Recenzja "Pamiętniki" F. Foch

Ferdynand Foch urodził się w Tarbes 2 października 1851 roku. Pobierał nauki w liceum w Tarbes, liceum w Rodez, w seminarium Polignan, w departamencie Górnej Garonny, a następnie w jezuickim kolegium świętego Michała w Saint Etienne. Już w młodości miał niespotykane zdolności. Po ukończeniu studiów w kolegium św. Michała, w 1868 roku udaje się do Metz, by w kolegium św. Klemensa przygotować się do Szkoły Politechnicznej. Uczęszczanie do szkół jezuickich miało wpływ na jego przywiązanie do katolicyzmu.

Ferdynand Foch urodził się w Tarbes 2 października 1851 roku. Pobierał nauki w liceum w Tarbes, liceum w Rodez, w seminarium Polignan, w departamencie Górnej Garonny, a następnie w jezuickim kolegium świętego Michała w Saint Etienne. Już w młodości miał niespotykane zdolności. Po ukończeniu studiów w kolegium św. Michała, w 1868 roku udaje się do Metz, by w kolegium św. Klemensa przygotować się do Szkoły Politechnicznej. Uczęszczanie do szkół jezuickich miało wpływ na jego przywiązanie do katolicyzmu. Matka jego była córką oficera napoleońskiego, dlatego Foch prawdopodobnie przejawiał zainteresowanie do wojskowości. Gdy składał pisemne egzaminy wstępne w liceum w Metz do Szkoły Politechnicznej, był świadkiem klęski armii francuskiej w wojnie prusko-francuskiej (1870-1871). Wojna skłoniła go do zaciągnięcia się do 4 pułku piechoty, ale nie miał sposobności wykazania się, w wyniku przerwania działań wojennych. W marcu 1871 roku powraca do Metz, aby ukończyć skrócony kurs matematyki. W 1871 roku zdaje trzykrotne egzaminy w Nancy do Szkoły Politechnicznej. Po wojnie wstępuje w szeregi ochotników artylerii (zwanych „małe kapelusze”), którzy po piętnastu miesiącach Szkoły Politechnicznej zostali powołani do Szkoły Aplikacyjnej w Fontainebleau. Po jej ukończeniu we wrześniu 1874 wstąpili do pułku jako oficerowie. W Tarbes debiutował w 24 pułku. W 1885 roku rozpoczął edukacje w Wyższej Szkole Wojennej. U boku jednego z profesorów tej szkoły (prof. Milleta), pełnił funkcję szefa sztabu korpusu, a następnie armii. Prof. Millet miał ogromny wpływ na poglądy Focha dotyczących siły ognia artyleryjnego. Wierzył, że przed atak, zanim nastąpi, musi być szczegółowo planowany. Od 1890 roku był wykładowcą strategii ogólnej w Akademii Sztabu Generalnego, a w 1885 roku został w niej profesorem. W 1901 roku został odwołany za swoje poglądy klerykalne, ponieważ we Francji przywiązanie do religii katolickiej stanowiło barierę na drodze do kariery wojskowej. Dzięki swojej determinacji i talentowi w 1903 roku zostaje pułkownikiem i dowódcą 35 pułku artylerii, a w 1905 roku generałem i komendantem Akademii Sztabu Generalnego. W następnych latach był dowódcą 14 Dywizji (1911 rok), 8 korpusu Armijnego (1912 rok), 20 korpusu Armijnego (1913 rok). Po wybuch I wojny światowej brał udział w bitwie nad Marną (5-9 września 1914 r.) , jako dowódca 9 Armii. Następnie mianowany na pomocnika Naczelnego Dowódcy, gen. Josepha Joffre’a. W styczniu zostaje dowódcą Północnej Grupy Armii. Wyróżnił się w czasie przygotowań sztabowych do bitwy nad Sommą (lipiec-listopad 1916 r.). Od stycznia do marca 1917 roku dowodził 7 i 8 armią. W maju 1917 roku zostaje szefem Sztabu Generalnego, a w 1918 roku zostaje powołany na Naczelnego Dowódcę Sił Sprzymierzonych (Ententy) na froncie zachodnim. W drugiej bitwie nad Marną (17 lipca 1918 roku) ostatecznie rozbił główne siły niemieckie. W sierpniu 1918 roku zostaje Marszałkiem Francji. Uczestniczył w odbiorze kapitulacji Niemiec w lasku Compiegne pod Paryżem (11 listopada 1918 roku). Uczestniczył również w konferencji paryskiej i ustalał warunki traktatu wersalskiego. Po wojnie Foch stał się bohaterem całej Europy, jak i Polski. Przyczynił się do uratowania sprawy polskiej, po wybuchu powstania wielkopolskiego, naciskając na uznanie armii powstańczej za część wojsk sprzymierzonych. W zamian za to został mianowany 13 kwietnia 1923 roku dekretem wydanym przez Prezydenta RP Stanisława Wojciechowskiego, Marszałkiem Polski. 15 kwietnia otrzymał Order Orła Białego. Zmarł 20 marca 1929 roku w Paryżu, jako Marszałek Francji, Marszałek Polny Wielkiej Brytanii i Marszałek Polski. Pochowany został w paryskim Kościele Inwalidów. „Pamiętniki” Ferdynanda Focha zostały wydane w dwóch tomach. W Polsce wydane zostały w Warszawie w 1931 roku. Pierwszy tom obejmuje okres od lipca do kwietnia 1915 roku, z kolei drugi tom od maja do listopada roku 1918. „Pamiętniki” nie stanowią całej historii I wojny światowej (obejmującej czas od wybuchu wojny, po podpisanie pokoju), lecz zamykają się w podanych wyżej ramach czasowych. Foch świadomie pominął lata 1915-1917 tłumacząc ten zabieg możliwością jego niedokończenia ze względu na swój wiek. Prawdopodobnie chciał stworzyć z „Pamiętników” swoisty pomnik swojej osoby, przywołując tylko lata 1914 i 1918, które były dla niego najbardziej chwalebne i stawiały go w bohaterskim świetle. Pierwszy tom „Pamiętników” składa się z trzech części. Jak pisał Ferdynand Foch we wstępie, w pierwszym tomie skupił on się wyłącznie na opisie wypadków, w których sam brał udział. Pierwsza część tomu dotyczy jego dowództwa nad XX korpusem (od 25. VII do 28. VIII 1914 roku. W rozdziale tym opisany jest szlak bojowy tego oddziału od okresu osłony (25. VII do 13. VIII 1914 r.), przez działania zaczepne w Lotaryngii wraz z bitwą pod Marhange, która rozgrywała się od 14-20 sierpnia 1914 roku. Pierwszą część kończy na opisie odwrotu XX korpusu znad Meurthe. Druga część dotyczy jego dowództwa nad wojskiem 9. Armii w dniach 29. VIII- 4. X 1914, bitwy nad Marną oraz opisu końca bitwy, jak i pościgu (od 10-12 września) oraz zatrzymania się. Ostatni rozdział dotyczy bitwy we Flandrii, bitwy nad Yserą, Ypres. Foch porusza w rozdziale tym również szereg problemów sztuki operacyjnej oraz wypadki na froncie sprzymierzonych od 17 października do 20 listopada. Dokonuje opisu pierwszych prób zaczepnych wojsk sprzymierzonych na niemieckim froncie oraz opisu przegrupowania wojsk we Flandrii (grudzień 1914 r. - kwiecień 1915 r.). W drugim tomie Foch zawiera w swoim „Pamiętniku” nie tylko opisy wypadków, w których sam brał udział, lecz również próbuje dokonywać opisu całego frontu zachodniego. Sam Foch napisał o tomie drugim: „Został on napisany na podstawie wrażeń, jakie odbieraliśmy w chwili działań, oraz na podstawie wiadomości, jakie posiadaliśmy lub hipotez jakie tworzyliśmy o nieprzyjacielu”.
Tom drugi dotyczy tylko działań roku 1918. Opracowuje on działania wojsk sprzymierzonych przez pryzmat jego osiągnięć, jako dowódcy, jak i odpowiedzialności jaka na nim spoczywała. Tom drugi składa się z jednego obszernego rozdziału czwartego pod tytułem: „Naczelne dowództwo armii sprzymierzonych”. W rozdziale tym Foch dokonuje rozkładu ofensywy niemieckiej z 21 marca oraz układu w Doullens. Szczegółowo opisuje natarcie wojsk niemieckich pomiędzy Reims a Montdidier, pod Chemin-des-Demes, Noyon a Montididier. Opisuje drugą bitwę nad Marną, ogólną ofensywę wojsk sprzymierzonych (26 września- 15 października), ofensywę francusko-amerykańską pomiędzy Suippe a Mozą, ofensywę francusko-brytyjską na froncie Cambrai-Saint-Quentin oraz ofensywę grupy armii we Flandrii od północy do Lys. Rozdział kończy opisem stanu liczebnego, przemysłu wojennego i komunikacji (1918 r.) oraz zawieszenie broni i marszem nad Ren. Szczegółowość opisu działań wojennych w „Pamiętnikach” daje świetny materiał do poznania historii I wojny światowej roku 1914 i 1918. Foch w swoich opisach skupia się wyłącznie opisowi wydarzeń, rozkładu wojsk, jej liczebności. „Pamiętniki” są bardzo obiektywne. Foch rezygnuje z wplatania w działania informacji o sobie samym. Wielokrotnie przywołuje rozwiązania w sytuacjach bez wyjścia, które okazują się trafne, lecz czasami nie zostają wykorzystane. Spostrzegawczość, zdolność przewidywania pozwala określić Focha, jako wspaniałego i wybitnego dowódcę. W czasie działań militarnych I wojny światowej wykazał się silnym charakterem, odwagą i poczuciem odpowiedzialności za podejmowane decyzje. Część teoretyków wojskowych krytykowała go za sposób prowadzenia działań, opartych na całej linii frontu.