WSTĘP: -,,Ferdydurke” Witolda Gombrowicza jest obszernym dziełem atakującym kulturę zamkniętą w systemy schematów -Głównym problemem ukazanym w powieści jest bezustanna walka głównego bohatera z formą -,,Forma” oznacza wszelkie konwencje, schematy, które jednostka przyjmuje jako wzór zachowania. -Są one narzucane człowiekowi z zewnątrz. -W powieści walkę z formą podejmuje główny bohater Józio Kowalski

1. Przypomnienie sytuacji początkowej:

• Józio to trzydziestoletni pisarz.
• Nieżyczliwe przyjęcie twórczości bohatera, wywołało w nim chęć powrotu do niedojrzałości.

2. Zamierzenia Józia: -Bohater, próbując uciec od oklepanego schematu ,próbuje stworzyć własną formę “Ach stworzyć własną formę! Niech kształt mój rodzi się ze mnie, niech nie będzie zrobiony mi” -Owy kształt nie może mu być narzucony przez otoczenie czy zrodzony z przymusu -Nie chce stać się człowiekiem podporządkowanym schematom, pragnie uczynić z siebie człowieka niezależnego

• Narzucane z zewnątrz konwencje, odbierają mu wolność i możliwość autokreacji
• Józio zaczyna pisać “pierwsze stronice dzieła mojego własnego, takie jak ja, identycznego ze mną, wynikającego wprost ze mnie” -dzieło ma być sposobem na jego “wyrażenie się”
• ma być dziełem “suwerennie przeprowadzający własną rację przeciw wszystkiemu i wszystkim”,

3. Wprowadzenie postaci profesora Pimki: -kiedy nagle rozlega się dzwonek, w drzwiach ukazuje się Profesor Pimko

• jest to “doktor i profesor, a właściwie nauczyciel, kulturalny filolog z Krakowa. Drobny, mały, chuderlawy, łysy i w binoklach…”
• Józio określa go jako “Formę doszczętnie zbanalizowaną”

4.Autoprezentacja Pimki przez jego wypowiedź: -Pimko jest dla Józia potwierdzeniem bycia formą belfra -Nauczyciel przytaczając cytaty różnych poetów popadał w formę(“pamięć zmarłych jest arką przymierza pomiedzy nowymi a starymi laty, podobnie jak pieśń gminna - Mickiewicz “przeżywamy życie umarłych” - A.Comte),

5.Czytanie przez profesora Pimko zaczętego dzieła Józia i konsekwencje jego działania: -kiedy profesor Pimko czyta zaczęte dzieło Józia, jego świat “załamał się”, “skurczył w belfra”, -nauczyciel wtarł w świat bohatera, przekształcił go, pomniejszył,

• stworzył nową “zorganizowaną na zasadzie belfra klasycznego” rzeczywistość
• narzucił mu więc swoją obcą formę belfra.

6.Reakcja Józia:

• Józio “wierci się”, chce się rzucić na nauczyciela
• próbuje wstać, ale nie potrafi, wciąż siedzi (“bez sensu”),
• Pimko siedzi (“z sensem”) i narzuca mu owo siedzenie, -jest to pewnego rodzaju uwięzienie -bohater nie może uwierzyć w to, co się dzieje -Gombrowicz wyraźnie pokazuje czytelnikowi automatyczne przyjmowanie przez ludzi formy, jaka w danej chwili jest oczekiwana od danej osoby np. gdy do pokoju Józia wchodzi jego były belfer , ten automatycznie zaczyna zachowywać się jak uczeń, chociaż ma już 30 lat -Gombrowicz podkreśla, że forma narzuca ludziom sposób zachowania

7.Konsekwencje relacji:

• Józio jest porażony, uwięziony, “maleje” w “wielkim belfrze” (“noga stała się nóżką, ręka - rączką, dzieło - dziełkiem”), poddaje się narzuconej formie
• Józio staje się taki, jakim go zobaczył Pimko -Nie potrafił wyzwolić się z konwencji
• profesor Pimko - “pobłaźliwie spogląda”, “wzrasta”, “jak krowa pasie się zielonością” Józia, -pomniejszony Józio sprawia że belfer “rośnie”,

8.Wykorzystanie analizowanego fragmentu do rozwinięcia problemu w kontekście całego utworu: -analizowany fragment jest kluczem do zrozumienia póżniejszych przygód bohatera, których celem było poszukiwanie “własnego kształtu” -w I części, kiedy Józiowi została nadana gęba ucznia, poznał, czym jest Forma i jaka jest jej potęga -Pobyt w szkole to dla bohatera pierwsza lekcja walki z formą -dowiaduje się w niej, że ucieczka od narzuconej gęby(maska) możliwa jest tylko przez zachwianie formy, w wyniku którego powstaje chaos ( czyli efekt rozbicia maski)

• w II części, kiedy Józio zostaje oddany na stancję u Młodziaków, ma zakochać się w Zucie, szybko jednak odgaduje plan belfra i pragnie mu się przeciwstawić -Jest to dla bohatera drugi etap walki, nauczył się formę rozbijać, rozpoznawać wzór i burzyć go -w 3 części bohater osiągnął pewien dystans, dojrzał do świadomości, iż Forma nie jest stabilna -Z kolejnej lekcji Józia wynika nauka, że ,,nie ma ucieczki przed gębą, jak tylko w inną gębę, a przed człowiekiem można schronić się jedynie w objęcia innego człowieka, przed pupą zaś nie ma w ogóle ucieczki” -Józio zrozumiał, że nie można istnieć bez formy, że człowiek zawsze skazany jest na jakąś gębę, ponieważ ona go stwarza

9.Wnioski

• Witold Gombrowicz w swojej powieści ukazuje uwikłanie człowieka w Formę -podkreśla, że nie ma ucieczki przed nią, ponieważ człowiek wpada w nową Formę, która go więzi i ogranicza