Polityka pieniężna Polityka pieniężna (inaczej polityka monetarna) – systematyczne działania mające na celu zapewnienie stabilności cen. Politykę pieniężną państwa prowadzi bank centralny lub inna instytucja rządowa upoważniona do realizacji tej funkcji. Oddziałuje ona na poziom podaży pieniądza oraz na kursy walutowe. Cele polityki monetarnej banku centralnego • Cel finalny (główny i nadrzędny) – jest to odpowiednio zdefiniowany cel ogólnogospodarczy wynikający z realizacji polityki ekonomicznej danego kraju. Przykładowo w Polsce celem finalnym NBP jest „utrzymanie stabilnego poziomu cen przy jednoczesnym wspieraniu polityki gospodarczej rządu o ile nie ogranicza to realizacji tego celu” (Ustawa o NBP z 1997 r.). • Cel pośredni – wyznaczenie określonej kategorii ekonomicznej, która pozostaje w stabilnej relacji z celem finalnym. Przykładowo w Polsce NBP stosuje strategię bezpośredniego celu inflacyjnego, choć dopiero w 2004 r. Rada Polityki Pieniężnej ustaliła wysokość owego celu inflacyjnego na 2,5 proc. z możliwością odchylenia do 1 punktu procentowego w górę lub w dół. Oznacza to, że roczny wskaźnik CPI powinien w każdym miesiącu znajdować się jak najbliżej 2,5 proc.[1]. • Cele operacyjne, które zależą od celu finalnego i powinny wpływać na cel pośredni:

1. Kontrola stóp procentowych
2. Kontrola przyrostu podaży pieniądza
3. Stabilizowanie poziomu kursu walutowego
4. Kształtowanie masy pieniądza rezerwowego
5. Kształtowanie poziomu stóp procentowych Działania banku centralnego w ramach celów operacyjnych można podzielić na: • Politykę restrykcyjną (twardą), której celem jest zmniejszanie podaży pieniądza poprzez sprzedaż papierów wartościowych na otwartym rynku, podwyższanie stóp procentowych, zmiany poziomu rezerw obowiązkowych – jest to polityka antyinflacyjna. • Politykę ekspansywną (miękką), której celem jest zwiększanie podaży pieniądza poprzez zakup papierów wartościowych na otwartym rynku, obniżanie stóp procentowych, obniżanie poziomu rezerw obowiązkowych.

Podstawowe instrumenty polityki pieniężnej Instrumenty polityki pieniężnej to instrumenty jakimi posługują się banki centralne w celu kontroli podaży pieniądza i krótkoterminowej stopy procentowej[6]. Podzielić je można na[6]: • instrumenty pośrednie – oddziałują na płynność bankową, czyli podaż i koszt kredytów. Banki centralne czynią to za pomocą trzech klasycznych instrumentów, do których należą; o polityka dyskontowa – zmiana oficjalnej stopy redyskontowej; o operacje otwartego rynku – sprzedaż lub skup papierów wartościowych z rynku; o kontrola rezerw obowiązkowych – regulacja poziomu rezerw obligatoryjnie gromadzonych przez banki; • instrumenty typu administracyjnego – związane z bezpośrednią kontrolą banku centralnego nad systemem bankowym – np. racjonowanie kredytów. Ponadto banki centralne oddziaływać mogą przez perswazję (ang. moral suasion) – przekazywanie wszelkich uwag i sugestii w stronę polityki banków komercyjnych. Polega to zazwyczaj na ustnym formułowaniu przez bank centralny i rząd nieformalnych zaleceń w celu wymuszenia określonych działań. Często oddziaływanie to ma skalę znacznie szerszą – międzynarodową i wywierane jest przez międzynarodowe organizacje finansowe[potrzebne źródło]. Polityka pieniężna oparta na ilościowej teorii pieniądza I. Fishera Polityka ta nazywana jest czasem polityką pasywną i kieruje się zasadą dostosowywania wielkości podaży pieniądza do zmian w realnej podaży wszelkich dóbr i usług. Według teorii Fishera można to osiągnąć poprzez wykorzystywania ilościowych i jakościowych pośrednich instrumentów polityki pieniężnej, bez ingerencji w mechanizm rynku. Pierwszy rodzaj instrumentów określa kwotę refinansowania banków komercyjnych i wszelkich podmiotów pozabankowych przez bank centralny. Drugie zaś tyczą się dostępnych bankom warunków, form i kosztów tego refinansowania pieniądzem banku centralnego. Bank centralny korzysta więc z tych instrumentów, by kontrolować ogólną stabilność podaży pieniądza.

Lokata terminowa – jest to umowa między bankiem a klientem dotycząca lokowania środków pieniężnych zawierana na czas określony. Bank zobowiązuje się wypłacić kapitał wraz z odsetkami na koniec okresu umowy. Lokaty dzielą się na odnawialne i nieodnawialne. Przy pierwszej opcji po upływie terminu lokata jest automatycznie odnawiana. W przypadku tych drugich, po upływie terminu środki zostają zwrócone klientowi.

Lokata pieniężna - oprocentowany dochód z odrębnego konta-lokaty pieniężnej, polegający na często krótkoterminowym “zamrożeniu” określonej kwoty pieniężnej celem osiągnięcia zysku po upływie tego terminu (zysk powyżej stopnia inflacji). Lokata dynamiczna – jest to umowa z bankiem dotycząca lokowania środków, z której klient może się wycofać przed końcem okresu trwania tej umowy bez niebezpieczeństwa utraty odsetek. W zamian za korzystanie z pieniędzy klienta bank zobowiązuje się wypłacać odsetki. Wkłady te są zwykle niżej oprocentowane niż w lokacie terminowej. Lokata rentierska - jest to umowa między klientem a bankiem dotycząca lokowania środków pieniężnych na okres długoterminowy, polegająca na tym, że bank wypłaca odsetki od wkładu w regularnych odstępach czasu. Lokata dwuwalutowa - nazywana też Dual Currency Deposit, jest formą lokowania wolnych środków pieniężnych opartą na pochodnych instrumentach finansowych (opcjach walutowych). Jest to połączenie lokaty z transakcją terminową dotyczącą danej pary walut

Pojęcie renty w matematyce finansowej W tym wpisie postaram się wyjaśnić zasady działania rent, które występują w matematyce finansowej. Zapraszam do zapoznania się z tym wpisem. Renta definiowana jest jako ciąg płatności dokonywanych w równych odstępach czasu. Jako przykład można tutaj podać wszelkie świadczenia otrzymywane ze stosunku pracy, kwartalne spłaty długu, roczna dywidenda czy comiesięczne wpłaty na rachunek oszczędnościowy. Płatności, które składają się na rentę noszą nazwę rat. Okres między kolejnymi ratami nazywany jest okresem bazowym. Analizując poszczególne renty zauważany, iż występują tutaj następujące elementy: liczba rat, długość okresu bazowego, wysokość tychże rat, moment pierwszej łatności, stopa procentowa oraz zasady naliczania odsetek. W literaturze występuje następujący podział rent: renta prosta – okres bazowy pokrywa się z okresem kapitalizacji odsetek, renta uogólniona – taka, w której te okresy są różne. Mamy również renty czasowej, czyli z określonym okresem trwania oraz rentę o nieskończonej liczbie rat, czyli rentę wieczystą. Renta, w której płatności rat następują na koniec okresu, zwana jest rentą płatną z dołu. Jeżeli natomiast raty płacone są na początku okresu to renta taka nosi nazwę renty płatnej z góry. Podstawowym działaniem, jakie wykonuje się przy analizie rent jest określenie ich wartości. Mamy tutaj dwa rodzaje wartości. Wartość początkowa renty – jest sumą wartości rat zaktualizowanych na moment początkowy renty. Wartość końcowa renty – jest suma wartości rat zaktualizowanych na moment końcowy renty

Instrument finansowy Instrument finansowy – forma zobowiązania pieniężnego jednego podmiotu względem drugiego. Zobowiązanie to może przyjąć postać zapisu księgowego lub papieru wartościowego. Instrument finansowy rynku kapitałowego Jest formą zobowiązań pieniężnych, których okres zapadalności jest dłuższy niż rok. Instrumenty dzielimy na (kryterium czasu): • średnioterminowe - okres zapadalności: od 1 roku do 3 lat • długoterminowe - okres zapadalności: powyżej 3 lat Instrumenty rynku kapitałowego dzielimy na (w ujęciu ogólnym): • kredyty i pożyczki bankowe powyżej 1 roku • zbywalne papiery wartościowe (zobowiązania pieniężne przeznaczone do obrotu na rynku kapitałowym) Instrumenty finansowe w polskim prawie W świetle polskiego prawa[1], instrumentami finansowymi są:

1. papiery wartościowe;
2. niebędące papierami wartościowymi: a) tytuły uczestnictwa w instytucjach zbiorowego inwestowania, b) instrumenty rynku pieniężnego, c) opcje, kontrakty terminowe, swapy, umowy forward na stopę procentową, inne instrumenty pochodne, których instrumentem bazowym jest papier wartościowy, waluta, stopa procentowa, wskaźnik rentowności lub inny instrument pochodny, indeks finansowy lub wskaźnik finansowy, które są wykonywane przez dostawę lub rozliczenie pieniężne, d) opcje, kontrakty terminowe, swapy, umowy forward na stopę procentową oraz inne instrumenty pochodne, których instrumentem bazowym jest towar i które są wykonywane przez rozliczenie pieniężne lub mogą być wykonane przez rozliczenie pieniężne według wyboru jednej ze stron, e) opcje, kontrakty terminowe, swapy oraz inne instrumenty pochodne,których instrumentem bazowym jest towar i które są wykonywane przez dostawę, pod warunkiem, że są dopuszczone do obrotu na rynku regulowanym lub w alternatywnym systemie obrotu, f) niedopuszczone do obrotu na rynku regulowanym ani w alternatywnym systemie obrotu opcje, kontrakty terminowe, swapy, umowy forward oraz inne instrumenty pochodne, których instrumentem bazowym jest towar, które mogą być wykonane przez dostawę, które nie są przeznaczone do celów handlowych i wykazują właściwości innych pochodnych instrumentów finansowych, g) instrumenty pochodne dotyczące przenoszenia ryzyka kredytowego, h) kontrakty na różnicę, i) opcje, kontrakty terminowe, swapy, umowy forward dotyczące stóp procentowych oraz inne instrumenty pochodne odnoszące się do zmian klimatycznych, stawek frachtowych, uprawnień do emisji oraz stawek inflacji lub innych oficjalnych danych statystycznych, które są wykonywane przez rozliczenie pieniężne albo mogą być wykonane przez rozliczenie pieniężne według wyboru jednej ze stron, a także wszelkiego rodzaju inne instrumenty pochodne odnoszące się do aktywów, praw, zobowiązań, indeksów oraz innych wskaźników, które wykazują właściwości innych pochodnych instrumentów finansowych.

Kontrakt terminowy – to rodzaj transakcji finansowych. Przedmiotem obrotu nie są tutaj fizyczne przedmioty bądź papiery wartościowe lecz umowy (kontrakty) na transakcje, które zostaną wykonane w przyszłości (mówi się o nich instrumenty pochodne bądź derywaty). Cena na produkt, o którym jest mowa w umowie, jest określana już w momencie zawarcia umowy. Do kontraktów terminowych zaliczamy: • Futures • Forward • FRA

Syntetyczne instrumenty finansowe Instrumenty syntetyczne są zbiorami pojedynczych instrumentów finansowych nabywanych i utrzymywanych przez inwestora po to, aby imitowały cechy charakterystyczne innego instrumentu finansowego. Szczególnie opcje i kontrakty terminowe na indeksy są nadają się do tworzenia syntetycznych instrumentów finansowych. Najprostszym instrumentem tego typu są tzw. akcje syntetyczne - są to najczęściej instrumenty umożliwiające bezpośrednie “nabywanie substytutu” indeksu giełdowego, bez konieczności nabywania całego portfela akcji tworzących indeks. Przykładem mogą być jednostki indeksowe MiniWIG-20 notowane na WGPW: definicja jednostki jest wiernym odzwierciedleniem przeliczonej na złotówki wartości indeksu (każde dziesięć punktów WIG-20 jest warte 1 zł). Oczywiście obraca się znacznie bardziej wyrafinowanymi instrumentami. W zasadzie wiele z omówionych wcześniej instrumentów pochodnych można zaklasyfikować do kategorii instrumentów syntetycznych, a możliwości konstrukcji (definiowania) nowych instrumentów są w zasadzie nieograniczone. Na przykład, inwestor może sprzedać opcję kupna i kupić opcję sprzedaży na daną akcję o identycznych cenach i terminach wykonania. Prosta analiza pokazuje, że nie zależnie poziomu ceny instrumentu bazowego inwestycja taka będzie równoważna sprzedaży pakietu akcji i dlatego określamy ją jako syntetyczna sprzedaż akcji (poprzez odwrócenie możemy zrealizować syntetyczne kupno akcji).

Papiery dłużne Charakterystyka Są to papiery wartościowe opiewające na wierzytelności. Papiery te inkorporują, jako podstawowe prawo majątkowe, wierzytelność właściciela papieru wartościowego wobec wystawcy papieru wartościowego. W przypadku tego rodzaju papierów, wierzytelność pełni samodzielna funkcję. Inne uprawnienia, które w zależności od typu papieru wartościowego, są inkorporowane w papierze wartościowym wierzycielskim, pełnia funkcje akcesoryjną w stosunku do inkorporowanej wierzytelności. Według “Prawa o publicznym obrocie papierami wartościowymi” Papierami wartościowymi są akcje, prawa do akcji, warranty subskrypcyjne, obligacje, listy zastawne, certyfikaty inwestycyjne, a także inne papiery wartościowe wyemitowane na podstawie właściwych przepisów. Są to także zbywalne prawa majątkowe wynikające z papierów wartościowych, jak na przykład prawo poboru, prawo do dywidendy, a także inne, których cena zależy bezpośrednio lub pośrednio od ceny papierów wartościowych, takie jak opcje, kontrakty terminowe, lub kwity depozytowe. Dłużne papiery wartościowe są to papiery wartościowe opiewające na wierzytelności pieniężne, są to na przykład czeki, weksle, obligacje, bony handlowe, listy zastawne, warranty itp. Obligacja jest “papierem wartościowym emitowanym w serii, w którym emitent stwierdza, że jest dłużnikiem właściciela obligacji (obligatariusza) i zobowiązuje się wobec niego do spełnienia określonego świadczenia .” [Ustawa z dnia 29 czerwca 1995 o obligacjach, art.4 ust. 1]. Podobnymi papierami wartościowymi, które również emitowane są w serii oraz w których emitenci zobowiązują się do ich wykupu wraz ze spłatą odsetek, są bony pieniężne NBP, bony bankowe, bony inwestorskie. Czek (gotówkowy oraz rozrachunkowy) stanowi jedną z form bankowych rozliczeń pieniężnych, w której to rozliczenia przeprowadzane są w wykonaniu porozumienia, zwanym też “umową czekową”. Jest ono zawierane pomiędzy wystawcą czeku, posiadającym w tym banku fundusze, a bankiem, który uprawnia wystawcę do rozporządzania tymi funduszami przy pomocy czeków. Weksel jest to papier wartościowy w którym jego wystawca, sam zobowiązuje się wypłacić określoną sumę pieniężną, albo poleca zapłatę osobie trzeciej. List zastawny “jest to papier wartościowy inkorporujący wierzytelność pieniężną, jaka przysługuje legitymowanemu z tego papieru względem banku hipotecznego, będącego emitentem listów” [Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 o listach zastawnych i bankach hipotecznych, art. 3 ust.1]