Romantyzm europejski to epoka trwająca od lat 90 XVIII wieku do lat 40 XIX wieku. W Polsce epoka trwała od 1822 do 1863 roku. Początek epoki wyznaczyła data wydania tomiku poezji „Ballady i romanse” A. Mickiewicza a koniec - data wybuchu powstania listopadowego. Romantyzm polski powstawał w czasach carskich represji, niewoli, zrywów niepodległościowych i przede wszystkim olbrzymiej nadziei na odzyskanie niepodległości. Literatura podejmowała problemy uniwersalne, narodowe a także rozterki jednostki. Chętnie przeplatały się w niej wątki realistyczne i fantastyczne oraz historyczne. Stawiano uczucia ponad rozum, wierzono w możliwość kontaktu ze światem pozazmysłowym. Wzrosło zainteresowanie tematyką wschodu, tzw. orientalizmem, literaturą średniowiecza, a także twórczością ludową. Romantycy zwracali uwagę na życie wewnętrzne człowieka, jego emocje, uczucia i duchowość. Autorzy dzieł romantyzmu to ludzie obdarzeni umiejętnością intuicyjnego poznawania świata bądź poeci przeznaczeni do roli przywódcy narodu, proroka. Główny motyw twórczości literackiej to utracona niepodległość Polski. Do czołowych przedstawicieli literatury romantycznej można zaliczyć m.in. Adama Mickiewicza, Juliusza Słowackiego, Cypriana Norwida, Zygmunta Krasińskiego czy Ignacego Kraszewskiego. Główne gatunki literackie uprawiane przez romantyków to ballady, sonety, powieści poetyckie, poematy dygresyjne, epopeje, gawędy szlacheckie i dramaty romantyczne. Dzieła autorów romantycznych są lekcją historii opowiedzianą poprzez pryzmat ludzkich losów. Wypełnione są namiętnościami i pragnieniami, wiarą i rozczarowaniem, tym wszystkim, co może stać się udziałem człowieka wpisanego w chaos historii. Do zrozumienia literatury romantycznej konieczne jest dogłębne poznanie historii Polski i Europy oraz filozoficznego tła XIX wieku. Z powodu braków w „wiedzy historycznej” miałem trudności w samodzielnej analizie i zrozumieniu niektórych dzieł romantyków, ale mogę wskazać kilka utworów, które do mnie przemówiły. Są to przede wszystkim utwory Adama Mickiewicza. Jednym z takich utworów jest „Romantyczność” z tomiku „Ballady i romanse”, uważana za manifest polskiego romantyzmu. Autor koncentruje się na istotnym dla epoki przekonaniu o wyższości poznania intuicyjnego nad rozumowym oraz odwołuje się do ludowości, jako źródła wiedzy o człowieku i świecie. Ludowość ballady przejawia się nie tylko w języku utworu, ale przede wszystkim w fakcie, że bohaterką jest Karusia, dziewczyna z ludu, która zdaje się widzieć swego zmarłego kochanka, odwiedzającego ją nocną porą. W jej obronie występuje lud gminy, który nie widząc ducha zmarłego Jasieńka, wierzy w jego istnienie. Z tym poglądem zgadza się również narrator ballady: “(…) i ja tak wierzę, płaczę i mówię pacierze”. Jedynym, który występuje przeciw “dubom smalonym”, jest starzec, wyznawca oświeceniowego racjonalizmu (“ufajcie memu oku i szkiełku”). Jednak jego argumenty podważa narrator, mówiąc: [ “Dziewczyna czuje (…) [ A gawiedź wierzy głęboko; [ Czucie i wiara silniej mówi do mnie [ Niż mędrca szkiełko i oko.” W “Romantyczności” przeciwstawione mamy dwa sposoby poznania otaczającego nas świata: rzeczywisty oraz oparty na uczuciach i wierze. To właśnie za tym typem poznania opowiada się narrator. Jest to romantyczny sposób patrzenia na świat. Kwintesencją ballady jest końcowe, programowe hasło: “Miej serce i patrzaj w serce!”. To dobitne podkreślenie, że w romantyzmie rozum ustępuje miejsca uczuciom i sferze ducha. Drugi utwór Adama Mickiewicza to „Oda do młodości”, która jest uważana za manifest pokoleniowy romantyków. Prezentuje ona założenia programowe, takie jak zjednoczenie się w celu polepszenia ówczesnej sytuacji na świecie i walki o szczęście oraz wezwanie do rewolucyjnych zmian. Manifest ten wzywa przede wszystkim do zjednoczenia się i wspólnego działania prowadzącego do zmian w świecie i społeczeństwie. Podmiot prezentując swoje przekonania dokonuje oceny świata – określa go, jako „obszar gnuśności, zalany odmętem”. Uważa go za “wyprany” z wszelkich uczuć, kierujący się wyłącznie sprawami własnymi i przyziemnymi, umarły pod względem duchowym. Odrzuca twórczość klasyków określając ich mianem ”płaz w skorupie (…) sam sobie sterem, żeglarzem okrętem”. Zapowiada on zwycięstwo nowych idei – „Witaj, jutrzenko swobody, Zbawienia za tobą słońce!” Kolejne dzieło A. Mickiewicza warte, moim zdaniem, uwagi to „Sonety krymskie”. Jest to cykl 18 utworów, które powstały, gdy Mickiewicz został po procesie Filomatów skazany na opuszczenie kraju. Podróżując po Krymie był on przekonany, iż nigdy już nie zobaczy Litwy, dlatego w sonetach pojawił się wątek tęsknoty za krajem. Problem nostalgii i utraconej ojczyzny stał się głównym tematem sonetów. Zainteresowanie Wschodem było u romantyków powszechne. Egzotyczna kultura pociągała swą barwnością i odmiennością. Sonety Mickiewicza są zapisem wrażeń, emocji wywołanych podróżą. Poeta opisuje piękno krymskich krajobrazów, jednak bardziej interesuje go przyroda, jako żywioł. Ogrom przyrody wzbudza w autorze uczucie małości i zagubienia. Przedstawia on przyrodę raz, jako naszego groźnego przeciwnika, jako niszczącą siłę, wkraczającą w to, co stworzył człowiek innym razem zaś, jako piękne zjawisko. Orientalizm sonetów podkreślają używane przez Mickiewicza nazwy regionalne: Czatyrdah czy Bakczysaraj oraz słowa opisujące realia Wschodu, np. haremy, padyszach, dżamidy. Zachwyciła mnie również epopeja narodowa z wątkami gawędy szlacheckiej „Pan Tadeusz”. Utwór ten zawiera elementy poematu heroicznego, satyry, baśni, gawędy oraz sielanki. Dzięki niej mogłem przenieść się do przeszłości, poznać dawną kulturę szlachecką, dawne obyczaje i wartości moralne szlachty. Utwór ten przedstawia szeroki obraz społeczeństwa polskiego na początku XIX wieku, który jest bardzo zróżnicowany. Możemy dostrzec przedstawicieli arystokracji, szlachtę zaściankową, oraz chłopów – najbiedniejszą warstwę społeczną, poznać ich wadu i zalety. Uświadomiłem sobie jak wielkie znaczenie miał patriotyzm i miłość do ojczyzny dla Polaków w tamtym okresie. Wszyscy bohaterowie są przedstawieni na tle ważnych dla całego narodu wydarzeń historycznych. Akcja utworu rozgrywa się na Litwie w roku 1811 i 1812, kiedy to Polska, czeka na wkroczenie wojsk Napoleona Bonaparte. Wszyscy niecierpliwie wyczekują na wieści o walkach Legionów Polskich i zwycięstwie Napoleona. Chociaż „Pan Tadeusz” to trudna w interpretacji epopeja, to na pewno godna uwagi książka, w której z uwagi na wiele wątków każdy znajdzie coś dla siebie. Główny wątek dzieła to wątek niepodległościowy, walka przeciw Moskalom. Pojawia się też wątek Stolnika i wątek sporu o zamek Horeszków. Bardzo rozbudowany wątek to miłość Tadeusza i Zosi. Pojawia się na początku utworu, kiedy to Tadeusz zauważa młodą dziewczynę, rozwija się przez cały utwór, aż kończy się zaręczynami Tadeusza i Zosi. „Pan Tadeusz” to najbardziej znane i najbardziej charakterystyczne działo Adama Mickiewicza. Poeta przedstawił w nim obraz „utraconej ojczyzny” - ukochanej Litwy, kraju, do którego tęsknił przebywając na emigracji. Myślę, że o tak ważnym dla historii Polski dziele nie wolno nam zapominać. Myślę, że jednym z najbardziej znaczących dzieł całego polskiego romantyzmu jest „Konrad Wallenrod” Adama Mickiewicza. Jest jednym z najważniejszych utworów w dorobku autora, napisanym na zsyłce w Petersburgu, poruszającym problemy patriotyczne Polski XIX wieku. Lektura utworu pokazuje, że potęgi Zakonu Krzyżackiego nie da się pokonać w otwartej, honorowej walce. Aby zwyciężyć wroga, bohater musi się uciec do takich metod jak podstęp, zdrada i spisek, musi żyć otoczony kłamstwem i obłudą, ukrywać dla dobra obranej metody, swoje prawdziwe emocje i myśli. „Konrad Wallenrod” przez kształtowanie wyborów głównego bohatera niesie w sobie przesłanie o konieczności podporządkowania działania dobru kraju. Konrad musi dokonywać wyborów, które będą miały poważne konsekwencje zarówno dla jego prywatnego życia, jak i dla ukochanej ojczyzny. Śledząc losy i wybory Konrada Wallenroda czytelnik jest postawiony przed szeregiem pytań natury etycznej i moralnej, musi ocenić działania bohatera, opowiedzieć się za jakąś racją. Książka ta została w narodzie nękanym niewolą, w którym ideały miłości do ojczyzny i walki narodowowyzwoleńczej stały na piedestale wartości przyjęta z wielkim uznaniem. Myślę, że problemy przedstawione przez autora m.in. bezwzględnych praw historii i prawa każdej jednostki do budowania własnego losu, są problemami ponadczasowymi. Uważam, że na uwagę zasługuje również III część „Dziadów”. Jest to dramat o cierpieniach i tragedii narodu polskiego, a także o patriotycznej młodzieży, która zapaliła pierwszą iskrę powstania listopadowego. Utwór ukazuje wydarzenia związane z procesem filomatów i filaretów w Wilnie w 1923 roku. Został napisany niedługo po klęsce powstania listopadowego, która doprowadziła do prześladowań Polaków. Uczestnicy powstania emigrowali, obawiając się represji. Ci, którzy pozostali w kraju, musieli liczyć się z tym, że ich życie będzie pasmem niepokojów i kłopotów. „Dziady cz. III” poruszają tematykę wolności, niepodległości, wspierają sprawę Polski w Europie i kształtują wizje przyszłego, wolnego, niepodległego państwa. Największym przesłaniem III cz. Dziadów jest idea mesjanizmu. Autor porównuje cierpienie Polski do cierpienia Jezusa. Istota mesjanizmu zawarta jest w przekonaniu o niezwykłym posłannictwie wybranego narodu polskiego, cierpiącego niewinnie dla odkupienia wszystkich krajów, do zbawienia ludzkości i wyznaczenia mu roli Mesjasza Narodów. Gdy więc cierpienia się wypełnią, Polska tak jak Chrystus zmartwychwstanie, odzyska wolność i przyniesie ją innym ciemiężonym narodom…. Utwór ten utrwalił wypadki historyczne, pokazał tragedię polskiego narodu, prześladowanego za dążenia niepodległościowe i przedstawił wizji przyszłej Polski. Dramat ten miał stanowić, według Mickiewicza, wkład w walkę Polaków o odzyskanie wolności. Nie mogę nie wspomnieć o „Nie-boskiej komedii” Zygmunta Krasińskiego i „Cierpieniach młodego Wertera” J.W.Goethego. „Nie-boska komedia” to utwór o charakterze dramatycznym, w którym sceny realistyczne sąsiadują ze scenami fantastycznymi. Swoistą cechą utworu jest to, że nie dotyczy on konkretnych wydarzeń czy konkretnego społeczeństwa. Poeta chciał ukazać ogólny i ponadczasowy dramat ludzkości oraz właściwy obraz arystokracji, przejmujące obrazy nędzy, cierpień, głodu, wyzysku chłopów i robotników. Nieprzemijające wartości utworu to celna ocena ówczesnej sytuacji społecznej w Europie oraz przekonanie, że niewłaściwe stosunki społeczne muszą doprowadzić do rewolucji społecznej.
„Cierpienia młodego Wertera” J. W. Goethego to pierwszy utwór romantyczny, podejmujący problematykę typową dla epoki, opowiadający m.in. o niespełnionej miłości. Autor mówi nie tylko o cierpieniu i nieszczęśliwej miłości, próbie samobójczej, ale porusza również problem podziałów panujących pomiędzy klasami tworzącymi społeczeństwo. Krytykuje wyniosłość i fałszywą dumę arystokracji, a także jej zobojętnienie na losy najuboższych i całego kraju w ogóle. Goethe broni w nim również warstwy mieszczańskiej, obarczając pełną winą za nędzę bogaczy. Każda epoka zarówno literacka jak i historyczna cechowała się własnymi poglądami na świat, własnymi dążeniami czy charakterystycznym sposobem pisania. Autorzy starali się w swych utworach przekazać nam jakieś prawdy moralne, rady czy informacje o problemach, z jakimi borykali się im współcześni. Romantyzm starał się odkrywać ludzkie uczucia wyrażając indywidualność i odmienność jednostki. Pozwolił człowiekowi na swobodę myśli, uczuć i wyborów. Tak jak „każda epoka tęskni za jakimś piękniejszym światem” tak i przedstawiciele romantyzmu mieli swoje tęsknoty. Tęsknili oni, jak przystało na romantyków, za głębokimi, prawdziwymi uczuciami. Zachwycali się nie tylko naturą, ale i strefą duchową, tym, co nie widzialne jak i tym, co możemy dostrzec patrząc na świat „poprzez serce”. Jako wielcy patrioci, kochający swoją ojczyznę tęsknili przede wszystkim za niepodległą ojczyzną. Pragnęli jej wolności, siły i niezależności. Romantycy odwoływali się w swej twórczości do spraw ojczyzny, wzięli na siebie zadanie podtrzymania swymi dziełami poczucia narodowej odrębności, poczucia polskości. Jako duchowi przywódcy narodu nawoływali do podjęcia walki o wyzwolenie ojczyzny spod jarzma zaborów i poświęcenia wszystkiego, nawet życia, dla sprawy kraju.
Myślę, że tęsknota to coś zupełnie normalnego, to uczucie braku czegoś lub kogoś istotnego dla danej osoby. Każdy z nas ma ich wiele. Jedne są materialne, inne duchowe, jedne silniejsze, inne słabsze. Są nieodłączną częścią naszego życia. Tęsknoty towarzyszyły naszemu życiu, towarzyszą i będą towarzyszyć, niezależnie od epoki - są ponadczasowe.