Finanse publiczne

Finanse – to nauka i dziedzina praktyki, która wiąże się z operacjami pieniężnymi Finanse publiczne – działalność władzy publicznej w wymiarze pieniężnym. Władza publiczna – wyróżniamy 2 podmioty władzy publicznej: 1) władza państwowa (= ogólnie państwo) i 2) samorząd terytorialny występujący na 3 szczeblach: gmina, powiat, województwo. Mamy prawie 3 tys. podmiotów władzy publicznej samorządowej. Wyróżniamy tu organ uchwałodawczy i wykonawczy. Finanse publiczne, a finanse prywatne Stosuje się porównanie sfery finansów publicznych z drugą sferą finansów, czyli z finansami prywatnymi, żeby pokazać czym się różnią.

Kup dostęp do treści Dodaj artykuł aby odblokować treść

płaszczyzna - istnienie przymusu w zakresie gromadzenia i wydawania środków. Przymus jako punkt wyjścia do porównania. Podmiot finansów publicznych (władza publiczna) dysponuje przymusem w zakresie gromadzenia środków. Natomiast władza publiczna nie podlega przymusowi jeśli chodzi o wydawanie, te władze same decydują na co zebrane pieniądze przeznaczą. W porównaniu z tym podmiot finansów prywatnych nie dysponuje przymusem w zakresie gromadzenia (bo to atrybut władzy publicznej), natomiast nie ma pełnej swobody w wydawaniu, podlega ograniczeniu, pewnemu przymusowi jeśli chodzi o wydawanie środków. Podlega przymusowi w tym zakresie jakim obejmuje zobowiązania wobec władzy publicznej.
płaszczyzna – to skala operacji. Jest to płaszczyzna porównawcza, która bardzo się zmieniła w ciągu kilkudziesięciu lat. Kiedy ją formułowano miała znaczenie bardziej bezwzględne. Skala operacji w ujęciu finansów publicznych znacznie przewyższa skalę operacji podmiotów finansów prywatnych. Publiczne mają więcej pieniędzy, a prywatne mniej. Było to prawdą kiedy były wielkie mocarstwa, a nie było samorządów. To się zmieniło, bo pojawiły się podmioty prywatne. Jest to kryterium porównawcze, które straciło na znaczeniu. DOBRA I USŁUGI PUBLICZNE Istnieje wiele uzasadnień po co jest sektor finansów publicznych i w ogóle finanse publiczne. Jednym z wyjaśnień konieczności istnienia sektora finansów publicznych jest to, że rynek jest niedoskonały i władza publiczna musi dysponować jakimś narzędziem by te niedoskonałości łagodzić i eliminować. Rynek jest bardzo dobrym instrumentem finansów publicznych, ale niedoskonałym i władza publiczna powinna interweniować i jedynym z instrumentów są finanse publiczne, sektor finansów publicznych. Celem działania tego sektora i władz publicznej jest dążenie do uzyskania optimum Pareto. Każda jednostka dąży do satysfakcji, zadowolenia. Najważniejsze jest by ta różnica między tym co uzyskujemy, a tym co musimy ponieść, by to uzyskać powinna być jak największa, by satysfakcja była jak największa. Optimum Pareto - jest to na niższym poziomie niż optimum w konkretnym jednym przypadku, ale dotyczące zbiorowości. Władza publiczna będzie zabierała trochę innym, po to aby zabezpieczyć tym innym, którzy nie mają, po to by też trochę mieli. Niedoskonałości rynku:
brak informacji lub nierzetelna informacja
deficyt świadczeń mimo rentowności firmy. Wyróżniamy 2 rodzaje firm jako przykłady – banki i firmy bezp. (musi być zaangażowanie śr. publicznych)
koncentracja produkcji i tendencja monopolistyczna. Oczywiste jest, to że firma produkcyjna (ale nie usługowa) dąży do koncentracji produkcji. /od monopolu nie ma uniknięcia np. wodociągi, gazownia/
obrona narodowa – misi być sektor publiczny.
konieczność ponoszenia dodatkowych kosztów w skutek polityki władz publicznych. Władza publiczna zmusza podmioty finansów prywatnych do ponoszenia pewnych kosztów. Cechy dobra publicznego:
dobro publiczne jest ogólnodostępne. Wyróżniamy 2 aspekty ogólnodostępności: a) ogólnodostępne bez żadnych ograniczeń np. chodnik na ulicy, (ulica już nie) b) ogólnodostępne z ograniczeniami np. oświata.
może być fakultatywne (np. ulica – każdy może na nią wejść, ale niektóre dobra publiczne są obowiązkowe, tzn. władza publiczna zabiera nam pieniądze, organizuje dostarczanie dóbr i wyłudza obowiązek jak np. oświata musimy się uczyć Cechy dobra publicznego związane z finansami: dobra publiczne - nieodpłatne np. chodnik na ulicy

częściowo odpłatne np. komunikacja miejska
odpłatne np. woda z wodociągu komunalnego PODMIOTY SEKTORA FINANSÓW PUBLICZNYCH:
sektor publiczny
sektor finansów publicznych
sektor użyteczności publicznej
sektor usług publicznych Kryteria finansów publicznych: kryterium podmiotowe (właściciel) - sektor publiczny / sektor prywatny kryterium powiązań z budżetem – sektor finansów publicznych / sektor finansów prywatnych kryterium przedmiotowe (rodzaj działalności) – sektor użyteczności publ. / sektor rynkowy kryterium finansowe – usługi publiczne / usługi prywatne. Podmiotem sektora finansów publicznych jest władza publiczna (państwo i samorząd), a także sektor ubezpieczeń (ale podlega on władzy państwowej). W skład sektora finansów publicznych wchodzą:  formy ujednolicone: - jednostka budżetowa (finansowana metodą brutto – całość z budżetu)
zakład budżetowy (finansowany metodą netto- w zasadzie powinien sam się utrzymać)
gospodarstwo pomocnicze (tak jak przedsiębiorstwo, może dostać coś z budżetu, ale raczej powinno do niego wpłacać)
fundusz celowy (jest tworzony w danym celu, ma ustalone dochody w statucie i na swoje cele wydaje pieniądze np. Fundusz Ubezpieczeń Społecznych)  + pogranicze sektora finansów publicznych: - ZUS KRUS NFZ Samodzielne zakłady zdrowotne - Państwowe szkoły wyższe – Muzea - Obiekty kultury PODSTAWY POLITYKI BUDŻETOWEJ Polityka budżetowa – to polityka władzy publicznej w zakresie (w sferze) finansów publicznych. Przedmiotem polityki budżetowej są finanse publiczne, podmiotem jest władza publiczna, zaś celem jest zdobycie środków. Każda polityka ma specyficzne instrumenty polityki. Te instrumenty polityki dzieli się na 4 zespoły: • instrumenty prawne - regulacje, zakazy, nakazy • instrumenty ekonomiczne – oddziaływają parametrycznie, dają świadomość co ile kosztuje, czy się opłaca • instrumenty informacyjne – informują co, jak i gdzie • instrumenty administracyjno-organizacyjne – sposób podejścia do urzędu. Każdy podmiot władzy publicznej dysponuje jednym uniwersalnym instrumentem – budżetem publicznym. Łączy on w sobie każdy z instrumentów: prawny, ekonomiczny, informacyjny i w mniejszym stopniu organizacyjny. Każdy podmiot polityki powinien liczyć się z ograniczeniami polityki specyficznymi dla rodzaju polityki. Ograniczenia te dzielimy na: ograniczenia o charakterze wewnętrznym i o charakterze zewnętrznym. ZAKRES RZECZOWY, CZYNNOŚCIOWY FINANSÓW PUBLICZNYCH:(art.3 ust. o finansach publicznych)

Gromadzenie dochodów i przychodów.
Wydatkowanie środków publicznych.
Finansowanie potrzeb pożyczkowych budżetu państwa i budżetu jednostek samorządu terytorialnego (kiedyś było finansowanie deficytów).
Zaciąganie zobowiązań organizujących środki publiczne (wydatkowanie z dopiskiem „być może”)
Zarządzanie środkami publicznymi (czyli dochodami i przychodami), czyli racjonalne gromadzenie dochodów i wydawanie pieniędzy.
Zarządzanie długiem publicznym (żeby pokryć deficyt pożyczamy pieniądze i powstaje w ten sposób dług publiczny).
Rozliczanie z budżetem unijnym (jakie wpłacamy składki, ile otrzymujemy jako władza). ŚRODKI PUBLICZNE Ad.1 Gromadzenie dochodów i przychodów – to co gromadzimy to są środki publiczne. Wyróżniamy kilka źródeł środków publicznych. Źródła środków publicznych:  Dochody publiczne:

Daniny publiczne – podatki i inne źródła o podobnym charakterze np. cła, opłaty o charakterze podatkowym.
Pozostałe źródła: a) opłaty (ale nie o charakterze podatkowym) b) dochody z mienia (majątku) c) dochody ze sprzedaży rzeczy i praw d) spadki, zapisy, darowizny i inne.  Dochody z zagranicy, które nie podlegają zwrotowi, w tym środki z budżetu UE.  Przychody ( czyli różnego rodzaju wpływy różniące się co do treści): b) Przychody jednostek sektora finansów publicznych z tytułu ich działalności. Prawo do dochodów ma władza publiczna, a podległe jej jednostki mają przychody np. przedszkole gminne (zakłady jednostki) dostaje wpłaty od rodziców co powiększa ich budżet. c) Przychody z emisji papierów wartościowych, czyli w przypadku państwa obligacje i bony skarbowe, a w przypadku jednostek samorządowych obligacje komunalne , w przypadku budżetu państwa jeszcze bazy skarbowe. d) Zaciągnięte pożyczki i kredyty – ta grupa źródeł przychodów kiedyś nosiła nazwę dochodów zwrotnych. e) Lokaty budżetowe – jakiś podmiot mający gotówkę lokuje ją w budżecie. f) Zwrócone pożyczki g) Przychody z prywatyzacji – nie są dochodem, bo gdy władza publiczna sprzedaje majątek, to gdy sprzedaje go według wartości to po transakcji jeśli chodzi o zasób ma tyle samo, tylko w innej formie, zamieniona na gotówkę, ale zasoby się nie zmieniły. Przeznaczenie środków publicznych :

wydatki publiczne – o wydatku mówimy, gdy środki są rozdysponowane ostatecznie i w wyniku tego rozdysponowania następuje zaspokojenie jakiejś potrzeby publicznej n. Wójt otrzymał pensję.
rozchody – odwrotność części przychodów np. wykupujemy papiery wartościowe, spłacamy kredyt, albo udzielamy pożyczki, w wyniku takich działań nie ma zaspokojenia potrzeby publicznej, albo regulujemy dług, albo stajemy się wierzycielem. Funkcje finansów publicznych :
funkcja fiskalna – jest to funkcja dotycząca gromadzenia środków
funkcja alokacyjna
funkcja dystrybucyjna funkcje te dotyczą rozdysponowania środków
funkcja stabilizacyjna Ad. 2 Funkcja alokacyjna – środki publiczne (finanse publiczne) występują w funkcji alokacyjnej wtedy, kiedy w wyniku tego użycia nastąpiło podniesienie ogólnego poziomu dobrobytu, sytuacja społeczeństwa poprawiła się. Czyli musi to być takie zainwestowanie, które przekłada się na w miarę ogólny odbiór w skali gminy, powiatu itd. Ad. 3 Funkcja dystrybucyjna – funkcja ta jest dość prosta. W niej finanse publiczne są użyte wtedy, gdy w wyniku tego użycia następuje zaspokojenie podstawowych potrzeb jednostki i rodziny. Chodzi tu o takie potrzeby jak np. bezpieczeństwo, oświata (jest obowiązkowa i ze źródeł publicznych zbiera pieniądze, organizuje, udostępnia). Ad. 4 Funkcja stabilizacyjna – w tej funkcji środki publiczne zostały użyte wtedy, kiedy w wyniku tego użycia nastąpiło lepsze wykorzystanie czynników produkcji. Wyróżniamy 3 klasyczne czynniki produkcji: praca, ziemia, kapitał oraz współczesny czynnik – technologia. W przypadku każdego z nich możemy znaleźć przykład zastosowania środków publicznych, finansów publicznych. ziemia – np. jest program zalesienia nieużytków i słabszych ziem rolniczych, wydaje się środki publiczne na sadzonki itp. i płaci się rolnikowi za opiekę nad tym lasem. kapitał – np. może być tak, że w jakiejś gminie są jacyś ludzie, którzy mają jabłka, sami maja za mało, ale razem mogliby coś zdziałać (partnerstwo publiczno – prywatne), tworzy się przedsiębiorstwa. praca – np. zatrudnianie absolwentów (dopłacanie za zatrudnianie absolwentów) z użyciem środków publicznych zagospodarowuje się pracę. technologia – np. władza publiczna finansuje badania naukowe i udostępnia wyniki, tworzy się parki technologiczne np. ODR – ośrodki doradztwa rolniczego. DOCHODY I WYDATKI PUBLICZNE Wśród najważniejszych źródeł dochodów są podatki. Podatki – jest to najstarsza danina publiczna, utrwalona w zasadach. Przypisuje mu się pewne cechy:
a) podatek jest daniną przymusową – coś co władza publiczna zapewniła sobie w taki sposób, że na pewno go zbierze, państwo zapewnia sobie dopływ pieniądza. b) jest bezzwrotny – tzn. że jeśli ktoś zapłacił podatek zgodnie z prawem to odzyskać go już nie może c) jest nieodpłatny – jest to bardzo ważna cecha, która oznacza, ze podmiot który zapłacił podatek nie otrzymuje nic w zamian od władzy publicznej bezpośrednio (pośrednio tak, bo z naszych podatków finansowana jest np. oświata). d) ma charakter ogólny – tzn. że jeśli wprowadza się jakiś podatek to musi dotyczyć wszystkich zdarzeń o tym samych charakterze, nie można wprowadzić takiego, który z założenia będzie dotyczył 1 osoby, musi być masowy. Stawki podatku dotyczą wszystkich jednakowo. e) jest jednostronnie ustalany – o tym kto płaci, od czego i ile decyduje władza publiczna, podatnik nie ma na to wpływu. f) ma charakter pieniężny – płacimy go w pieniądzu. g) jest przewłaszczeniem - ma charakter przewłaszczeniowy, tzn. że z chwilą zapłacenia podatku pieniądz, który był własnością podatnika staje się własnością władzy publicznej. h) jest ustawowy – bo w konstytucji jest zapis, że podatki można nakładać jedynie w drodze ustawy. BUDOWA PODATKU – (co się składa na podatek jako kategorię ekonomiczną)  podmiot podatku – najczęściej myślimy o podmiocie biernym (czyli podatnik i mamy różne rodzaje podatników: osoby fizyczne, prawne oraz jednostki nie posiadające osobowości prawnej). Wyróżniamy także podmiot czynny – są różne rozumienia tego pojęcia. W warunkach polskich uznamy, ze jest to taki podmiot, który otrzymuje podatek (a bierny płaci). W tej sytuacji w Polsce mamy 2 rodzaje odbioru czynnego: państwo i gmina.  przedmiot podatku – czyli określenie z jakiego powodu, dlaczego ten podatek trzeba zapłacić np. od dochodu, zakupu papierosów – vat i akcyza).  podstawa podatku – podstawa jest uściśleniem przedmiotu opodatkowania tak, aby można było zastosować stawkę podatkową. Są 2 rodzaje podstaw:

podstawa opodatkowania
podstawa wymiaru W niektórych podatkach je rozróżniamy np. w podatku dochodowych od osób fizycznych (PIT) podstawa opodatkowania jest dochód, a podstawą wymiaru jest dochód po odjęciu kwoty wolnej.  stawka podatkowa – jest to pewne określenie wielkości (kwotowej lub procentowej) w stosunku do podstawy np. 2 % od umowy kupna sprzedaży. W niektórych podatkach stawki kwotowe występują w skali podatkowej. Stawki mają zwykle charakter progresywny.  wyłączenia i zwolnienia – wyłączenia to taka sytuacja, gdy coś wygląda na objęte przedmiotem podatku, ale ustawodawca stwierdza, że ta sytuacja nie podlega podatkowi. Zaś zwolnienia – to sytuacja bardziej miękka, ponieważ zachodzi sytuacja, jest obowiązek podatkowy, ale podmiot lub przedmiot jest zwolniony od podatku.  ulgi – oblicza się podatek, po czym pomniejsza się o ulgi. Wyróżniamy:
ulgi od podstawy np. duża ulga budowlana w PIT
ulgi od stawek – liczone od stawki, może być np. w podatku rolnym na terenach górskich i podgórskich stosuje się niższą stawkę
ulgi od kwoty podatku – np. ulga remontowa.  sposób zapłaty – czy podatek uiszcza podatnik bezpośrednio, albo czy korzysta z usługi pośredników. Prawo przewiduje dwóch pośredników – płatnik i inkasent. Obaj pośrednicy pracują za wynagrodzeniem.
płatnik – jest poważniejszym pośrednikiem, bo oblicza ile mamy zapłacić podatku, pobiera i dostarcza. Płatnik występuje w podatku osobowym od osób fizycznych dla osób najemnych np. może być nim notariusz.
inkasent – tylko pobiera i doprowadza (jego forma jest słabsza) np. sołtys na terenach wiejskich, administracja osiedla w mieście, która pobiera podatek od nieruchomości.  termin zapłaty – ogólne uregulowanie to 2 tygodnie od zaistnienia zdarzenia, ale zazwyczaj te terminy są uszczegółowione np. podatek od posiadania psa – raz na rok, osoby fizyczne od nieruchomości – kwartalnie. RODZAJE PODATKÓW Podatki klasyfikuje się według różnych kryteriów.

Kryterium przedmiotowe – (według tego z jakiego tytułu trzeba zapłacić)  podatki przychodowe  podatki dochodowe  podatki majątkowe  podatki konsumpcyjne – vat i akcyza

Trudno znaleźć podatek, w którym jest tylko jeden charakter. Podatek rolny jest podatkiem majątkowym, a dokładniej majątkowo – przychodowym. PIT jest podatkiem dochodowym, ale objęte są nim także przychody. Czysta sytuacja jest tylko przy podatkach konsumpcyjnych. 2. Z uwagi na podmiot czynny wyróżnia się:  podatki państwowe – np. podatek akcyzowy, PIT (ale tylko przy podziale na 2 grupy)  podatki lokalne (samorządowe) – np. podatek rolny  podatki wspólne – PIT i CIT Najczęściej spotyka się podział 2: na podatki państwowe i lokalne. I wtedy PIT będzie podatkiem państwowym. Jednak są osoby, które twierdzą, że jest podział na 3 i wtedy PIT i akcyza zaliczają do podatków wspólnych. Nie wydaje się jednak ten podział słuszny. 3. Z uwagi na podmiot bierny wyróżnia się:  podatki płacone przez osoby fizyczne (np. podatek od posiadania psa)  podatki płacone przez osoby prawne (+ inne podmioty nie posiadające osobowości prawnej) Istnieją podatki, które zaliczamy do obu tych grup. 4. Z uwagi na zdolność płatniczą:  podatki rzeczowe – nakładane na podmiot nie uwzględniają faktu, czy podatnik będzie miał czym zapłacić np. podatek od posiadania psa.  podatki osobiste – uwzględniają możliwość zapłacenia podatku przez podatnika np. podatek dochodowy. 5. Z uwagi na przerzucalność wyróżnia się:  podatki bezpośrednie – podatnik uiszcza podatek sam i nie ma możliwości obciążyć nim kogoś innego np. podatek dochodowy od posiadania psa.  podatki pośrednie – podlega przerzuceniu, podatnik go uiszcza, ale obarcza nim później kogoś innego np. VAT i podatek akcyzowy. FUNKCJE PODATKU:

funkcja fiskalna – dostarczenie pieniędzy do budżetu, jest to funkcja podstawowa
funkcja interwencyjna (stymulacyjna) OPŁATA - Jest to kolejne źródło dochodowe. Cechy opłaty to:  rodzaj daniny publicznej  opłata jest odpłatna – osoba, która wnosi opłatę otrzymuje coś w zamian bezpośrednio. Trudno jest tu jednoznacznie powiedzieć czy mamy do czynienia z ekwiwalentem, w każdym razie jest „coś za coś”. FUNKCJE OPŁAT:
funkcja pokrycia kosztów usługi (częściowo lub pełne) – jest to funkcja podstawowa
funkcja prohibicyjna – ma za zadanie ochronę przed nadużyciem np. opłata sądowa, opłata za wodę, opłaty parkingowe RODZAJE OPŁAT :
kryterium powszechności:  opłaty uniwersalne - np. opłata skarbowa  opłaty specjalne - np. opłata sądowa
z punktu widzenia charakteru prawnego:  opłata publiczno – prawna – regulowana odgórnie, jednolita dla wszystkich np. opłata skarbowa  opłaty prywatno – prawne np. opłata za wodę W praktyce mamy szereg podatków, które mają nazwę opłaty.

DOPŁATY Kolejne źródło dochodu. Nie przez wszystkich uznawane są jako coś odrębnego. Ale jeśli już je wyodrębniamy, to dopłata ma na celu pokrycie kosztów inwestycji publicznych. CŁO - Specyficzny rodzaj daniny pobierania dlatego, że towar przekroczył granicę państwa. RODZAJE CŁA: przywozowe – wywozowe - przewozowe FUNKCJE: gospodarcza – jest to podstawowa funkcja cła. Są różne odmiany tej funkcji. GRZYWNA - Opłata w formie kary pieniężnej, mandaty. SPADEK, ZAPIS, DAROWIZNA Występują zarówno na szczeblu państwowym (jako dochód) jak i samorządowym (jednostki) DOCHODY Z MIENIA (MAJĄTKU)

dochody z majątku rzeczowego np. dzierżawa, najem
dochody z kapitału (majątku w formie pieniądza) np. dochody z akcji, z odsetek bankowych, z działalności gospodarczej WPŁATA - Jest to rodzaj opłaty. Wyróżniamy:
wpłata nadwyżki od dwóch rodzajów podmiotów: o wpłata nadwyżki od dochodów własnych jednostki budżetowej o wpłata nadwyżki od zakładów budżetowych
wpłaty z zysku: o gospodarstwa pomocniczego o Narodowego Banku Polskiego (NBP) Jedynie cło należy tylko do budżetu państwa, pozostałe dochody występują zarówno na szczeblu państwowym jak i samorządowym. DOCHODY WYSTĘPUJĄCE W SAMORZĄDZIE: Typowe dla gmin, powiatów, województw:
dotacje celowe
subwencje ogólne (w krajach rozwiniętych istnieje jedna nazwa: dotacje, które dopiero dzielą się na ogólne – nasze subwencje – i celowe – dotacje celowe)
udziały w podatku stanowiącym dochód budżetu państwa Typowe tylko dla gminy:
samo opodatkowanie się mieszkańców – występuje tylko w gminie. Decyzje podejmują w drodze referendum mieszkańcy danej gminy. RODZAJE WYDATKÓW BUDŻETOWYCH:
kryterium przeznaczenia: - wydatki ostateczne – na zakup usług i dóbr publicznych o wydatki transferowe – dotacje, subwencje – z tego wydatku nie mamy bezpośrednio usługi, mamy ją dopiero, gdy jedn. samorządu wyda te pieniądze
kryterium rodzaju wydatku: - wydatki bieżące - np. wynagrodzenia o wydatki majątkowe – mają na celu powiększenie zasobów np. inwestycje, zwiększenie kapitału własnego
wydatki z uwagi na konieczność: o wydatki konieczne - np. na administrację publiczną, bezpieczeństwo o wydatki pożyteczne – na oświatę, ochronę zdrowia
wydatki z uwagi na zadania: o wydatki gospodarcze – celem ich jest walka z inflacją i bezrobociem o wydatki socjalno – kulturalne – na oświatę, zdrowie, opiekę społeczną
z uwagi na regularność: o wydatki zwyczajne – regulowane są ze stałych źródeł dochodów i są powtarzalne o wydatki nadzwyczajne – bywają finansowane z długu publicznego, mają charakter jednorazowy

WAŻNIEJSZE DOCHODY BUDŻETU PAŃSTWA (2004, 1999, 1998 wyrażone w %):

VAT (40,39,34)
akcyza (24,20,17)
PIT (14,18,27)
CIT (8,12,12)
cło (1,4,5) Widzimy tu rosnącą rolę podatków pośrednich (VAT, akcyza) – sztywnych – świadczyć to może o słabości organów podatkowych, które nie umieją ściągnąć podatków od osób fizycznych i prawnych. Istnieją też inne przyczyny np.: zmiany w PIT związane z reformami z 1999 roku – reformą ubezpieczeń. WAŻNIEJSZE WYDATKI BUDŻETU PAŃSTWA (2004, 1999, 1998 wyrażone w %):
dotacje i subwencje (51,53,38)
wydatki bieżące jednostek budżetowych (19,19,33)
obsługa długu publicznego (11,14,13)
świadczenia dla osób fizycznych (9,9,9)
wydatki majątkowe z dotacjami na inwestycje samorządowe (6,5,6) Wzrost wydatków na dotacje i subwencje związany jest z reformą administracji, natomiast spadek wydatków bieżących jednostek budżetowych to wynik reformy przede wszystkim oświaty ale i służby zdrowia. I VAT Jest to podatek od towarów i usług – podatek od wartości dodanej (ale nie zawsze np. akcyza). Przedmiotem tego podatku jest sprzedaż, eksport, import, obrót wewnątrz unijny. Jest to podatek obrotowy wielofazowy – w każdej fazie procesu gospodarczego opodatkowana jest wartość dodana. Stawki: 22% - dotyczy większości towarów i usług – stawka od stu 18,03% - stawka w stu, w usługach 7% - ulgowa, dotyczy prasy, żywności przetworzonej 3% - ulgowa, dotyczy produktów rolnictwa towarowego, żywności nisko przetworzonej 0% - preferencyjna, dotyczy eksportu, dostawy wewnątrz unijnej, książek Lepiej mieć stawkę 0% niż być zwolnionym od podatku, gdyż można korzystać wtedy z wszelkich odliczeń. II AKCYZA - (Dz. U., Nr 29, 2004) Przedmiotem tego podatku jest produkcja, wypracowanie ze składu podatkowego – dotyczy towarów zharmonizowanych, import, obrót wewnątrz unijny, sprzedaż
przedmioty podatku: o alkohole, wyroby tytoniowe, paliwo – towary zharmonizowane o samochody osobowe, energia elektryczna, bron myśliwska, jachty, kapelusze.
wyroby zwolnione : - wino domowe – eksport - prąd ze źródeł odnawialnych
stawki: o procentowe – stosowane w stosunku do zakupu netto albo od maksymalnej ceny, detalicznej w przypadku towarów importowanych – od wartości celnej powiększonej o cło o kwotowe – naliczana od jednostki wyrobu o obie łącznie – wtedy kiedy kwotowa od jednostki wyrobu i procentowa od maksymalnej ceny detalicznej
Stawki maksymalne: - 65% - wino – 300 zł za hektolitr o papierosy – łączna – 120 zł za 1000 sztuk + 50% maksymalnej ceny detalicznej Akcyza też jest przerzucana, podobnie jak podatek VAT. VAT jest wtórny w stosunku do akcyzy – VAT może być naliczany od akcyzy. III PIT – (personal income tax) - (Dz. U., Nr 14, 2000 r.)
ZASADY OGOLNE a) przedmiotem opodatkowania jest dochód od osób fizycznych rozumiany jako różnica między przychodami, a kosztami uzyskania tych przychodów. Przychody – wszystkie przychody wymienione w ustawie. Koszty uzyskania – możemy mieć dwie możliwości: o uwzględnia się koszty uzyskania rzeczywiste – dotyczące osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą o dla pracowników najemnych – stosowane koszty uzyskania zryczałtowane:

stawka kwotowa ryczałtu
stawka zryczałtowana procentowa – 20% (podstawowa) dla umów zlecenia
stawka zryczałtowana procentowa – 50% dla umów o dzieło, prawa autorskie Od takiego dochodu możemy odliczyć pewne kwoty – ulgi. b) skala stawki: 19 – 40%; progi – 37 tyś – 74 tyś złotych c) kwota wolna – 2789, 89 zł d) stawka liniowa – 19% - tylko dla osób prowadzących działalność gospodarczą. W tym podatku nie ma kwoty wolnej od podatku i ulg. e) Przedmiotem opodatkowania mogą być też przychody z praw autorskich, odsetek, z działalności rozrywkowej, donosicielstwa, za niektóre usługi transportowe – 10% f) Dochody nieujawnione – 70% podatku od takiego dochodu

FORMY ZRYCZAŁTOWANE - (Dz.. U., Nr 144, 1998 r.) Są regulowane odrębną ustawą. Ustawa ta reguluje 3 formy zryczałtowania:
od przychodów ewidencjonowanych – podatek liniowy od przychodów i w zależności od rodzaju działalności ma stawki: 3; 5,5 ; 8,5 ; 17 ; 20%. Limitem przychodu jest ¼ miliona euro rocznie (250 tyś euro). Stawkę podatku płaci się co miesiąc.
od przychodów osób duchownych – podstawą wyznaczenia podatku jest liczba mieszkańców parafii .Podatek ten jest płacony raz na kwartał.
od działalności gospodarczej osób fizycznych w formie karty podatkowej 1 i 2 zasilają budżet państwa, natomiast 3 – zasila budżet gminy. IV CIT – (corporation income tax) - (Dz. U., Nr 54, 2000 r.) Podatek dochodowy od osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych nie posiadających osobowości prawnej.
przedmiot - dochód rozumiany jako różnica miedzy przychodami(wszystkie z wyjątkiem wymienionych w ustawie), a kosztami uzyskania (rzeczywiste koszty uzyskania – mają to być koszty celowe – mają związek z przychodami) tych przychodów. Tu tez możemy korzystać z ulg przewidzianych dla tego podatku.
stawki- podatek liniowy 19%
również przychody z dywidend, odsetek, praw autorskich, za niektóre usługi transportowe – 10%
dochody zaniżone – 50% PODATEK OD GIER – w całości do budżetu państwa. DŁUG PUBLICZNY Są to zobowiązanie wobec różnych podmiotów zaciągane przez sektor finansów publicznych, aby załatać deficyt budżetowy. Deficyt w budżecie jest wtedy kiedy zakładamy, że chcemy wydać więcej niż możemy.

SPOSOBY POKRYCIA DEFICYTU:

prywatyzacja – przychód ze sprzedaży kawałków majątku publicznego
wykorzystanie nadwyżki z lat ubiegłych – państwo nie ma na to szans ale jednostki samorządowe mają nadwyżki
zaciąganie długu - dług publiczny jest sposobem na łatanie dziury w budżecie. Można zaciągać na dwa sposoby: a) emisja papierów wartościowych, skarbowych (bony skarbowe i obligacje) lub samorządowych (komunalnych – obligacje) b) kredyty i pożyczki w bankach i instytucjach finansowych Aby panować nad zadłużeniem państwa obowiązuje zasada centralizacji – na szczeblu państwa decyduje wyłącznie minister finansów, a na szczeblu gminy – wójt lub w innych jednostkach – zarząd. Minister musi mieć upoważnienie od sejmu, a wójt lub zarząd od rady. PAŃSTWOWY DŁUG PUBLICZNY (PDP) – ogólnokrajowy, państwo i samorząd, a nie tylko na szczeblu państwa. PDP – są to zobowiązania jednostek należących do sektora finansów publicznych z tytułu emisji obligacji, zaciągniętych kredytów i pożyczek, przyjętych depozytów i wymaganych zobowiązań wynikających z ustaw, wyroków sądowych, ostatecznych decyzji administracyjnych i uznanych za bezsporne przez dłużników bez zobowiązań wzajemnych. Ograniczenia zadłużenia: Wprowadza się je ze względu na brak konkretnego celu rozwoju (jedni chcą np. dom starców, inni przedszkole, nie można ciągle się zadłużać, żeby wszystko załatwić) wraz ze względu na kadencyjność władzy. Zakazy / ograniczenia z konstytucji:
PDP nie może przekroczyć 3/5 PKB (60%)
nie wolno pokrywać deficytu budżetowego przez NBP
sejm nie może uchwalić deficytu większego niż jest to w projekcie ustawy budżetowej Co robić jeśli zadłużenie będzie rosło (procedury ostrożnościowo – sanacyjne) – są przewidziane 3 sytuacje kryzysowe:
kiedy relacja PDP do PKB przekroczy 50% ale będzie nie większe niż 55%
kiedy PDP do PKB będzie większe niż 55% ale mniejsze niż 60%
kiedy PDP do PKB będzie wynosiła 60% i więcej Te procedury odnoszą się do państwa i każdej jednostki samorządu. FINANSE SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO: Podstawową jednostką samorządu jest gmina – 0d 1990. Gmin mamy w Polsce 2472 (2003). WYRÓŻNIKI GMIN:
status – zgodnie z nim mówimy o gminach wiejskich, miejsko – wiejskich i miejskich. Najwięcej jest wiejskich ok. – 1600, miejsko – wiejskich – ok. 580, miejskich – ok. 310. Gminy miejskie – 65 największych miast stanowi gminę i powiat grodzki (miasta na prawach powiatu np. Łódź). Jedna gmina miejska – Warszawa podzielona jest na 18 dzielnic – jest to podział ustawowy.
wielkość – mierzona wielkością powierzchni gminy lub liczbą ludzi. Najmniejsza gmina w Polsce – 3 km2 lub 1300 ludzi, największa - 635 km2 lub 1mln 700 tyś. mieszkańców. Wielkość gminy nie ma znaczenia w subwencjach.
obszar na którym leży gmina – nad morzem, w górach, na nizinach. Koszty inwestycyjne związane np. z założeniem kanalizacji mogą się różnić ze względu na położenie gminy. Z położeniem wiąże się gospodarka – gminy rolne, przemysłowe. Jeśli gmina oparta jest na rolnictwie – mamy podatek rolny. Gmina oparta na gospodarce leśnej – ma warunek czystego powietrza – jest tu podatek leśny. 2004 statystyka

dochody własne (obok dotacji i subwencji) – najbogatsza gmina na mieszkańca zarabia 34 950 zł, a najbiedniejsza – 178zł. Najbogatsza gmina w Polsce – Kleszczów. Zestaw zadań, bez względu na to czy gmina jest bogata czy biedna jest taki sam. Dysproporcja wskazuje na złe funkcjonowanie dochodów własnych (istnieje tu system wyrównań, ale też jest wadliwy). ZADANIA SAMORZĄDU DZIELIMY WG KRYTERIÓW:

odbiorca – wyróżniamy zadania:

powszechne – nie mają adresata, są dla wszystkich
grupowe – np. finansowanie oświaty
jednostkowe – pomoc finansowa w indywidualnych przypadkach

zadania bieżące – związane z funkcjonowaniem gminy i inwestycyjne - związane z rozwojem (gminy potrafią przeznaczać 20% na inwestycje a czasami nawet 50%)
wedle ustawy zadania:

własne – gmina wykonuje je we własnym imieniu i na własną odpowiedzialność; podział reguluje ustawa • obowiązkowe – trzeba je wykonać przed innymi np. sprzątanie nieczystości • fakultatywne – jeśli jest potrzeba i jeśli są środki
zlecone: są obowiązkowe, gmina otrzymuje środki na ich realizację, jeśli ich nie dostanie nie musi ich wykonywać • zlecone z zakresu administracji rządowej • zlecone innymi ustawami np. o przeprowadzeniu wyborów
realizowane na mocy porozumienia: gmina sama decyduje czy wykona te zadania • powierzone na mocy porozumienia z administracją rządową • na mocy porozumienia z inną jednostką samorządową POZOSTAŁ JEDNOSTKI SAMORZĄDOWE:

powiaty – grodzkie (65 – miasto powiatowe, nie występuje samoistnie, jest także gminą) i 313 powiatów ziemskich
województwa – 16 Gminę tworzy ze względów ekonomicznych lub biorąc pod uwagę chęci mieszkańców. Biorąc pod uwagę względy ekonomiczne w Polsce powinny być większe, również powiaty powinny być większe, a ich liczba mniejsza. Jednakże interes partykularny bywa silniejszy. Razem mamy 2807 jednostek samorządowych FINANSE LOKALNE W FINANSACH WŁADZY PAŃSTOWEJ: Powiązanie budżetu państwa z budżetu władzy lokalnej:

państwo przekazuje władzy lokalnej subwencje i dotacje. Jest to przepływ jednokierunkowy. Jest budżetowanie finansowania budżetu samorządu przez państwo, ale nie odwrotnie
wpłaty gmin najbogatszych – w Polsce gminy najbogatsze muszą część swoich dochodów oddać. Dochody te oddaje przez budżet państwa (w ten sposób stanowią dochód budżetu państwa). Tych pieniędzy jednak państwo nie może użyć na zadania własne. Są przeliczane i wracają w postaci subwencji do gmin. Jest więc to zasilanie budżetu państwa pozorne.
Poza tymi relacjami są jeszcze normalne relacje finansowe jak miedzy podatnikiem a władzą publiczną np. gmina płaci państwu VAT od usług komunalnych
Państwo bywa podatnikiem gminy np. za parki narodowe państwo płaci gminie podatek leśny. Poza tymi punktami nie ma innego podporządkowania między budżetem samorządowym a państwowym. Wszystkie budżety publiczne są odrębne – mamy więc 2807 budżetu publicznych + 1 budżet publiczny – państwowy. Wydatki budżetu państwa - (dotacje + subwencje) = wydatki budżetu państwa na swoje zadania Wydatki „netto” budżetu państwa + wydatki samorządu terytorialnego = wydatki władzy publicznej Zmiany wydatków budżetu państwa:
w 1994 – wzrost subwencji i dotacji w stosunku do lat wcześniejszych. Subwencje – pieniądze przeliczane wg zadań oświatowych. Związane to było z tym, że samorząd miał przejąć szkoły podstawowe 1994. Jednak tylko niektóre gminy były przygotowane do tego. Te które przejęły szkoły otrzymały subwencje. W przypadku dotacji – w 1994 wprowadzono program pilotażowy, który miał przygotować do przejęcia przez duże miasta zadań powiatowych – te miasta, które chciały przejąć te zadania przejmowały je – stąd wzrost dotacji na te zadania dla miast.
1996 – dotacje na tym samym poziomie (nieco obniżone biorąc pod uwagę inflację); Subwencje natomiast wzrosły dwukrotnie – 1996 to ostateczny rok przejęcie szkół podstawowych przez gminy. Ponadto w 1996 weszła ustawa o dużych miastach – musiały przejąć zadania powiatowe co miało wpływ na dotacje – wzrost dochodów własnych, zbędne dotacje.
1999 – podwojenie dotacji i subwencji – wprowadzenie reformy administracyjnej. Utworzenie powiatów i województw – bez dotacji i subwencji nie mogły istnieć
wydatki samorządu terytorialnego – ciągły wzrost (duże skoki w 1994 , 1999 – związane z wcześniejszymi punktami)
wydatki całego samorządu terytorialnego odpowiadają 10% PKB DOCHODY JEDNOSTEK SAMORZĄDOWYCH NA PRZYKŁADZIE GMINY: Gmina jest obok państwa jedynym podmiotem, który ma prawo pobierać podatki. Państwo pobiera 5 podatków natomiast gmina 8. Podatek gminy:

PODATEK OD NIERUCHOMOŚCI – dostarczający największe dochody) – 12% Podatek od nieruchomości dotyczy: - gruntów • płaca go – osoby fizyczne, prawne, inne jednostki organizacyjne nie posiadające osobowości prawnej —— przedmiot – grunt • podstawa – powierzchnia gruntu. Z tym, że wyróżnia się kilka kategorii gruntu i od tego zależy stawka. Stawki zawarte w ustawie są stawkami maksymalne. Te stawki ze względu na inflację były i są aktualizowane przez ministra finansów. Rada gminy uchwala własne stawki, ale nie wyższe od podanych maksymalnych. Kategorie gruntów: grunty związane z prowadzeniem działalności gospod.; grunty inne; grunty pod jeziorami naturalnymi i sztucznymi
- ```
budynków - podstawa – powierzchnia użytkowa w m2 
```

• budynek musi spełnić 3 warunki: musi mieć ściany, dach i trwale być powiązany z gruntem

 budowli - podlegają opodatkowaniu jeśli związane są z prowadzeniem dział. gospod.

• budowlą jest wszystko co powstało z działalności budowlanej ale nie jest budynkiem • podstawą opodatkowania jest wartość początkowa lub wartość rynkowa —– stawka – 2% W podatku tym mamy szereg zwolnień – to co należy do gruntów i budowli kolejowych, portowych, budynki rolne i leśne, Kościoły i ich nieruchomości, nieużytki, zabytki – są to zwolnienia ustawowe. Ponadto gmina może wprowadzać własne zwolnienia , ale nie mogą być jednak powszechne. 2. PODATEK ROLNY – 2% - w niektórych gminach może być większy niż podatek od nieruchomości Przedmiot opodatkowania – grunty rolne: dwa rodzaje: grunty rolne stanowiące gospodarstwo rolne i inne – nie stanowiące gospodarstwa rolnego. Żeby grunty rolne były gospodarstwem rolnym muszą być większe niż 1ha (fizyczny lub przeliczeniowy) w posiadaniu jednego podmiotu. Hektar przeliczeniowy – podatek rolny ma charakter majątkowy, ale uwzględnia możliwość uzyskania przez rolnika przychodu. Każdy przelicznik jest efektem kilku elementów: okręgu podatkowego, rodzaju użytku, klasy gruntu. W Polsce mamy cztery okręgi podatkowe. Okrąg podatkowy – przypisanie do okręgu wyraża warunki prowadzenia działalności gospodarczej – rolnej, drugi element to bliskość rynku zbytu – bliskość dużego miasta. Rodzaj użytku rolnego: grunty orne, łąki, sady. Gleba – klasa bonitacji gleby – zależy od rodzaju żyzności gleby. Stawka w podatku rolnym – jest na ha przeliczeniowy (2,5 kwintala ziarna żyta) w tym roku daje to 94,18zł. Dla gruntów rolnych nie stanowiących gospodarstwa rolnego bierze się ha fizyczny (stawką jest 5 kwintali ziarna żyta). W podatku tym jest wiele zwolnień i ulg – najwięcej dotyczy klasy V i VI bonitacji gruntu. 1/3 użytków rolnych nie jest zatem opodatkowana. PODATEK LEŚNY (Dz. U., Nr 200, 2002 r.) Obok podatku od nieruchomości i podatku rolnego jest to podatek gruntowy. Podatek leśny regulowany jest w ustawie o podatku leśnym. Dawniej była to opłata, później zmieniono na podatek (najpierw zawarty był w ustawie o lasach a następnie w odrębnej ustawie). Podstawa podatku: hektar fizyczny lasu. Jest to wszystko to co jest leśne (polany, las, wrzosowiska itp.) Stawka podatku: na podstawie naturalnej – odpowiada 0,22 m3 drewna (w tym roku 26,49 za hektar lasu). Lasy wchodzące w skład parków narodowych, odpowiadają połowie stawki. W ustawie tej mamy szereg zwolnień:

zwolnienie z podatku lasów do 40 lat od posadzenia
lasy zabytkowe - lasy będące w posiadaniu szkół PODATEK OD ŚRODKÓW TRANSPORTOWYCH - Regulowany jest ta sama ustawą co podatek od nieruchomości.
Przedmiot podatku dzisiaj: - samochody ciężarowe oraz ciągniki siodłowe i balastowe o dopuszczalnej masie całkowitej 3,5 t lub więcej - autobusy
przyczepy i naczepy, które z pojazdem silnikowym przekraczają 7 t Stawki - Dawniej stawki podatku ze względu na duży przedmiot były bardzo zróżnicowane. Później były 2 grupy: pojazdy ciężkie i mniej ciężkie. Później zmieniono to i liczy się teraz ze względu masę całkowitą. Mamy tu konkretne stawki – maksymalne i minimalne. Stawki maksymalne zależą od dopuszczalnej masy całkowitej, a w przypadku autobusów od liczby miejsc siedzących. Stawki min. zależą od liczby osi jezdnych pojazdu, dopuszczalnej masy całkowitej i rodzaju zawieszenia. Np. autobus mniej niż 30 miejsc siedzących: ok. 1 500 zł. Mamy tu szereg zwolnień: - pojazdy do celów specjalnych
zwolnienia wydawane przez gminy PODATEK OD POSIADANIA PSÓW Regulowany jest ta samą ustawą co podatek od nieruchomości. Przedmiot – posiadanie psa Podatnik – tylko osoby fizyczna Stawka maksymalna – 52,21 zł (w tym roku) Zwolnienia: - 2 psy w gospodarstwie rolnym - psy przewodnicy
jeden pies w gospodarstwie domowym u osoby, która ukończyła 65 lat. Gmina może podjąć uchwałę, że rezygnuje z tego podatku (podatek fakultatywny). PODATEK DOCHODOWY OD OSÓB FIZYCZNYCH – KARTA PODATKOWA Rodzaj działalności musi być w wykazie do ustawy żeby móc być opodatkowanym kartą podatkową. Stawki – kwotowe. Płaci się go w ratach miesięcznych. Stawka zależy od kilku czynników:
od rodzaju działalności
od wielkości działalności
w niektórych przypadkach – od wielkości miejscowości w jakiej prowadzona jest działalność Mierzenie rozmiarów działalności: liczba pracowników. Ogólnie normą jest od 0 do 5 (załoga może liczyć nawet 12 osób dodano jeszcze od 3 do 6). Czasami liczy się tu ilością urządzeń, a czasami czas poświęcony działalnością. Np. stawki – udzielanie korepetycji do 48h na miesiąc: 3,80 zł za godzinę. PODATEK OD SPADKÓW I DAROWIZN - (DZ. U. Nr 16 z 1997r.) Przedmiot podatku: spadek darowizna i inne nieodpłatne nabycie majątku: dyspozycja władcy, zachowek, nieodpłatne zniesienie współwłasności. Mamy tu 3 grupy podatkowe:

osoby najbliższe; stawki to – 3%, 5%, 7% ; kwota wolna od podatku to 9 000
dalsza rodzina; stawki to – 7%, 9%, 12%; kwota wolna od podatku to 7 000
reszta; stawki to – 12%, 16%, 20%; kwota wolna od podatku to 4 000
w przypadku zasiedzenia – stawka 7% (podatek liniowy) Mamy szereg zwolnień: nabycie spadku, wyposażenie mieszkania, gospodarstwa rolnego, zakładu produkcyjnego. PODATEK OD CZYNNOŚCI CYWILNOPRAWNYCH - ( DZ.U., Nr 86, 2000 r.) Jest to najmłodszy podatek w samorządzie. Wszedł w życie 2001. Nie jest to jednak nowe obciążenie – z opłaty skarbowej wyłączono część przedmiotu, który nie charakteryzował się świadczeniami wzajemnymi. Przedmiot:

umowy, zmiany umów dotyczące sprzedaży, pożyczki, zamiany, dożywocia, reszty, depozytu spółki
ustanowienia: hipoteki, odpłatnego użytkowania, służebności.
Orzeczenia sądów i ugody o skutkach niektórych umów czy ustanowień Mamy tu 2 stawki:
kwotowe: od 7 do 38 zł (38 zł dotyczy podziału majątku małżeństwa)
procentowa 0,1 – 2% Mamy tu szereg wyłączeń:
spraw dotyczących opieki nad dzieckiem, oświaty, zatrudnienia itd. SAMOOPODATKOWANIE MIESZKAŃCÓW Tylko na szczeblu gminy. Musi się tu odbyć referendum. Z wnioskiem występuje Rada Gminy bądź 10% mieszkańców. Rada Gminy musi wydać uchwałę i wskazać w niej na co potrzebuje pieniędzy. Przynajmniej 30% - konieczna frekwencja. 2/3 głosów żeby uchwała przeszła. Forma ta jest bardzo wykorzystywana.

OPŁATA SKARBOWA (DZ.U., Nr 86, 2000 r.) Mamy dwa przedmioty:

czynności urzędowe organów administracyjnych publicznej, jak podania, czynności na wniosek zainteresowanego, zezwolenia
dokumenty: weksle, oświadczenia woli poręczycieli, przewozowe, pełnomocnictwa Stawki:
kwotowe: 0,10 zł – 11 400zł (dotyczy działalności bankowej i ubezpieczeniowej)
procentowe: 0,1 – 25% Mamy tu możliwości uiszczania tej opłaty w znakach skarbowych (do 100). Inna forma zapłaty np. kupienie weksla (opłata jest w jego cenie). Wyłączenia:
wszystko co jest związane z oświatą, opieką nad dzieckiem, służbą wojskową i inne Jest to opłata regulowana centralnie, ale stanowi dochód gminy. OPŁATA ADMINISTRACYJNA Przedmiot: czynności urzędowe organów gminy wykorzystywane w ramach zadań własnych i nie objęte zakresem opłaty skarbowej w ustawie. Stawka nie przekracza 204,49 zł. Np. spisanie testamentu w obecności urzędnika. OPŁATA TARGOWA Przedmiot – sprzedaż na targowisku. Nie dotyczy to pomieszczeń gdzie płacimy podatek od nieruchomości. Opłatę płaci przedsiębiorca za dzień handlowy i maksymalnie wynosi ona 602,81 gr. OPŁATA ADJACENCKA (DZ. U., Nr 46, 2000 r.) Przedmiot opłaty: wzrost wartości nieruchomości (gruntowej). Stawka: nie może przekroczyć 50% różnicy po a przed (wzrost wartości ze względu na działalność). Jest to opłata fakultatywna (R.G. podejmuje uchwałę). Są 3 możliwości wprowadzenia tej opłaty:

Budowa komunalnej infrastruktury technicznej (warunkiem jest użycie środków publicznych) – oplata tu ma charakter dopłaty.
podział gruntów
scalanie i podział gruntów. Decyzję o tym procesie podejmuje R.G. Następuje tu przejściowe wywłaszczenie właścicieli objętych procesem gruntów (proces scalania). Na działce wytycza się ulice, dzieli się ją z powrotem i oddaje właścicielom. Każdy ma lepszy grunt (z dojazdem itp.). Wszystkie opłaty związane z procesem obciążają właścicieli. Będzie tu podatek od wzbogacenia. Opłatę adjacencką można rozłożyć na 10 lat. RENTA PLANISTYCZNA - (DZ. U., Nr 80, 2003r.) Przedmiot – wzrost wartości gruntu ale w wyniku uchwalenia planu zagospodarowania przestrzennego lub zmiany dotychczasowego. Warunkiem pobrania opłaty jest sprzedaż nieruchomości w ciągu 5 lat od uchwalenia lub zmiany takiego planu. Stawka – do 30% różnicy w wartości. OPŁATA EKSPLAATACYJNA (DZ. U., Nr 27, 1994 r.) Przedmiot – działalność górnicza – wydobywanie kopalin ze złoża. 2 rodzaje stawek: widełki ustala odpowiedni minister, ustala je co roku: min. i max. Stawkę konkretną na rok uchwala Rada Ministrów. Do budżetu gminy trafia 60% z tej opłaty, a 40% idzie do Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej.

OPŁATA ZA USUWANIE DRZEW I KRZEWÓW (DZ. U., Nr 82, 2004 r.) Osoba, która chce wyciąć drzewa musi wystąpić do gminy o zgodę. Drzewa: są 4 grupy drzew ze względu na cenność i 5 klas wielkości (mierzoną: obwód drzewa 1,30 nad ziemią). Stawki: 11,4 zł – 3 500 zł za 1 cm obwodu pnia. Kara: trzykrotność opłaty. Wyłączenia:

drzewa owocowe i krzewy
drzewa i krzewy do 5 lat od posadzenia
drzewa i krzewy sadzone na plantacjach Zezwolenia:
osoby fizyczne jeśli mają zezwolenia
niektóre sytuacje związane z zagrożeniem Wpływy z tej opłaty w całości zasilają Gminny Funduszu Ochrony Środowiska i Gosp. W. OPŁATA ZA ZEZWOLENIE NA SPRZEDAŻ NAPOJÓW ALKOHOLOWYCH Zezwolenie ma się na punkt handlowy i jest ważne przez rok. Istnieją trzy kategorie alkoholi z tym związane: piwo, wina, wódki. Opłatę wnosi się przed rozpoczęciem działalności. Jeśli zaś kontynuuje się sprzedaż to bierze się wartość obrotu za rok ubiegły – liczy się tu progi – stawka kwotowa (jeśli przekroczy się je – procentowa). Zezwolenia takie mogą być wydawane na imprezy jednorazowe (do 2 dni). Płaci się 1/12 stawki podstawowej. Możliwość taką mają posiadacze stałych zezwoleń i Ochotnicza Straż Pożarna. Nie trzeba wnosić opłaty gdy wysokość alkoholu nie przekracza 4,5% i impreza jest na świeżym powietrzu. Oplata ta zasila budżet gminy i ma ustawowo wyznaczone cele jej wykorzystania. Jest tu ustawowe powiązanie dochodu z wydatkiem. Opłatę tę przeznacza się na walkę z alkoholizmem. UDZIAŁY W PODATKACH STANOWIĄZYCH DOCHÓD BUDŻETU PAŃSTWA (PIT, CIT) Każda jednostka samorządu ma tu udziały. Udział w PIT (to rozlicza minister finansów) – 34% (jest pomniejszany). Pieniądze są tu dzielone w zależności od tego gdzie podatnik mieszka. PIT płacimy zaliczkowo co miesiąc, a rozliczamy się 4 miesiące w roku następnym. Udział rozlicza się z 2 letnim opóźnieniem. Udział CIT - 6,71%. Pieniądze te trafiają do budżetu gminy w której firma się znajduje. Jeśli firma ma wiele oddziałów w różnych gminach to pobiera się podatek i rozdziela się proporcjonalnie do osób pracujących w taj firmie w danej gminie.. Rozliczane jest to przez Urząd Skarbowy. DOCHODY Z MIENIA Gmina może dysponować swoim majątkiem. Np. oddanie nieruchomości w użytkowanie wieczyste (ale tylko w drodze przetargu). Wiąże się to z opłatami:
osoba, która wygrała przetarg wnosi opłatę pierwszą, która wynosi 15-20% ceny i co roku wnosi opłatę roczną – 0,3%; 1%; 3% ceny (zależy to od przeznaczenia nieruchomości). Jeśli osoba zwleka z zagospodarowaniem wnosi dodatkową opłatę - 10% za każdy rok od wartości nieruchomości). Przepisy przewidują waloryzację cen. SUBWENCJA OGÓLNA - Subwencja dla gmin składa się z:

części wyrównawczej
części równoważącej
części oświatowej W ramach części mamy kwoty. Wielkość części i kwot ustalona jest w ustawie budżetowej. Część wyrównawcza Żeby gminy o słabym potencjale podatkowym dostały wyrównanie od państwa. Bierze się pod uwagę wpływy z ważniejszych podatków, opłaty skarbowej eksploatacyjnej, udziałów i ustala się czy gmina należy do biednych. Mamy tu dwie kwoty:

kwota podstawowa (podzielona według trzech stopni ubóstwa: najbiedniejsi – dochody mieszkańca wynoszą 40% lub mniej średniej krajowe, te które się jeszcze załapują to poniżej 90% średniej krajowej). Dostają wyrównanie, które nie jest jednak wyrównaniem do średniej krajowej.
Kotwa uzupełniająca (jest przyznawana gminom, które mają niższą średnia krajowa gęstość zaludnienia). Mamy gminy najbogatsze – uzyskuje więcej niż 1`50% średniej krajowej dochodu na mieszkańca. Jeśli taka gmina ma niską gęstość zaludnienia nie otrzymuje subwencji. Ale kwotę taką się liczy. Część równoważona Na tę część składają się:
wpłaty gmin najbogatszych
przewidziana dla nich kwota uzupełniająca, której się nie wypłaca Część oświatowa Najważniejsza część Część ta dzielona jest według algorytmu. Mamy tu ucznia przeliczeniowego. Występują trzy kwoty

bazowa – podaje rzeczywistą liczbę uczniów
uzupełniająca – przeliczniki z różnych tytułów zwiększają kwotę bazową o dodatkowych uczniów, np. czy szkoła jest na wsi
na zadania pozaszkolne – doliczanie do kwoty bazowej dodatkowych uczniów Wszystko to łącznie daje nam ucznia przeliczeniowego i proporcjonalnie rozdziela się pieniądze. Część oświatowa dla powiatu i województwa jest taka sama. Znaleźć część wyrównawczą i równoważącą dla powiatu i województwa. POLITYKA BUDŻETOWA Ograniczenia indywidualne: (gminy wewnętrzne wpływają na budżet)

cechy naturalne
relacja między potrzebami, a zasobami
postawa władzy
lokalne interesy
świadomość możliwych reakcji użytkowników gmin takich, jak akceptacja, dążenie do zmiany i ucieczka