających się z kryzysem struktur państwowych. Zmienia się również motywacja ugrupowań terrorystycznych oraz charakter samych zamachów.

Zagrożenia ekonomiczne dotyczą problematyki produkcji wymiany i rozdziału różnych dóbr w państwie oraz racjonalnego nimi dysponowania dla pomnażania ogólnego dobrobytu. Identyfikowane są również z zagrożeniami gospodarczymi które możemy określić jako stan, w którym państwo nie może przeciwstawić się takim oddziaływaniom zewnętrznym i wewnętrznym, które uniemożliwiają rozwój ekonomiczny zgodny z określonymi kierunkami i tempem, a przez to osłabiają potencjał gospodarczo-obronny. Obejmują przede wszystkim finanse państwa, procesy produkcji, sferę handlu i dostęp do surowców, zwłaszcza energetycznych niezbędnych do funkcjonowania infrastruktury krytycznej państwa. Do zagrożeń ekonomicznych (gospodarczych) należą więc zjawiska takie jak: • kryzys finansowy; • dysproporcje w zamożności grup społecznych; • szantaż energetyczny; • utrata rynków zbytu; • ograniczanie dostępu do surowców oraz technologii przez państwa wysokorozwinięte; • pranie brudnych pieniędzy; • szara strefa; • egoizm korporacji transnarodowych i państw wysoko rozwiniętych; • bezrobocie; Zagrożenia społeczne odnoszą się do niebezpieczeństwa utraty życia i zdrowia jednostek, tożsamości narodowej i etnicznej poszczególnych grup społecznych oraz bezpieczeństwa socjalnego i publicznego. Do najczęstszych zagrożeń tego typu możemy zaliczyć: • choroby; • ubóstwo; • sekty i niejawne stowarzyszenia; • terroryzm; • patologie społeczne (narkomania, alkoholizm, przemoc w rodzinie); • wykluczenie społeczne; • przestępczość; • manipulowanie informacją; • ruchy skrajnie ideowe (nacjonalizm, szowinizm, ksenofobię, fundamentalizm religijny); • łamanie praw człowieka i obywatela; • uprzedzenia kulturowo-religijne; • alienacja społeczna; • upadek wartości; • kryzysy demograficzne;

Zagrożenia ekologiczne mogą doprowadzić do wystąpienia trwałego uszkodzenia lub zniszczenia znacznych obszarów środowiska przyrodniczego, co negatywnie wpływa na zdrowie i życie ludzi24. Tego typu zagrożenia mają swe źródła zarówno w działalności człowieka jak i w środowisku naturalnym. Do typowych zagrożeń ekologicznych można zaliczyć: • katastrofy naturalne i przemysłowe • niekontrolowaną eksploatację zasobów naturalnych • zanieczyszczenie wody, powietrza i gleby na skalę masową • brak gospodarki odpadami komunalnymi, przemysłowymi, nuklearnymi • stosowanie niebezpiecznych technologii przemysłowych • naruszenie stosunków wodnych w środowisku • chaotyczna urbanizacja • próby nuklearne i testy nowych typów broni Do zagrożeń naturalnych (spowodowanych wyłącznie siłami natury) występujących najczęściej, zaliczyć możemy: • susze • mrozy • powodzie • pożary • wiatry • trzęsienia ziemi • lawiny • opady

Wszystkich problemów zagrażających temu światu nie można rozwiązać przy pomocy szybkich środków zaradczych, nie można ich rozwiązać jeden po drugim, osobno. Potrzebna jest współpraca międzynarodowa i między ludzka. Postęp techniczny, który ma ludziom ułatwić życie niesie ze sobą choroby, z którymi medycyna sobie nie radzi. Człowiek wywołuj wojny i konflikty, zabija drugiego człowieka zamiast pomóc mu. Ludzie muszą zrozumieć, że to oni sami są źródłem zła i zagrożenia dla świata, w którym żyją