I. Pytania ogólne

1.Powstanie kryminalistyki Źródłem powstania kryminalistyki jako dziedziny nauki były przemiany cywilizacyjne okresu rewolucji przemysłowej -> migracje ludzi ze wsi do miast, czyli ze skupisk, gdzie każdy każdego zna do skupisk dużych, gdzie większość ludzi jest anonimowa. W związku z tym pojawiła się potrzeba utworzenia nowych metod wykrywania przestępstw, które będą bardziej adekwatne do sytuacji. Inną przesłanką był rozwój nauki i pojawienie się nowych metod i narzędzi.

Postacie zasłużone dla kryminalistyki: -> sir Edward Henry:

• opracował system klasyfikacji daktyloskopijnej
• 1901r - zorganizował w Scotland Yard pierwszą na świecie registraturę daktyloskopijną
• 1903r – został szefem Metropolitan Police

Kryminalistyka w Polsce: Zaczęło się od medycyny sądowej, najbardziej znanymi przedstawicielami byli:

• Leon Wachholz
• Ludwik Twichmann
• Ludwik Hirszfeld
• Jan Stanisław Olbrycht

2. Laboratoria kryminalistyczne w Polsce:

• Laboratorium Policyjne Centrali Służby Śledczej(1927r)
• Instytut Ekspertyz Sądowych(1927r)
• Katedra Kryminalistyki UW

3. Pojęcie kryminalistyki(taktyka i technika kryminalistyczna) wg:

• P. Horszowskiego – kryminalistyka zajmuje się badaniem sposobów i środków dokonania przestępstw
• B. Hołyst – kryminalistyka to nauka o metodach ustalania faktu przestępstwa
• Z. Czeczot – nauka praktyczna, opracowuje zasady sprawnego działania Kryminalistyka dzieli się na: -> taktykę kryminalistyczną – czyli badanie sposobów dokonania przestępstw oraz opracowywanie metod ich wykrywania poprzez realizację czynności dochodzeniowo-śledczych oraz operacyjno-rozpoznawczych, jak np:
• przesłuchanie
• przeszukanie
• okazanie
• eksperyment śledczy
• pościg
• zasadzka
• kontrola operacyjna
• zakup kontrolowany

-> technikę kryminalistyczną – badania środków technicznych wykorzystywanych do popełnienia przestępstwa oraz opracowywanie metod i środków technicznych służących do identyfikacji sprawców przestępstw.

4. Działy techniki kryminalistycznej

• daktyloskopia
• badania pisma ręcznego i dokumentów
• fonoskopia
• mechanoskopia
• traseologia
• antroposkopia
• otoskopia
• cheiloskopia

5. Ślady kryminalistyczne i ich podział Ślady kryminalistyczne – wg Jana Sehna to wszelkie zmiany w obiektywnej rzeczywistości, które jako spostrzegalne znamiona po zdarzeniach będących przedmiotem postępowania stanowią podstawę do odtworzenia przebiegu tych zdarzeń zgodnie z rzeczywistością.

Ślady można podzielić na:

• substancje pamięciowe
• odwzorowanie, plany i inne
• daktyloskopijne, biologiczne, traseologiczne, mechanoskopijne, broni, fałszerstw dokumentów, fonoskopijne, fizykochemiczne, osmologiczne, przestępstw komputerowych
• ślady sprawcy, ofiary, świadka i innych osób
• ślady człowieka, zwierzęcia, zjawisk i rzeczy Inny podział:
• substancje
• obrazy
• engramy pamięciowe
• mowa, dźwięki
• zapachy
• przemiany materii
• zmiany w przestrzeni
• przedmioty

6. Identyfikacja kryminalistyczna (Proces: utożsamianie, stwierdzanie, ustalanie przez porównanie lub rozpoznawanie; Wynik: utożsamianie, stwierdzanie, ustalanie, czy obiekt jest ten sam lub taki sam) -> grupowa - celem jest zakwalifikowanie obiektu do jakiejś grupy, charakteryzującej się zespołem cech; czasami jest etapem na drodze indywidualnej, a czasami jest kresem możliwości, gdy:

• nie ma cech identyfikujących obiekt
• takie cechy są, ale nie można ich ustalić -> indywidualna - gdy chcemy ustalić tożsamość konkretnego, indywidualnego obiektu -> bezpośrednia - jednoznaczne zidentyfikowanie osoby wprost na podstawie posiadanych danych (np. imię, nazwisko, adres) -> pośrednia - jednoznaczne zidentyfikowanie osoby na podstawie relacji wewnątrz wszystkich posiadanych danych
• pozytywna, negatywna, eliminacyjna
• kategoryczna, prawdopodobna
• materiał dowodowy, porównawczy, kontrolny
• wartość diagnostyczna
• wartość dowodowa
• cechy identyfikacyjne (elementy odróżniające)

II. Daktyloskopia

1. Właściwości linii papilarnych:

• niepowtarzalność
• niezmienność
• nieusuwalność

2. Rodzaje wzorów linii papilarnych -> wzory łukowe:

• łuki zwykłe
• łuki namiotowe -> wzory pętlicowe:
• pętlica prawa
• pętlica lewa -> wzory wirowe:
• wiry typowe
• torebkowe
• dwupętlicowe
• złożone

3. Minucje - elementy podstawowe dla identyfikacji daktyloskopijnej. Podstawowe rodzaje minucji:

• odcinki
• początki i zakończenia
• haczyki
• rozwidlenia
• kropki

4. AFIS

• powstał w 1978r i został wyprodukowany przez firmę Printrak
• wykorzystywany obecnie przez większość policji na świecie
• gromadzenie danych daktyloskopijnych cudzoziemców; gromadzenie obrazów niezidentyfikowanych śladów daktyloskopijnych z miejsc przestępstw; porównywanie obrazów odbitek, nieznanych śladów

5. Podstawy prawne daktyloskopii Art. 74, 2pkt. KPK

6. Rodzaje śladów linii papilarnych

• ślady nawarstwione - naniesione substancje potowo-tłuszczowe; naniesione innymi substancjami (np. krwią, farbą, smarem)
• ślady odwarstwione
• ślady wgłębione

7. Metody ujawniania śladów linii papilarnych

• metody optyczne (pod wpływem promieniowania widzialnego i UV)
• metody fizyczne (proszki daktyloskopijne, SPR, metalizacja próżniowa, fiolet krystaliczny)
• metody chemiczne (czerwień węgierska)
• metody fizykochemiczne (cyjanoakryl)
• metody fluoroscencyjne

III. Pismo ręczne

1. Rodzaje cech pisma ręcznego:

• cechy syntetyczne (klasa pisma, ogólny obraz, stopień staranności)
• cechy topograficzne (margines lewy i prawy, górny i dolny, wcięcia akapitowe)
• cechy mierzalne (pole i wielkość pisma, szerokość znaków)
• cechy konstrukcyjne (budowa znaków, odmiany znaków, budowa wiązań)
• cechy motoryczne (tempo pisania, impuls, następstwa znaków oraz nacisk)

2. Metody podrabiania podpisów: -> naśladownictwo

• intelektualne
• wzrokowe
• z pamięci
• wyuczone -> odwzorowanie -> autofałszerstwo

3. Rodzaje i zasady pobierania materiału porównawczego:

• materiał bezwpływowy (z podobnego okresu)
• materiał na żądanie (wpływowy) - podłoże, środek pisarski, warunki pisania, treść dosłowna lub zbliżona, zmiana kartek, tempo pisania, wielkość liter, pochylenie liter.
• materiał powstały w związku ze sprawą Należy dążyć do uzyskania podobnych form graficznych, ale nie pokazywać materiału dowodowego. IV. Techniczne zabezpieczenia dokumentów

1. Przykłady dokumentów publicznych:

• banknoty
• dokumenty tożsamości
• czeki
• weksle
• karty płatnicze
• znaki akcyzy
• świadectwa ukończenia uczelni

2. Rodzaje zabezpieczeń dokumentów: -> rodzaje podłoża(zabezpieczenia w podłożach):

• znaki wodne
• nitki zabezpieczeniowe
• włókna, broki (UV) -> druk (staloryt, offset, typografia) -> tło (gilosz, mikrodruki) -> farby specjalne (wykazujące fluoroscencyjne, zmienne optyczne, penetrujące) -> retro wers -> efekt kątowy, relief, irys -> foliogramy -> wpisy i podpisy -> zdjęcia -> pieczęcie -> laminowania -> zabezpieczenia elektroniczne -> zabezpieczenia biometryczne

3. Znak wodny -> zwany także foliogramem - to charakterystyczny obraz widziany w świetle przechodzącym, uzyskiwanym w trakcie formowania papieru, widoczny jest jedynie dzięki zróżnicowanej warstwy papieru lub zagęszczenia włókien. Obecnie stosowany jest jako zabezpieczenie druku. -> druk stalorytniczy - wykorzystywany jako zabezpieczenie druku, umożliwia nadrukowywanie wypukłych wzorów np. na banknoty co pomaga w ich identyfikacji -> nitka zabezpieczająca - metalowy pasek wpuszczony do wnętrza papieru z prześwitami; to zabezpieczenie druku wprowadzane podczas produkcji papieru -> efekt kątowy - rodzaj zabezpieczenia druku, uzyskiwany dzięki przetłoczeniom papieru w wyniku stosowania techniki druku, jaką jest staloryt. W zależności od kąta obserwacji można dostrzegać raz jeden, raz drugi obraz w tym samym miejscu druku -> retrowers - jedna z form zabezpieczenia dokumentów, polega na druku grafiki na stronie przedniej (recto) i odwrotnej (verso). Grafiki oglądowe oddzielnie mogą nie nieść treści, ale dopiero oglądane pod światło wspólnie tworzą element znaczeniowy. -> farby specjalne - mogą to być farby zmieniające kolor pod wpływem promieni UV, niewidoczna farba fluorescencyjna zamieniająca kolor pod wpływem temperatury.

4. Zabezpieczenia banknotów -> specjalna , tajna receptura papieru, zastępowanie go podłożem polimerowym -> stosowanie mikrodruku (np. banknot 20 USD; mikrotekst) -> retrowers (to obraz widoczny w prześwicie, utworzony z dokładnie dopasowanych elementów, znajdujących się po obu stronach banknotu) -> znak wodny -> nitka zabezpieczająca -> nadruk farbą zmienną optycznie -> staloryty (elementy wypukłe) ; offset (drukowanie tła i elementów płaskich) -> typografia (numerowanie banknotów)

5. Zabezpieczenie dowodu osobistego -> kinegram - element znajdujący się na awersie dokumentu w prawym dolnym rogu, dający efekt holograficznej zmiany barwy i motywu, a także efekt kinetyczny -> zdjęcie, wzór podpisu i dane - nanoszone techniką grawerowania laserowego -> efekt CLI - element umieszczony w prawym górnym rogu rewersu, zawiera PESEL, rok ważności dokumentu -> efekt OVI - godło kraju naniesione na rewersie dokumentu naniesioną za pomocą farby zmiennej optycznie, dodatkowo element jest aktywny w świetle UV. -> zabezpieczenia widoczne w świetle kierunkowym -> zabezpieczenia widoczne w świetle UV:

• linie giloszowe
• napisy
• stylizowane litery RP
• nitka zabezpieczająca

V. Osmologia

1. Zabezpieczanie śladów zapachowych:

• ślad zapachowy zabezpiecza się na przedmiotach, które miały kontakt z podejrzanym dłużej niż 30 minut (ślady biologiczne, rzeczy osobiste)
• zapach dłużej utrzymuje się na powierzchniach chłonnych oraz w niskiej temperaturze niż w wysokiej
• ślad zapachowy zabezpiecza się przykrywając go pochłaniaczem (tkanina o podwyższonej chłonności), a następnie szczelnie okrywając aluminiową folią tak, aby zapach nie mógł się ulotnić i aby przenikał na pochłaniacz (trwa to ok. 30 minut)
• następnie zdejmuje się folię, a pochłaniacz za pomocą pensety wkłada się do sterylnego, szklanego i bezwonnego naczynia, opatruje się je metryczką
• zapach można także pobrać za pomocą pompy próżniowej
• ślady zapachowe z powierzchni wilgotnych należy albo zamrozić, albo wysuszyć w temp. pokojowej; w przypadku zamrożenia ślad należy natychmiast przekazać do pracowni osmologicznej

2. Pobieranie materiału porównawczego:

• pobiera się go od podejrzanego w celu przeprowadzenia badań osmologicznych. W tym celu zapach porównawczy pobiera się od podejrzanego dając mu do potrzymania w rękach sterylne pochłaniacze lub w razie konieczności przykładając do jego ciała (np. pod stopami lub pachami). Proces ten trwa kilkanaście minut.
• w trakcie pobierania należy pamiętać o przestrzeganiu pewnych reguł: -> pobierania materiału porównawczego nie może robić osoba zabezpieczająca materiał dowodowy, co eliminuje możliwość kontaminacji śladów -> materiał pobiera się w pomieszczenie wolnym od silnych, obcych zapachów ->materiał pobiera się z wcześniej umytych i osuszonych rąk, w szczególnych przypadkach można też z innych części ciała lub z krwi -> pochłaniacz trzeba przekazać w sposób minimalizujący nanoszenie innych zapachów -> liczba pochłaniaczy porównawczych powinna dublować materiały dowodowe -> czas pobierania materiału porównawczego powinien wynosić 15 minut -> materiał można zabezpieczyć z przedmiotów lub rzeczy, co do których istnieje pewność, że dana osoba miała z nimi bezpośredni kontakt -> pochłaniacze po nasyceniu należy umieścić w neutralnym zapachowo opakowaniu szklano-metalowym

3. Szereg selekcyjny:

• odpowiednio ustawione pojemniki z umieszczonym wewnątrz materiałem zapachowym przygotowanym do badań zgodności zapachowej
• wykorzystuje się w nim materiał dowodowy, materiał uzupełniający oraz porównawczy

4. Próby kontrolne:

• próby, w trakcie których w ciągu selekcyjnym znajduje się materiał kontrolny, stosowany w celu ustalenia, czy w ciągu selekcyjnym nie znajduje się zapach zaburzający pracę psa oraz czy pies w dniu badania pracuje prawidłowo
• próba w układzie kontroli negatywnej (próba zerowa)
• próba w układzie kontroli pozytywnej

5. Badania identyfikacyjne:

• kolejne próby z zabezpieczonym materiałem dowodowym i porównawczym przeznaczonym do identyfikacji

VI. Traseologia

1. Traseologia zajmuje się badaniami porównawczymi śladów stóp zarówno odzianych jak i bosych, badaniami porównawczymi śladów obuwia

2. Rodzaje śladów traseologicznych:

• ślady stóp ludzkich (obutych, odzianych, bosych)
• ślady kończyn zwierząt
• ślady pojazdów na kołach, gąsienicach, płozach i innych
• ślady wgłębione
• ślady odwarstwione

3. Ichnogram:

• kierunek linii chodu, kąt stopy i kąt kroku, długość i szerokość kroku, badanie śladów obuwia

4. Zabezpieczanie śladów traseologicznych:

• obecność śladów pozornie niewidocznych ujawnia się za pomocą skośnie padającego światła skupionego lub za pomocą promieni UV. Następnie fotografuje się je, a potem oczyszczony ślad odwzorowuje
• ślady wgłębione w substancjach zwartych - za pomocą gipsu alabastrowego, albo kamienia dentystycznego, a w podłożach niestałych po uprzednim utrwaleniu nawierzchni, np. lakierem do włosów
• odcisk w substancjach sypkich najpierw utrwala się, po czym odwzorowuje żywicą silikonową. Ślady na uwarstwione przenosi się na folię daktyloskopijną, ślady utajone uwidacznia się za pomocą proszków daktyloskopijnych
• ślady pyłowe zdejmuje się metodą elektrostatyczną na aluminiową płytkę pokrytą folią

5. Rodzaje cech identyfikacyjnych obuwia:

• grupowe - kształt podeszwy, budowa spodu podeszwy, wzorcowa kompozycja podeszwy
• indywidualne - indywidualne cechy klasyczne, elementy podłoża przejęte przez podeszwę
• indywidualizujące - zdarcia, zużycia, cechy produkcyjne

VII. Oględziny

1. Cel oględzin:

• postępowanie przygotowawcze
• wyjaśnienie okoliczności zdarzenia i sprawcy
• zebranie materiału dowodowego

2. 7 złotych pytań:

• co się zdarzyło?
• gdzie?
• kiedy?
• jak?
• czym?
• dlaczego?
• kto?

3. Czynności przygotowawcze:

• zabezpieczenie miejsca
• organizacja i przygotowanie do pracy grupy operacyjno-śledczej
• czynności porządkowo-organizacyjne

4. Etapy oględzin: -> wstępny - dokładne zapoznanie się z przedmiotem oględzin, otoczeniem i ich właściwościami, uściślenie obszaru, zlokalizowania śladów i dowodów -> szczegółowy - etap główny, szczegółowe oględziny kolejnych fragmentów danego obszaru, przedmiotu, poszukiwanie, ujawnianie, dokumentowanie i zabezpieczanie śladów kryminalistycznych -> końcowy - kontrola obszaru badanego w celu stwierdzenia ewentualnie pominiętych elementów, zbierania zabezpieczonych śladów

5. Dokumentacja oględzin:

• dokładny opis miejsca ujawnienia śladu, a także odległości, w jakich znajdował się w stosunku do nieruchomych punktów odniesienia
• opis przedmiotu, bądź podłoża z dokładnym opisem jego właściwości
• charakterystykę śladu (forma odwzorowania, rodzaj i wielkość, rodzaj przedmiotów, materiał, kolor i cechy szczególne)
• metoda ujawnienia śladu
• oznaczenie śladu, zgodnie z tym na fotografii
• sposób zabezpieczenia i pakowania

VIII. Broń palna

1. Pojęcie broni palnej: Wg art. 7 ust. I ustawy o broni i amunicji, bronią palną w rozumieniu tej ustawy jest narzędziem które w wyniku działania sprężonych gazów, powstałych na skutek spalania materiałów miotających (najczęściej prochu strzelniczego) jest zdolne do wystrzelenia pocisku lub substancji z lufy albo elementu zastępującego lufę

• za broń palną uznaję się (jej posiadanie) także części broni: szkielet, bęben, zamek, komora zamkowa, lufa lub amunicja

2. Rodzaje broni palnej:

• broń bojowa (karabiny, karabiny maszynowe, automatyczne, pistolety i rewolwery)
• broń myśliwska (śrutowa i kulowa)
• broń sportowa (małokalibrowa)
• broń specjalnego przeznaczenia (rakietnica)
• broń gazowa

3. Podstawowe elementy budowy pistoletu:

• uchwyt
• muszka
• lufa
• szczerbinka
• język spustowy
• magazynek
• kabłąk spustowy
• bębenek
• kurek
• kolba

4.Kaliber lufy:

• to średnica lufy broni, w przypadku luf gwintowych średnica mierzona między przeciwległymi polami

5. Elementy budowy naboju:

6. Ślady na łuskach pozostawiają:

• komora nabojowa
• czółko trzonu zamkowego
• grot iglicy
• wyrzutnik

7. Ślady na pociskach:

• powstają w wyniku kontaktu pocisku z przeszkodą, ciałem oraz w chwili poruszania się pocisku w lufie i przy wyjściu z niej
• strzał oddany z bliska pozostawia na przeszkodzie lub w ciele drobiny prochu i osmala brzegi rany, bądź zostawia okręgi z osmalin
• otwór wlotowy jest zawsze mniejszy niż wylotowy

8. Zbiory łusek i pocisków - przeznaczenie:

• umożliwia ustalenie rodzaju naboju, kalibru, typu broni
• na podstawie łusek i pocisków można także ustalić kierunek i odległość strzału

9. GSR - Gun Shot Residue - (tzw. cząsteczki osiadające na dłoniach osoby strzelającej), mogą to być cząsteczki ołowiu, antymonu i baru) IX. Wariografia

10. Parametry pomiaru:

• oddychanie
• elektryczne przewodnictwo skóry
• ciśnienie krwi

2. Metody badań:

• metoda Keelera (pytania krytyczne i obojętne)
• metoda Reida (pytania obojętne, krytyczne i kontrolne)
• metoda Backstera

3. Podstawy prawne badań:

• art. 171 § 5 pkt. 2 KPK
• art. 192a § 2 w zw. z § 1 KPK

X. Mechanoskopia

• dział techniki zajmujący się identyfikacją narzędzi wskutek ich użycia
• mechanoskopia zakresem swojego działania obejmuje nie tylko narzędzia rozumiane jako wytwór rąk ludzkich, ale każdą rzecz, która jako narzędzie zostało użyte (gałąź, kamień)