Inflacja – jest złożonym zjawiskiem ekonomicznym , różnie definiowanym przez poszczególne szkoły ekonomiczne. Według monetarystów główną przyczyną inflacji jest podaż pieniądza. Natomiast zwolennicy innych poglądów widzą wiele przyczyn leżących również poza obszarem zjawisk pieniężnych. Badanie przyczyn i skutków inflacji oraz jej zwalczanie jest przedmiotem nauki ekonomii. Z różnych teorii inflacji wynikają jednak pewne wspólne cechy :

• wzrost poziomu cen krajowych, - koszty – inflacja kosztowa , inflacja pchana przez koszt ma miejsce wówczas , gdy koszty czynników produkcji powodują wzrost cen .
• występowanie nadwyżek popytu w stosunku do podaży towarów, inflacja popytowa - inflacja ciągniona przez popyt ma miejsce wówczas kiedy mamy do czynienia z nadmiernymi wydatkami pieniężnymi i ograniczoną podażą dóbr i usług jakie mogą być wytworzone przy pełnym zatrudnieniu , inaczej inflacja nabywców .Inflacja ta jest związana ze zwiększoną ilością pieniądza w obiegu a to z kolei spowodowane jest przez : a) zwiększonym wynagrodzeniem bez wzrostu produktywności , oraz zwiększonymi wydatkami z budżetu państwa b) nadmierną sprzedażą ratalną
• wzrost podaży pieniądza,
• deprecjacja pieniądza krajowego, czyli postępujący spadek jego siły nabywczej. Różnice w pojmowaniu zjawisk inflacyjnych przez różne szkoły ekonomiczne polegają na przypisywaniu różnej kolejności występowania powyższych elementów. Monetaryści widzą początek inflacji w nadmiernym wzroście podaży pieniądza , który wtórnie wywołuje nadwyżkę popytu wywołując wzrost cen i deprecjację pieniądza krajowego. Natomiast według tzw. teorii kosztowej , inflacje początkuje wzrost płac i innych kosztów, a w rezultacie cen. Pociąga to za sobą zwiększenie dochodów ludności i deprecjację pieniądza, a w konsekwencji wzrost jego podaży. Zakłócenie istniejących relacji między cenami a płacami wywołuje żądanie podwyższenia płac. Za dochody pieniężne w wyrazie nominalnym można bowiem nabyć mniejszą ilość towaru. Wzrost płac w jednych branżach ( związkach zawodowych ) wywołuje żądanie ich podwyższenia w innych. Rosnące koszty płac zmuszają producentów do podwyższania cen, potęgując narastanie procesów inflacyjnych. W zależności od natężenia skutków działania czynników inflacjogennych rozróżniamy :  inflacje pełzającą  inflacje galopującą  hiperinflacje Kryterium podziału stanowi stopa inflacji ( % ) mierzona wzrostem cen. O inflacji pełzającej mówimy, gdy wzrost cen nie przekracza kilku procent rocznie. Inflacja galopująca ( dwucyfrowa ) i wymykająca się z pod kontroli wielocyfrowa hiperinflacja hamuje wzrost gospodarczy i w konsekwencji wywołuje załamanie koniunktury gospodarczej. Już przy inflacji galopującej trudno jest kontrolować dochody przedsiębiorstw i ludności, przestaje działać system ekonomicznych motywacji i powstają niebezpieczne napięcia o charakterze społeczno – ekonomicznym ( np. strajki ). Ludność i podmioty gospodarcze nie są skłonne do oszczędzania i postępuje proces przyspieszonego wydatkowania przez nich pieniędzy, rosą ceny i spada siła nabywcza pieniądza. Gdy inflacja galopująca przerodzi się w hiperinflację trudno cokolwiek zaprogramować i przeprowadzić rachunek ekonomiczny przy gwałtownie rosnących cenach. Życie gospodarcze ulega dezorganizacji i całkowicie wymyka się z pod kontroli. Gdy postępującym procesom inflacyjnym ( wzrost cen ) towarzyszy stagnacja gospodarcza mówimy wówczas o tzw. stagflacji. W przypadku wystąpienia recesji gospodarczej , przejawiającej się między innymi wzrostem bezrobocia, spadkiem produkcji i dochodu narodowego , mówimy o oslumpflacji. Zjawiska inflacyjne wyrażające się wzrostem cen przypisuje się nadwyżce globalnego popytu w stosunku do globalnej podaży w gospodarce narodowej. Tę nadwyżkę popytu wywołuje , zgodnie z teoriom monaterystyczną , nadmierna podaż pieniądza . Nadmierna ilość pieniądza w obiegu jest zarówno przejawem inflacji jak i przyczyną narastania procesów inflacyjnych . Towarzyszące inflacji obniżenie siły nabywczej waluty krajowej , wyrażające się równocześnie spadkiem jej kursu w stosunku do walut obcych , nazywa się dewaluacją . Przeciwieństwem zjawisk inflacyjnych są zjawiska deflacyjne .

Popyt na pieniądz jest związany przede wszystkim z pełnieniem przez pieniądz funkcji środka wymiany i środka płatniczego . Wykonując te funkcje pieniądz , uczestnicząc w transakcjach kupna – sprzedaży , krąży między dłużnikami a wierzycielami i służy regulowaniu innych zobowiązań . Już A. Smith stwierdził, że ilość pieniądza niezbędna dla obsługi wymiany towarów jest zawsze mniejsza od sumy obsługiwanych transakcji . Dzieje się tak dlatego , że pieniądz krąży ( cyrkuluje ) a jednostka pieniądza może obsłużyć w określonym czasie wiele różnych transakcji . Zależność między ilością pieniądza a sumą obsługiwanych w danym czasie transakcji przedstawia I . Fischer . Sformułował on w 1911 r. tzw. „ równanie wymienne Fischera ” , zgodnie z którymi : M V = P T gdzie:

• M ilość obiegającego pieniądza
• V szybkość krążenia pieniądza , czyli ilość obrotów jaką wykonał pieniądz w określonym czasie , co można również wyrazić liczbą transakcji przypadających przeciętnie na jednostkę pieniądza
• P średni poziom cen
• T rozmiary transakcji Przekształcając powyższe równanie otrzymany : P = M V / T co oznacza , że poziom cen jest określony ilością ( M ) pieniądza , szybkością jego obiegu ( V ) oraz rozmiarami transakcji ( T ) . Ponieważ szybkość obiegu w krótkim okresie jest względnie stała , wzrost podaży pieniądza , przy niezmienionych rozmiarach transakcji , wywoła wzrost cen. Stąd można wyliczyć tzw. transakcyjny popyt na pieniądz : M = PT / V gdy przewidujemy , że suma transakcji w przyszłym okresie wyniesie PT , a szybkość obiegu V jest znana z poprzedniego okresu; można więc wyliczyć ilość pieniądza M potrzebną do obsługi tych transakcji .

NBP współdziała w kształtowaniu i realizowaniu polityki gospodarczej państwa , mając na względzie w szczególności umacnianie polskiego złotego . Prezes NBP przekłada Sejmowi projekty rocznych założeń polityki pieniężnej równocześnie z projektem budżetu państwa przekładanym przez Rząd . Założenia polityki pieniężnej uchwala Sejm RP i kontroluje ich wykonanie na podstawie opracowanych przez NBP raportów o stanie pieniądza . NBP opiniuje także projekt ustawy budżetowej oraz współdziała w opracowaniu bilansu płatniczego państwa i sporządza sprawozdawczy bilans płatniczy państwa . Polityka pieniężna jest więc poddana kontroli Sejmu RP , a za jej realizację jest odpowiedzialny bezpośrednio przed nim prezes NBP . Głównym celem polityki pieniężnej realizowanej w latach 1990 – 1994 było ograniczenie zjawisk inflacyjnych oraz umocnienie pozycji złotego w stosunku do obcych walut . Trudno rozmawiać na temat przebiegu kształtowania się inflacji na przełomie ostatnich kilku lat , bez uwzględnienia zarysu historycznego .

Przejście do gospodarki rynkowej: Polska w latach 1989-1994 “Państwo w przebudowie”

Rok 1989 cechowała głęboka destabilizacja gospodarki polskiej , znajdująca wyraz w wysokiej inflacji i głębokich niedoborach , zarówno rzeczowych , jak i finansowych Wprowadzony z początkiem 1990 roku program stabilizacyjny był uzgodniony z Międzynarodowym Funduszem Walutowym programem dostosowawczym , stanowiącym podstawę do zawartego przez Polskę porozumienia z MFW . Porozumienie to było warunkiem otrzymania pomocy finansowej od Funduszu i Banku Świtowego oraz poparcia w staraniach o redukcję zadłużenia zagranicznego Polski . Kluczową rolę w realizacji programu odegrała restrykcyjna polityka pieniężna i budżetowa , połączona z liberalizacją cen i wprowadzeniem wewnętrznej wymienialności złotego . Swobodzie kształtowania się cen na rynku towarzyszyło wprowadzenie hamulców wzrostu cen .
Przebieg i wyniki każdego procesu przemian gospodarczych zależą od: 1) warunków początkowych, 2) strategii gospodarczej, 3) a także od okoliczności towarzyszących przemianom, które na nie wpływają, a same są w znacznej mierze lub całkowicie od nich zależne. Warunki początkowe Można wyróżnić co najmniej pięć głównych kategorii warunków początkowych, które są szczególnie istotne dla przechodzenia do gospodarki rynkowej. Są to: 1) sytuacja makroekonomiczna, 2) system gospodarczy, 3) struktura gospodarcza, 4) zadłużenie zagraniczne i 5) wielkość zasobu kapitału ludzkiego. Warunki początkowe Polski w 1989 r. można scharakteryzować przez ocenę sytuacji w każdej z tych pięciu dziedzin . Z innymi krajami socjalistycznymi dzieliła Polska szczególny typ nierynkowego systemu gospodarczego. System ten, zdominowany przez sektor państwowy, odznaczał się szczególnie wysokim stopniem koncentracji w przemyśle. Układ cen był zdeformowany przez powszechne dotacje i bezpośrednią regulację. Cały system nastawiony był na produkcję antyimportową, a konkurencja zarówno wewnętrzna jak i zewnętrzna właściwie nie istniała. Utrzymywano system wielorakich kursów walutowych; nie było wymienialnej waluty. Brak było niezbędnych instytucji gospodarki rynkowej, ponieważ kapitalizm został tu zniszczony,